Anadoluhisarı Hurdacı

Anadoluhisarı’nda hurdacılık potansiyelini değerlendirirken bölgeyi İstanbul’un sanayi veya küçük imalat merkezleriyle aynı çerçevede ele almak doğru değildir. Beykoz’un Boğaziçi kıyısındaki Anadoluhisarı; tarihî yapıları, yalıları, Göksu Deresi, Küçüksu çevresi, konut dokusu, kıyı işletmeleri ve ziyaretçi hareketliliğiyle öne çıkan bir yerleşimdir. Beykoz Belediyesi de semti Anadolu Hisarı, Göksu ve Küçüksu eksenindeki tarihî ve doğal dokusuyla tanımlamakta; özellikle yalılar, tarihî eserler ve turistik hareketliliğe dikkat çekmektedir.

Bu nedenle Anadoluhisarı hurdacı aramalarının arkasındaki metal hurda kaynağının büyük fabrika çıkışlarından çok; bina tadilatları, elektrik ve tesisat yenilemeleri, konut ve işyeri düzenlemeleri, restoran ve ticari işletmelerin ekipman değişimleri, kıyı çevresindeki bakım işleri ve zaman zaman daha kapsamlı restorasyon veya altyapı çalışmalarından oluşması beklenir. Hurda kablo ve bakır bu profil içinde özellikle önemlidir; demir, alüminyum, sarı ve paslanmaz çelik ise yapılan işin niteliğine göre değişen miktarlarda ortaya çıkar.

Anadoluhisarı, Boğaziçi kıyısında; kuzeyinde Kanlıca, güneyinde Kandilli bulunan ve Göksu Deresi’nin hemen yanından Boğaz’a ulaştığı tarihî bir yerleşimdir. Küçüksu Kasrı, Küçüksu Çayırı, yalılar, camiler, çeşmeler ve Anadolu Hisarı gibi farklı dönemlerden yapıların bir arada bulunması semtin yapı karakterini sıradan bir yoğun konut mahallesinden ayırır.

Bölgede ayrıca Boğaziçi Alanı kapsamında koruma amaçlı planlama kararları bulunmaktadır. Anadoluhisarı, Göksu, Çubuklu, Göztepe, Kanlıca, Kavacık ve Yenimahalle’nin bazı bölümlerini kapsayan koruma amaçlı uygulama imar planları üzerine belediye ve İBB düzeyinde çalışmalar yürütülmüştür. Bu planlama karakteri, Anadoluhisarı’ndaki metal hurda oluşumunu değerlendirirken önemlidir: bölge için esas senaryo sürekli ağır sanayi üretimi değil, mevcut yapı stokunun bakım, onarım ve yenilenmesiyle bağlantılı daha dağınık metal çıkışlarıdır.

Bu yüzden Anadoluhisarı’nda bir apartman veya müstakil yapıdaki elektrik tesisatı yenilemesi ile Göksu kıyısındaki bir işletmenin mutfak veya mekanik ekipman değişimi, bölgenin hurdacılık yapısı açısından bir sanayi tesisindeki düzenli üretim firesinden daha anlamlı örneklerdir.

Anadoluhisarı’nda hurda kablo özellikle bina içi yenilemelerle ilişkilidir. Eski elektrik hatlarının değiştirilmesi, bağımsız bölümlerin yeniden düzenlenmesi, elektrik panolarının yenilenmesi, klima ve mekanik sistem uygulamaları, aydınlatma değişiklikleri ve işyerlerinin yeniden dekore edilmesi sırasında farklı kesitlerde enerji kabloları ortaya çıkabilir.

Bölgenin eski ve yeni yapıların yan yana bulunduğu karakteri burada belirleyicidir. Tarihî yapının kendisi doğrudan hurda kaynağı olarak düşünülmemelidir; ancak Anadoluhisarı’nın uzun süredir yerleşim görmüş bir semt olması, mevcut yapıların elektrik ve mekanik altyapılarında dönemsel yenileme ihtiyacını artıran bir etkendir. Belediyenin semt tanıtımında yalıların yanında farklı dönemlere ait çok sayıda tarihî yapıdan söz edilmesi de yapı stokunun yaş ve karakter bakımından çeşitliliğini göstermektedir.

Bakır yalnızca kablonun içindeki iletken olarak değerlendirilmemelidir. Anadoluhisarı’ndaki konut, kafe, restoran ve diğer işletmelerde yapılan tesisat çalışmalarında;

elektrik tesisatından çıkan bakır iletkenler ve kablolar,

klima ve soğutma sistemlerindeki bakır borular,

eski sıhhi veya mekanik tesisatlardan sökülebilen bakır parçalar,

elektrik panosu ve bağlantı ekipmanlarında bulunan bakırlı parçalar

metal hurda alımı açısından değer taşıyabilir.

Göksu çevresinde restoranların bulunduğu belediye kaynaklarında açıkça belirtilmektedir. Bu işletmelerde mutfak, soğutma, havalandırma ve elektrik altyapısı diğer küçük ticari işletmelere göre daha yoğun olabildiğinden, kapsamlı yenileme dönemlerinde bakır kablo, bakır boru, paslanmaz metal ve alüminyum gibi farklı metal grupları birlikte ortaya çıkabilir.

Burada önemli olan bütün malzemeyi “karışık hurda” olarak değerlendirmemektir. Özellikle soyulmuş veya soyulmamış kablo, temiz bakır, tesisat bakırı ve üzerindeki farklı malzemeler ayrıldığında hurdanın sınıflandırılması daha sağlıklı yapılabilir.

Anadoluhisarı’nın hurdacılık açısından en ayırt edici mikro bölgelerinden biri Göksu Deresi çevresidir. Göksu yalnızca konut dokusunun devamı değildir; dere kıyısında restoranlar, tekne hareketliliği, tarihî yapılar ve geçmişten kalan endüstriyel izler bir arada bulunur. Belediye Göksu’yu Küçüksu Çayırı, Küçüksu Kasrı, restoranlar ve tarihî halat fabrikasıyla birlikte tanımlamaktadır.

Göksu’daki tarihî halat fabrikası, bölgenin geçmişinde gerçek bir sanayi faaliyeti bulunduğunu göstermesi bakımından önemlidir. Kendir ve Keten Sanayi Türk Anonim Şirketi fabrikasının Göksu’da 1933’te açıldığına ilişkin tarihî kayıtlar bulunmaktadır. Ancak bu tarihsel endüstriyel mirastan hareketle günümüzde Anadoluhisarı’nı aktif bir sanayi bölgesi gibi tanımlamak doğru olmaz. Hurda potansiyeli açısından güncel ağırlık çok daha fazla konut, hizmet sektörü, bakım ve yenileme faaliyetlerindedir.

Göksu Deresi’nin tekne kullanımına sahip olması da bölgeyi farklılaştırır. Bölgeye ilişkin akademik çalışmalarda derenin iç kesimlere doğru tekne ulaşımına imkân verdiği ve tekne barınağı niteliği taşıdığı belirtilmiştir. Bu nedenle tekne ve kıyı ekipmanlarının bakım veya yenilenmesi sırasında sınırlı ölçekte paslanmaz çelik, alüminyum, pirinç bağlantı parçaları ve demir aksam ortaya çıkması mümkündür. Bu, bölgenin büyük ölçekli bir denizcilik sanayi alanı olduğu anlamına gelmez; Göksu’nun yerel kullanım biçiminin oluşturabileceği tamamlayıcı bir metal hurda kaynağıdır.

Anadoluhisarı için demir hurdasını fabrika üretim artığı üzerinden değerlendirmek yerine mevcut yapıların ve işletmelerin yenilenmesine bakmak gerekir.

Apartman, müstakil konut, bahçeli yapı veya ticari işletmelerde yapılan çalışmalarda eski;

demir korkuluk ve parmaklıklar,

kapı ve kapı kasaları,

çatı ve sundurma profilleri,

çeşitli çelik konstrüksiyon parçaları,

eski tesisat ve ısıtma ekipmanları,

raf, tezgâh ve metal mobilya iskeletleri

demir hurdası oluşturabilir.

Büyük miktardaki demir hurdasının Anadoluhisarı’nda her noktada sürekli çıkması beklenmemelidir. Bölgede daha karakteristik olan durum, farklı adreslerden dönemsel olarak oluşan küçük ve orta ölçekli söküm hurdalarının toplanmasıdır.

Restorasyon ve düzenleme çalışmaları da dönemsel metal çıkışlarının oluşabileceği bir başka alandır. İBB, Anadolu Hisarı’nın restorasyonu sonrasında müze olarak açıldığını ve bölgede çeşitli çevre ve altyapı projeleri yürütüldüğünü duyurmuştur. Bununla birlikte tarihî yapılardan çıkan her metal parçanın serbestçe hurda olarak değerlendirilmesi mümkün değildir; koruma veya restorasyon kapsamındaki malzemelerde ilgili proje, mülkiyet ve mevzuat süreçlerinin gözetilmesi gerekir.

Anadoluhisarı’nda alüminyum hurda, özellikle konut ve işyeri yenilemelerinin doğal bir sonucudur. Eski alüminyum doğramalar, pencere ve kapı profilleri, cephe veya tente sistemleri, çeşitli dekorasyon profilleri ve işletme ekipmanları bu gruba girebilir.

Sarı hurda, yani pirinç esaslı parçalar ise genellikle demir veya alüminyum kadar hacimli değildir. Buna karşılık vana, musluk, tesisat bağlantısı, dekoratif donanım ve bazı mekanik ekipmanlardan çıkabilmesi nedeniyle ayrı toplanması önemlidir. Eski yapı ve tesisat müdahalelerinde küçük miktarda ancak metal değeri yüksek sarı parçalarla karşılaşılabilir.

Krom veya paslanmaz çelik hurdası ise Anadoluhisarı’nın yeme-içme işletmeleriyle daha doğrudan ilişkilidir. Göksu kıyısındaki restoran varlığı bölgenin bilinen özelliklerinden biridir. Profesyonel mutfaklarda tezgâh, evye, raf, davlumbaz, hazırlık ünitesi ve çeşitli ekipmanların paslanmaz çelikten üretilmesi nedeniyle işletme yenilemelerinde bu hurda grubunun ortaya çıkması mümkündür.

Bu noktada paslanmaz çelik ile krom kaplamalı sıradan demirin birbirinden ayrılması önem taşır. Görünüşleri benzer olsa da metal sınıfları ve hurda değerlendirmeleri aynı değildir.

Anadoluhisarı’nın yerleşim yapısı yalnızca hangi hurdaların oluştuğunu değil, hurdanın nasıl alınacağını da etkiler. Anadolu Hisarı İskelesi aktif bir Şehir Hatları iskelesidir ve Aşiyan–Anadolu Hisarı–Küçüksu arasında düzenli ring seferleri bulunmaktadır. Ayrıca Anadolu Kavağı–Üsküdar hattındaki seferlerin de Anadolu Hisarı’na uğradığı görülmektedir.

Dolayısıyla özellikle iskele çevresi, tarihî merkez ve Göksu–Küçüksu kıyılarında hurda yükleme işlemi yalnızca malzemenin miktarına göre planlanamaz. Yaya hareketi, işletmelerin çalışma saatleri, kıyı trafiği ve araç erişiminin de dikkate alınması gerekir.

Göksu Caddesi, Küçüksu çevresi ve Küçüksu–Kavacık TEM bağlantısı bölgenin karayolu bağlantılarında önem taşımaktadır. Beykoz Belediyesi tarafından yayımlanan ulaşım duyurularında Göksu Caddesi ile Küçüksu–Kavacık TEM bağlantı yolunun bölgedeki ana güzergâhlar arasında bulunduğu görülmektedir.

Bu yapıdan hareketle, özellikle hacimli demir hurdası veya toplu söküm malzemelerinde adrese uygun araç seçimi ve yükleme zamanlaması, Anadoluhisarı’nın daha açık sanayi bölgelerine kıyasla daha önemli hale gelir. Bu, bölgenin ulaşım ve kıyı yerleşimi özelliklerinden çıkarılabilecek operasyonel bir sonuçtur.

Bölgede metal hurdasının önemli bölümü yenileme ve söküm faaliyetlerinden çıkabildiği için aynı çalışma sırasında birkaç farklı metal türü bir arada bulunabilir. Örneğin bir işyeri veya konut yenilemesinde aynı anda eski elektrik kablosu, klima bakırı, alüminyum profil, demir konstrüksiyon ve pirinç vana çıkabilir.

Bunların tek yığın hâline getirilmesi yerine mümkün olduğunca;

şeklinde ayrılması daha doğru sınıflandırma yapılmasını sağlar. Özellikle kablo hurdasında iletken tipi, kablonun içindeki metal oranı ve dış kaplama miktarı farklı olduğu için bütün kabloların aynı sınıfta değerlendirilmesi doğru değildir.

Göksu kıyısı gibi dış ortamda veya suya yakın noktalarda bekleyen metallerde ise malzemenin üzerindeki yoğun nem, çamur ve yabancı parçaların ayrılması tartım ve sınıflandırmanın sağlıklı yapılmasına yardımcı olur.

Anadoluhisarı’nın metal hurda potansiyeli, büyük sanayi siteleri bulunan ilçelerdeki gibi tonajlı ve sürekli fabrika hurdası üzerine kurulu değildir. Semtin gerçek karakteri dikkate alındığında daha güçlü kaynaklar şunlardır:

eski ve yeni konutlarda elektrik ve tesisat yenilemeleri,

bina tadilatları ve kontrollü sökümler,

Göksu çevresindeki restoran ve ticari işletmelerde ekipman değişimleri,

klima, soğutma ve mekanik tesisat işleri,

alüminyum doğrama ve metal dekorasyon yenilemeleri,

bahçe, korkuluk, kapı ve diğer demir aksam değişimleri,

kıyı ve tekne kullanımına bağlı sınırlı metal bakım hurdaları.

Bunun yanında Anadoluhisarı’nın Boğaziçi koruma alanlarıyla, tarihî yapılarla ve restorasyon faaliyetleriyle ilişkisi hurdacılık faaliyetlerinin daha kontrollü yürütülmesini gerekli kılan önemli bir yerel unsurdur.

Anadoluhisarı hurdacı ihtiyacı doğduğunda malzemenin türünü ve çıktığı adresin niteliğini birlikte değerlendirmek gerekir. Göksu’daki bir restoran yenilemesinden çıkan paslanmaz mutfak ekipmanı ile Anadoluhisarı içindeki bir konutun elektrik tesisatından çıkan hurda kablo veya Küçüksu yönündeki bir yapının doğrama değişiminden çıkan alüminyum aynı toplama ve sınıflandırma senaryosuna sahip değildir.

Özellikle Anadoluhisarı hurda kablo, Anadoluhisarı bakır hurdası, demir, sarı, krom ve alüminyum alımında doğru metal ayrımı; hem malzemenin niteliğinin belirlenmesini hem de yükleme sürecinin daha düzenli yürütülmesini sağlar.

Anadoluhisarı’nın hurdacılık açısından temel özelliği de tam olarak budur: yüksek yoğunluklu sanayi hurdasından ziyade Boğaziçi’nin tarihî konut dokusu, Göksu ve Küçüksu çevresindeki ticari yaşam, bakım-onarım faaliyetleri ve dönemsel yapı yenilemelerinden oluşan çeşitli fakat dağınık metal hurda kaynakları söz konusudur.