Altıntepe Hurdacı

Altıntepe’de hurdacılığı belirleyen temel unsur büyük sanayi tesisleri veya üretim fabrikaları değil; yerleşik apartman dokusu, bina yenilemeleri, bağımsız bölüm tadilatları ve Bağdat Caddesi çevresindeki ticari hareketliliktir. Maltepe’nin bu kesimindeki metal hurda kaynaklarını değerlendirirken bölgeyi bir sanayi mahallesi gibi ele almak yerine binaların elektrik, tesisat, doğrama ve metal aksam yenilemeleri üzerinden okumak daha gerçekçidir.

İBB’nin Maltepe’nin tarihsel gelişimine ilişkin çalışması, ilçede D-100’ün güneyindeki bölgelerde hızlı apartmanlaşmanın özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısında belirginleştiğini gösteriyor. Altıntepe de bu yerleşik kent dokusunun içinde bulunuyor. Bağdat Caddesi’nin Altıntepe Mahallesi bölümünün İBB ana arter listelerinde ayrıca tanımlanması ise mahallenin yalnız konut sokaklarından oluşmadığını, önemli bir ulaşım ve ticaret aksıyla doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koyuyor.

Bu nedenle Altıntepe hurdacı aramalarında karşılaşılan hurda profili içinde özellikle hurda kablo, bakır, demir, alüminyum ve sarı hurdaları öne çıkar. Krom ve paslanmaz hurda ise daha çok belirli ticari işletmeler, mutfak ekipmanları ve bina uygulamalarından kaynaklanan daha seçici bir kalemdir.

Bir organize sanayi bölgesinde torna talaşı, üretim firesi, ağır makine parçaları veya düzenli fabrika çıkışı metal beklenebilir. Altıntepe’de ise farklı bir hurda ekonomisi vardır. Buradaki metal hareketliliği çoğunlukla mevcut yapıların sökülmesi, yenilenmesi ve yeniden donatılması sırasında oluşur.

Bir apartmanda yapılacak elektrik tesisatı yenilemesi hurda kablo çıkarabilirken, başka bir binadaki komple daire tadilatında demir kapılar, eski radyatörler, alüminyum doğramalar, pirinç armatürler ve tesisat metalleri birlikte ortaya çıkabilir. Bina yıkımında ise çok daha yüksek miktarda demir ve çeşitli metal aksam gündeme gelir.

Altıntepe açısından önemli olan nokta, hurdanın çoğu zaman tek bir metal türünün homojen şekilde biriktiği sanayi hurdası biçiminde değil, aynı çalışma sahasından farklı metal sınıflarının birlikte çıktığı yapı hurdası biçiminde oluşmasıdır. Bu durum özellikle tadilat firmaları, elektrikçiler, tesisatçılar, bina yönetimleri ve dönüşüm şantiyelerinde metalin kaynağında ayrılmasını önemli hale getirir.

Maltepe genelinde yapı yenileme süreci göz ardı edilemeyecek büyüklüktedir. Maltepe Belediyesi, 2014-2026 döneminde ilçe genelinde kentsel dönüşüm kapsamında yenilenen bina sayısını 6.016 olarak yayımlıyor. Bu rakam Altıntepe’ye ait ayrı bir mahalle verisi değildir; dolayısıyla Altıntepe’de aynı ölçekte bir dönüşüm gerçekleştiği şeklinde yorumlanmamalıdır. Bununla birlikte ilçedeki dönüşüm hareketliliğinin büyüklüğünü göstermesi açısından önemlidir.

Altıntepe özelinde de dönüşüm uygulamalarının bulunduğuna ilişkin resmi kayıtlar vardır. Örneğin İBB Meclis belgelerinde Altıntepe’deki bir parselin 6306 sayılı Kanun kapsamında işlem gördüğü görülmektedir. Bu tür kayıtlar, mahallede bina bazında dönüşüm süreçlerinin bulunduğunu doğrular; ancak bunlardan hareketle mahalle geneli için dönüşüm oranı veya yıllık yıkım sayısı üretmek doğru olmaz.

Bir binanın yenilenmesi yalnızca beton ve moloz hareketi anlamına gelmez. Metalik hurda açısından eski yapı sökümlerinde şu malzemeler önem kazanabilir:

Betonarme yapılardaki demir ve çelik elemanlar,

balkon ve merdiven korkulukları,

çelik kapılar ve metal doğramalar,

eski kalorifer petekleri ve tesisat parçaları,

elektrik kolonları ve daire içi hurda kablolar,

elektrik panolarındaki bakır içerikli parçalar,

eski bakır borular,

pirinç vana, musluk ve bağlantı parçaları,

alüminyum pencere ve cephe profilleri,

paslanmaz çelik mutfak veya bina ekipmanları.

Altıntepe’de dönüşüm nedeniyle oluşan metal hurdada yalnız miktar değil, söküm aşamasında metalin ne kadar temiz ve ayrıştırılmış tutulduğu da önemlidir. Demir, alüminyum, kablo ve sarının birbirine karışması özellikle değerli metal gruplarında sınıflandırmayı zorlaştırabilir.

Altıntepe’nin yapı karakteri düşünüldüğünde hurda kablonun yalnız bina yıkımlarından çıkmasını beklemek doğru değildir. Elektrik tesisatı yenilemeleri, mağaza ve ofis tadilatları, apartman ortak alanlarının modernizasyonu, elektrik panosu değişimleri ve çeşitli teknik uygulamalar daha küçük fakat değerli kablo partileri oluşturabilir.

Özellikle eski apartmanlarda elektrik altyapısının yenilenmesi sırasında kolon hatları ve bağımsız bölüm tesisatlarından farklı çaplarda kablolar çıkabilir. Komple bina sökümlerinde ise daire tesisatına ek olarak ortak alan, merdiven, bodrum, çatı ve diğer teknik hacimlerde kullanılan kablolar da hurda grubuna dahil olabilir.

Ticari alanlarda durum biraz farklıdır. Bağdat Caddesi gibi dükkân ve hizmet işletmelerinin bulunduğu akslarda bir iş yerinin yeniden düzenlenmesi sırasında aydınlatma hatları, elektrik panoları, klima bağlantıları, internet ve zayıf akım altyapısı ile eski elektrik tesisatından çeşitli kablolar sökülebilir. Bağdat Caddesi’nin Altıntepe bölümünün İBB’nin ana arter kayıtlarında açıkça yer alması, bu aksın mahalle içindeki önemini de doğruluyor.

Altıntepe hurda kablo alımında yalnız toplam ağırlığa bakılması sağlıklı bir değerlendirme sağlamaz. Kablonun metal iletkeni, iletken oranı, çapı, izolasyon miktarı ve kablonun karışık veya ayrıştırılmış halde olması önemlidir.

Bakır iletkenli enerji kabloları ile alüminyum iletkenli kablolar aynı sınıfa girmez. İnce karışık kablolarla yüksek bakır oranına sahip kalın enerji kabloları da aynı şekilde değerlendirilmez. Bu nedenle özellikle elektrik tadilatlarından veya bina sökümlerinden çıkan kabloların diğer demir ve inşaat metalleriyle karıştırılmadan tutulması, hurda kablonun niteliğinin daha doğru belirlenmesini sağlar.

Altıntepe bakır hurdası bakımından iki temel kaynak grubu öne çıkar: elektrik tesisatları ve mekanik tesisatlar.

Elektrik tarafında soyulmuş veya izolasyonlu bakır iletkenler, tesisat kabloları, elektrik panolarından çıkan bazı bakır parçalar ve teknik sistemlerin bağlantı elemanları görülebilir. Mekanik tarafta ise eski yapılarda kullanılmış bakır borular, klima ve benzeri tesisatlardan sökülen bakır hatlar önemli olabilir.

Her yapıda aynı tesisat malzemesinin kullanılmış olması beklenemeyeceğinden “Altıntepe’de her bina yıkımından bakır boru çıkar” gibi bir genelleme doğru değildir. Ancak eski tesisatların ve teknik sistemlerin yenilendiği yapılarda bakır, kilogram başına değeri yüksek metal gruplarından biri olduğu için diğer metallere karıştırılmadan ayrılması önem taşır.

Daire tadilatında birkaç parça boru veya sınırlı miktarda kablo çıkarken, komple elektrik veya mekanik tesisat sökümünde daha toplu bakır hurdası oluşabilir. Dolayısıyla Altıntepe’de bakır hurdasının kaynağı kadar işin kapsamı da miktarı belirler.

Altıntepe’de ağırlık bazında yüksek miktarlara ulaşabilecek metal türlerinden biri demirdir. Özellikle bina yıkımları ve kapsamlı tadilatlarda demir; kablo veya sarı hurdasına kıyasla çok daha hacimli şekilde ortaya çıkabilir.

Eski demir korkuluklar, çelik kapılar, kalorifer petekleri, metal profiller, çeşitli konstrüksiyon elemanları ve sökülen yapı parçaları bu grubun tipik örnekleridir. Komple yıkımlarda taşıyıcı sistemle ilişkili metal miktarı da artar.

Ancak dar apartman sokaklarında çıkan birkaç metal parçayla, kontrollü bir bina yıkımından ortaya çıkan yüksek hacimli demirin toplanması aynı lojistik işlem değildir. Büyük sökümlerde hurdanın yükleme alanı, şantiye içerisindeki ayrıştırma biçimi ve araç erişimi önceden planlanmalıdır.

Altıntepe’nin apartman dokusunda alüminyum hurda için en anlamlı kaynaklardan biri eski pencere ve balkon doğramalarıdır. Cephe veya bağımsız bölüm yenilemelerinde sökülen alüminyum profiller, panjur sistemlerinin metal parçaları ve çeşitli mimari profiller ayrı bir hurda grubu oluşturabilir.

Ticari iş yerlerinde vitrin ve mağaza düzenlemelerinin değiştirilmesi de alüminyum profil çıkmasına yol açabilir. Bağdat Caddesi çevresindeki ticari işlev düşünüldüğünde bu kaynak, mahallenin yalnız konut içi tadilatlardan oluşmayan hurda profilini gösteren unsurlardan biridir.

Alüminyumun demirden ayrı tutulması önemlidir. Boya, cam, plastik conta ve farklı malzemelerle birleşik haldeki doğramaların niteliği ile temiz alüminyum profil aynı değildir.

Hurdacılıkta “sarı” olarak adlandırılan pirinç esaslı malzemeler, Altıntepe’de özellikle sıhhi tesisat yenilemelerinden çıkabilir. Eski musluklar, vanalar, bağlantı parçaları ve çeşitli tesisat armatürleri bu grupta değerlendirilebilir.

Daire başına ortaya çıkan miktar çoğu zaman demir veya alüminyum kadar yüksek değildir. Fakat kapsamlı apartman tadilatlarında veya tesisatların toplu şekilde değiştirilmesinde çok sayıda küçük parça bir araya gelebilir.

Bu nedenle sarı hurdaların demir tesisat elemanlarıyla birlikte bir kenara atılması yerine ayrı tutulması daha doğru bir sınıflandırma sağlar.

Altıntepe’de krom veya paslanmaz çelik hurdasını bölgenin ana metal kaynağı olarak göstermek gerçekçi olmaz. Buna karşılık restoran, kafe, gıda hazırlama alanı gibi ticari kullanımların mutfak yenilemelerinde paslanmaz tezgâhlar, raf sistemleri, evyeler veya çeşitli metal ekipmanlar ortaya çıkabilir.

Apartmanlarda da korkuluk, mutfak ekipmanı veya mimari uygulamalardan sınırlı miktarlarda paslanmaz metal çıkması mümkündür.

Paslanmaz çeliğin alaşım yapısı nedeniyle sıradan demir hurdasıyla karıştırılmaması gerekir. Özellikle ticari işletme sökümlerinde metal ekipmanların ayrı sınıflandırılması hem miktarın hem de malzemenin daha sağlıklı belirlenmesini sağlar.

Altıntepe’nin hurdacılık açısından önemli farklarından biri, yoğun konut dokusunun ana cadde üzerindeki ticari kullanımlarla birleşmesidir. Bağdat Caddesi’nin Altıntepe kesimi resmi olarak İstanbul’un ana arter ağı içerisinde yer alıyor.

Cadde üzerindeki ve caddeyle bağlantılı ticari alanlarda işletme değişikliği veya dekorasyon yenilemesi gerçekleştiğinde konut tadilatından farklı bir metal karışımı ortaya çıkabilir. Vitrin profilleri, asma tavan içindeki elektrik kabloları, aydınlatma tesisatları, klima bağlantıları, metal raflar, paslanmaz ekipmanlar ve elektrik panoları bunlar arasındadır.

Bu nedenle Altıntepe’de metal hurda potansiyelini yalnız “eski apartmanlardan çıkan demir” şeklinde tanımlamak eksik kalır. Mahallenin ticari aksı, daha düşük tonajlı fakat bakır, kablo, alüminyum ve paslanmaz gibi farklı sınıfların bulunduğu işler üretir.

Altıntepe’nin merkezi ve yoğun yapılaşmış karakteri, hurdanın oluştuğu yere araçla erişimi de önemli hale getirir. Bağdat Caddesi ana arter niteliğindedir; İBB kayıtlarında Altıntepe’de Bağdat Caddesi üzerindeki alt geçit de açıkça yer almaktadır.

Ana arter erişimi bölgeye ulaşmayı kolaylaştırsa da bina önünden hurda yüklemek farklı bir konudur. Apartman girişleri, park edilmiş araçlar, ticari hareketlilik ve şantiye çalışma düzeni özellikle hacimli demir veya toplu tadilat hurdasında dikkate alınmalıdır.

Bu nedenle Altıntepe’de küçük bir daire tadilatından çıkan birkaç kalem metal ile komple bina veya iş yeri sökümünden çıkan malzemeler için aynı toplama yöntemi uygun olmayabilir. Hurdanın miktarı ve bulunduğu alan bilinerek araç ve yükleme düzeninin buna göre oluşturulması daha verimli olur.

Altıntepe’de bina ve tadilat kaynaklı hurdalarda sık görülen özellik, farklı metallerin aynı sahadan birlikte çıkmasıdır. Böyle durumlarda toplam ağırlık kadar ayrıştırma önem kazanır.

Örneğin bir tadilattan aynı anda demir radyatör, alüminyum doğrama, bakır kablo, pirinç vana ve paslanmaz ekipman çıkabilir. Bunların tamamının “karışık metal” olarak değerlendirilmesi yerine malzeme türüne göre ayrılması gerekir.

Özellikle değerlemede şu ayrımlar önem taşır:

Hurda kabloda: bakır veya alüminyum iletken, kablo çapı, izolasyon oranı ve karışıklık durumu.

Bakırda: kablo, boru veya farklı bakır sınıfları ile malzemenin temizliği.

Demirde: profil, sac, konstrüksiyon, petek ve karışık demir gibi fiziksel yapı.

Alüminyumda: profil, doğrama ve karışık alüminyumun durumu.

Sarıda: pirinç esaslı parçaların başka metallere bağlı olup olmaması.

Paslanmazda: malzemenin gerçekten paslanmaz çelik olup olmadığı ve diğer demirlerle karışıklık durumu.

Bu ayrım Altıntepe gibi tadilat, bina yenilemesi ve ticari işletme sökümlerinin birlikte görülebildiği bölgelerde özellikle önemlidir.

Altıntepe’nin metal hurda profili özetlendiğinde mahalleyi büyük fabrika çıkışlarıyla değil, kent içi yapı yenilenmesi ve tesisat değişimiyle ilişkilendirmek gerekir. Maltepe genelindeki güçlü kentsel dönüşüm hareketi, Altıntepe’de resmi kayıtlara yansıyan bina bazlı dönüşüm uygulamaları, yerleşik apartman dokusu ve Bağdat Caddesi’nin ticari fonksiyonu birlikte değerlendirildiğinde bölgenin hurda kaynakları daha net hale gelir.

Bu yapı içerisinde Altıntepe hurda kablo alımı ve bakır hurdası, elektrik ve mekanik tesisat yenilemeleri nedeniyle değerli bir grubu oluştururken; demir daha çok yapı sökümleri ve ağır metal aksamdan, alüminyum doğrama ve mimari uygulamalardan, sarı tesisat ekipmanlarından, krom ve paslanmaz ise belirli bina ve ticari işletme uygulamalarından kaynaklanır.

Dolayısıyla Altıntepe hurdacı hizmetinde doğru yaklaşım yalnız hurdanın bulunduğu adresi değil, hurdanın hangi işlem sonucunda oluştuğunu da dikkate almaktır. Bir elektrik tesisatı sökümü, apartman dönüşümü, mağaza tadilatı veya daire yenilemesi birbirinden farklı metal dağılımları üretir. Altıntepe’yi diğer bölgelerden ayıran hurdacılık karakteri de tam olarak bu noktada ortaya çıkar: sanayi üretim hurdasından ziyade, yoğun kent dokusunun sürekli yenilenmesiyle oluşan kablo, bakır, demir, alüminyum, sarı ve diğer metalik yapı hurdaları ön plandadır.