Armağanevler Hurdacı

Armağanevler’de metal hurda potansiyelini değerlendirirken bölgeyi bir sanayi mahallesi gibi ele almak doğru değildir. Ümraniye’nin yoğun yerleşimli mahallelerinden biri olan Armağanevler’de hurda oluşumunun temelini fabrika üretim artıkları değil; apartmanların yenilenmesi, elektrik ve mekanik tesisat işleri, dükkân tadilatları, bina sökümleri, ticari işletmelerin ekipman değişimleri ve parsel bazlı yapı yenilemeleri oluşturur. 2025 ADNKS verilerini aktaran güncel nüfus kaynağında mahallenin nüfusu 39.675 olarak verilmektedir. Bu büyüklük, kompakt mahalle dokusuyla birlikte değerlendirildiğinde çok sayıda konut, işyeri ve ortak bina tesisatının aynı bölgede toplandığını gösterir.

Ümraniye Belediyesi'nin mahalle haritası Armağanevler'in batıda Atakent, kuzeyde Yamanevler, doğuda Çakmak ve güneyde Site mahalleleriyle çevrelendiğini gösteriyor. Alemdağ Caddesi, Mithatpaşa Caddesi, 23 Nisan Caddesi, Akdeniz Caddesi ve O-2 Karayolu Bulvarı çevresi mahalle dokusunu anlamak bakımından öne çıkan ulaşım eksenleri arasında. Bu yapı, Armağanevler hurdacı aramalarının arkasındaki ihtiyacın büyük bölümünün mahalle içine dağılmış konut ve ticari noktalardan kaynaklanmasına yol açar.

Ümraniye sınırları içerisinde önemli sanayi bölgeleri bulunmasına rağmen Armağanevler bunlardan biri değildir. Örneğin Dudullu Organize Sanayi Bölgesi ayrı bir bölgede, Dudullu OSB Mahallesi'nde konumlanır. Dolayısıyla Armağanevler'deki metal hurda hareketliliğini Dudullu OSB'deki üretim tesislerinden çıkan düzenli ve yüksek hacimli sanayi hurdalarıyla aynı kategoride değerlendirmek yanıltıcı olur.

Armağanevler'de daha karakteristik olan, çok sayıda farklı noktada oluşan küçük ve orta ölçekli metal birikimleridir. Bir apartmanda elektrik kolon hattının değiştirilmesi, başka bir binada dairelerin komple yenilenmesi, cadde üzerindeki bir dükkânın dekorasyonunun sökülmesi veya eski doğrama ve korkulukların değiştirilmesi ayrı ayrı hurda kaynakları meydana getirir.

Bu nedenle mahallede demir kadar hurda kablo, bakır, sarı, alüminyum ve paslanmaz metal gibi değeri ağırlığına ve niteliğine göre değişen hurdalar da önem taşır. Özellikle tadilat ve tesisat kaynaklı hurdalarda malzemenin türüne göre ayrılması, karışık biçimde değerlendirilmesine göre çok daha anlamlıdır.

Mahallenin hurdacılık açısından dikkat çeken taraflarından biri elektrik tesisatına bağlı metal hurdalarıdır. Bunun nedeni büyük bir sanayi tüketimi değil, yoğun bina ve işyeri dokusudur.

Apartmanların elektrik tesisatlarının yenilenmesi, sayaç ve pano düzenlemeleri, bina kolon hatlarının değiştirilmesi, dairelerin komple tadilata girmesi ve ticari mekânların yeni kullanım biçimine göre elektrik altyapısının yeniden kurulması sırasında çeşitli kesitlerde eski kablolar ortaya çıkabilir. Kablonun değerini ise yalnızca toplam ağırlığı değil; içerisindeki iletken metal, bakır oranı, kablo tipi ve üzerindeki izolasyon miktarı belirler.

Armağanevler'deki dükkân ve ticari alanlar bu konuda konutlardan farklı ikinci bir kaynak oluşturur. Bir işyerinin bölünmesi, büyütülmesi veya farklı bir sektöre göre yeniden hazırlanması sırasında aydınlatma hatları, enerji kabloları, elektrik panoları ve çeşitli bağlantı elemanları sökülebilir. Alemdağ Caddesi çevresindeki ticari kullanım bunun için özellikle anlamlıdır. Cadde üzerinde banka şubeleri ve farklı ticari işletmelerin bulunduğu güncel adres kayıtlarında da görülebilmektedir.

Hurda bakır ise yalnızca kablo içinden çıkmaz. Klima ve soğutma sistemlerindeki bakır borular, bazı elektrik ekipmanlarının iletken parçaları, motor ve bobinler ile çeşitli mekanik tesisat bileşenleri de bakır hurdası oluşturabilir. Armağanevler gibi konut ile cadde ticaretinin iç içe geçtiği bir yerde bakır hurdasının kaynağı çoğu zaman tek bir büyük işletme değil, farklı bakım ve yenileme işlerinin toplamıdır.

Bu nedenle Armağanevler'de kablo ve bakır hurdası değerlendirilirken “kaç kilo metal var?” sorusunun yanında malzemenin soyma bakır, kablo, boru, lama, tesisat parçası veya karışık bakır niteliğinde olup olmadığı da önem kazanır.

Armağanevler'in mevcut kent dokusunda yapı yenileme konusu hurdacılık açısından özellikle önemlidir. İBB'nin Ümraniye ilçesinde riskli yapılara ilişkin plan notu çalışmasında Armağanevler, düzenlemenin kapsadığı mahalleler arasında yer almaktadır. Bu bilgi mahalledeki her binanın riskli olduğu veya tamamının dönüşeceği anlamına gelmez; ancak yapı yenileme ve parsel bazlı dönüşümün bölge açısından gerçek bir gündem olduğunu gösterir.

Ümraniye genelinde de kentsel dönüşüm faaliyetlerinin önemli ölçekte yürütüldüğü, belediyenin riskli yapı ve bina yenileme çalışmalarına ilişkin yayımladığı bilgilerden görülmektedir. Armağanevler bakımından bunun hurdacılığa yansıması, özellikle eski yapıların tadilatı veya tamamen yenilenmesi sırasında görülür.

Bina ölçeğindeki çalışmalarda demir korkuluklar, kapılar, bahçe ve bina girişlerinde kullanılan metal elemanlar, çelik profiller, eski tesisat parçaları, dükkân kepenkleri, raf sistemleri ve farklı ferforje uygulamalar sökülebilir. Komple bina yıkımlarında ise demir miktarı doğal olarak daha yüksek olabilir. Ancak mahallede sürekli yüksek tonajlı yıkım hurdası oluştuğunu gösteren doğrulanmış bir veri bulunmadığından, Armağanevler'i kesintisiz ağır demir hurdası üreten bir bölge olarak tanımlamak doğru olmaz.

Buradaki daha gerçekçi tablo, tadilat ve yapı yenilemesine bağlı dönemsel demir hurdası oluşumudur.

Armağanevler'de “sarı” olarak bilinen pirinç esaslı hurdaların kaynakları da mahallenin konut ağırlıklı yapısıyla doğrudan bağlantılıdır.

Daire, dükkân ve ortak bina tesisatlarında değiştirilen vana, musluk ve bağlantı elemanları; çeşitli mekanik tesisat parçaları ve bazı eski armatürler sarı hurda ortaya çıkarabilir. Tek bir daire tadilatında miktar düşük kalabilirken bir apartmanın ortak tesisatının yenilenmesi veya ticari bir mekânın tamamen sökülmesi sırasında daha anlamlı bir birikim oluşabilir.

Bu hurdaların demir veya diğer metal parçalarla karışık halde bırakılmaması önemlidir. Pirinç esaslı sarı metalin ayrı değerlendirilmesi, metal niteliğinin doğru belirlenmesini kolaylaştırır.

Armağanevler'in yoğun apartman dokusunda hurda alüminyum açısından öne çıkan kaynaklardan biri eski pencere ve kapı doğramalarıdır. Bina veya daire yenilemelerinde alüminyum profiller sökülebilir; işyerlerinde ise vitrin sistemleri, çerçeveler, bölme profilleri, kepenk bileşenleri ve çeşitli dekoratif uygulamalar alüminyum hurdasına dönüşebilir.

Özellikle cadde üzerindeki işletmelerde kullanım şeklinin değişmesiyle gerçekleştirilen kapsamlı dükkân tadilatları, konut yenilemelerinden farklı nitelikte alüminyum parçalar ortaya çıkarabilir. Bu nedenle Armağanevler'de alüminyum hurdasını yalnızca eski ev eşyalarına bağlamak bölgenin gerçek ticari yapısını yeterince yansıtmaz.

Profil alüminyum, döküm alüminyum ve karışık alüminyumun birbirinden farklı özellikte olması nedeniyle söküm sonrasında mümkün olduğunca ayrıştırılmış tutulması daha sağlıklı bir değerlendirme sağlar.

Krom veya paslanmaz çelik hurdasının Armağanevler'deki kaynağı demir hurdasına göre daha sınırlı fakat daha belirgindir. Restoran, kafe, pastane ve farklı gıda işletmelerinde kullanılan tezgâh, raf, evye, davlumbaz ve mutfak ekipmanları; bazı mağaza dekorasyonları, merdiven korkulukları ve bina giriş uygulamaları paslanmaz metal hurdası oluşturabilir.

Alemdağ Caddesi üzerinde farklı ticari işletmelerin bulunması, mahallede yalnızca konut kaynaklı metal değil, işyeri yenilemesine bağlı metal hurdalarının da oluşabileceğini gösterir.

Burada önemli olan “krom” adı altında çıkan her parlak metal parçanın aynı malzeme olmadığının bilinmesidir. Paslanmaz çelik ile krom kaplı demir farklı malzemelerdir; dolayısıyla hurdaların değerlendirilmesinde malzeme yapısının kontrol edilmesi gerekir.

Armağanevler'in kuzey ve doğu tarafındaki ulaşım-ticaret ilişkisi, mahallenin metal hurda profilini etkileyen özelliklerden biridir. Resmî mahalle haritasında Alemdağ Caddesi kuzey kesimde, Çakmak sınırı ise doğu tarafta görülür.

M5 Üsküdar-Sultanbeyli Metro Hattı'nın Çakmak istasyonu da bu bölgenin toplu ulaşım altyapısının önemli parçalarındandır. Metro İstanbul verilerine göre Çakmak istasyonu M5 hattı üzerinde yer almakta; hattın Yamanevler-Çekmeköy etabı 2018 yılında hizmete açılmıştır.

Metro varlığını doğrudan bir hurda kaynağı olarak görmek doğru değildir. Hurdacılık açısından asıl önemli olan, güçlü ulaşım akslarının çevresinde gelişen dükkân, ofis ve hizmet işletmeleridir. Ticari mekânların kiracı veya kullanım amacı değiştikçe iç dekorasyon, elektrik tesisatı, klima sistemi, kepenk, vitrin ve metal ekipmanlarda söküm ve yenileme ihtiyacı ortaya çıkabilir.

Bu nedenle Alemdağ Caddesi ve Çakmak yönündeki hurda hareketliliğinde kablo, bakır, alüminyum profil, demir, sarı ve paslanmaz parçaların bir arada fakat farklı miktarlarda çıkması beklenebilir.

Ümraniye Belediyesi'nin Armağanevler haritasında 23 Nisan Caddesi mahallenin iç kesimlerinde önemli bir eksen oluştururken Mithatpaşa Caddesi, Akdeniz Caddesi ve çok sayıdaki ara sokak yoğun yerleşim dokusunu birbirine bağlıyor.

Bu kesimlerde hurdacılık açısından fabrikasyon bir üretim akışından ziyade bina bazlı çalışma modeli öne çıkar. Bir apartmanda eski doğramaların değişmesiyle alüminyum, diğerinde elektrik tesisatının yenilenmesiyle kablo, başka bir yapıda kalorifer veya mekanik tesisat çalışması sonucunda demir, bakır ve sarı parçalar çıkabilir.

Dolayısıyla mahallede hurda toplama hareketliliği tek bir büyük üretici etrafında yoğunlaşmaktan çok, apartmanlar, site ve bina yönetimleri, tadilat yapılan daireler, esnaf işletmeleri ve küçük ticari alanlar arasında dağılmış durumdadır.

Bu özellik, Armağanevler'i sanayi bölgelerindeki düzenli üretim hurdasından ayıran en önemli noktalardan biridir.

Armağanevler tamamen durağan bir yapılaşmaya sahip değildir. Ümraniye Belediyesi 2025 yılında mahallede toplam 1.800 m² inşaat alanına sahip bir kütüphane ve sosyal tesis projesi duyurmuştur. Bu tür projeler tek başına mahallenin hurda profilini belirlemez; ancak bölgede yeni yapı ve yenileme faaliyetlerinin devam ettiğini gösteren somut örneklerden biridir.

İnşaatlarda hurda oluşumu yalnızca yıkım aşamasında gerçekleşmez. Uygulama sırasında kesilen profil parçaları, kullanılmayan demir ve metal imalat artıkları, elektrik kablosu parçaları, mekanik tesisat metalleri ve sonradan değiştirilen imalatlar da metal hurdası oluşturabilir.

Bununla birlikte herhangi bir inşaatın ne kadar hurda çıkardığı proje ve uygulamaya göre değiştiğinden Armağanevler için sabit tonaj veya düzenli miktar vermek mümkün değildir.

Mahallenin sık sokak dokusu ile ana caddeleri arasındaki fark, metal hurdasının alınma biçimini doğrudan etkiler. Büyük ve hacimli demir parçalarının bulunduğu bir bina ile birkaç çuval kablo veya ayrıştırılmış bakırın bulunduğu bir dükkân için aynı araç ve yükleme düzeni gerekli değildir.

Alemdağ Caddesi, 23 Nisan Caddesi, Mithatpaşa Caddesi, Akdeniz Caddesi ve O-2 Karayolu Bulvarı gibi haritada açıkça görülen ulaşım eksenleri bölgenin çevre mahallelerle bağlantısını sağlarken, mahalle içerisindeki dar ve yoğun yerleşimli sokaklarda yükleme organizasyonunun bulunduğu noktaya göre yapılması gerekir.

Özellikle apartman bodrumlarında, dükkân depolarında veya tadilat alanlarında biriken hurdalarda metalin önceden türüne göre ayrılması işlemi kolaylaştırır. Kablo ile demirin, bakır ile sarının veya alüminyum ile karışık metalin tek yığın halinde tutulması yerine ayrı hazırlanması hem sınıflandırmayı hem de yüklemeyi kolaylaştırır.

Armağanevler'de hurda alımını anlamanın en doğru yolu mahalleyi bir sanayi üretim noktası olarak değil, yoğun konut, cadde ticareti ve devam eden yapı yenilemelerinin kesiştiği bir kent mahallesi olarak değerlendirmektir.

Bu nedenle bölgede hurda kablo ve bakırın elektrik, klima ve tesisat yenilemelerinden; demirin bina tadilatı, korkuluk, kepenk ve çeşitli metal imalatlardan; sarı hurdaların vana ve tesisat parçalarından; alüminyumun doğrama, vitrin ve profil sistemlerinden; krom ve paslanmaz hurdaların ise daha çok işyeri, mutfak ve ticari ekipman yenilemelerinden ortaya çıkması anlamlıdır.

Armağanevler'in Atakent, Yamanevler, Çakmak ve Site arasında kalan konumu; Alemdağ Caddesi ile Çakmak yönündeki ticari hareketlilik; 23 Nisan ve Mithatpaşa caddeleri çevresindeki yoğun konut dokusu ve yapı yenileme gündemi bir arada düşünüldüğünde mahalledeki metal hurda potansiyelinin karakteri daha net görülür.

Bu tablo aynı zamanda Armağanevler hurdacı, Armağanevler hurda kablo alımı, Armağanevler bakır hurdası, Armağanevler demir hurdası, Armağanevler sarı hurdası ve Armağanevler alüminyum hurdası gibi aramaların tek bir hurda kaynağına dayanmadığını gösterir. Mahallenin asıl özelliği, farklı metal türlerinin konut ve ticari yapıların bakım, tadilat, söküm ve yenileme süreçlerinden dağınık biçimde ortaya çıkmasıdır.