Atalar Hurdacı

Kartal’ın Atalar Mahallesi, metal hurda açısından büyük sanayi tesislerinin belirlediği bir bölgeden çok; yoğun konut dokusu, apartman ve site yenilemeleri, bina tesisatları, küçük ticari işletmeler ve ulaşım aksları çevresindeki yapılaşma üzerinden değerlendirilmesi gereken bir mahalledir. Atalar Marmaray İstasyonu’nun mahalle içinde bulunması ve sahil yönündeki toplu taşıma bağlantılarının varlığı, bölgenin Kartal–Maltepe–Pendik hattıyla güçlü biçimde bütünleştiğini gösterir.

Bu yapı, Atalar hurdacı aramalarında karşılaşılan hurdanın niteliğini de doğrudan etkiler. Mahallede fabrika üretim artıkları veya ağır sanayi firesinden çok; eski elektrik tesisatlarından çıkan hurda kablo ve bakır, bina yenilemelerindeki demir aksam, alüminyum doğrama, sarı musluk ve vana parçaları, paslanmaz metal ekipmanlar ile apartman ve iş yeri tadilatlarından çıkan çeşitli metal hurdalar önem kazanır.

Atalar’ın hurdacılık açısından ayırt edici özelliklerinden biri, yerleşik konut dokusunun dönem dönem yenilenmesidir. Kartal Belediyesi kayıtlarında Atalar Mahallesi’ndeki Murat Sitesi’nin kentsel dönüşüm kapsamında yıkılması gibi mahalle içinde doğrudan dönüşüm örnekleri bulunuyor. Belediyenin daha eski kayıtlarında da Atalar Zeytinlik Caddesi ile Gümüş Sokak çevresindeki metruk bir yapının yıkıldığı görülüyor.

Bu örnekler Atalar’ın tamamının sürekli şantiye alanı olduğu anlamına gelmez. Ancak mahallede eski apartmanların, sitelerin ve müstakil yapıların yenilenmesi metal hurda oluşumunu anlamak açısından önemlidir.

Bir bina yıkılmadan önce yapılan sökümlerde veya kapsamlı daire–apartman tadilatlarında şu metaller ortaya çıkabilir:

eski elektrik tesisatlarından bakır kablo ve enerji kabloları,

su ve ısıtma sistemlerinden bakır boru, pirinç vana ve bağlantı parçaları,

kapı, korkuluk, merdiven ve konstrüksiyonlardan demir ve çelik,

eski pencere, balkon kapaması ve cephe uygulamalarından alüminyum profil,

mutfak ve tesisat ekipmanlarından krom/paslanmaz çelik,

musluk, sayaç bağlantıları ve mekanik tesisat parçalarından sarı hurda.

Bu nedenle Atalar’da metal hurda alımı yalnızca büyük miktardaki yıkım hurdaları üzerinden düşünülmemelidir. Bir apartmanın elektrik yenilemesi veya birkaç dairenin aynı dönemde tadilata girmesi dahi değerli metal açısından önemli miktarda ayrıştırılabilir hurda oluşturabilir.

Atalar için en dikkat çekici metal gruplarından biri hurda kablo ve bakırdır. Bunun temel nedeni mahalledeki metal akışının sanayi üretiminden ziyade binaların elektrik, mekanik ve iletişim altyapılarıyla ilişkili olmasıdır.

Eski apartmanlarda elektrik tesisatının tamamen yenilenmesi sırasında duvar içinden veya şaftlardan sökülen kablolar; bina ana besleme hatları, kolon tesisatları ve daire içi kablolamalar farklı niteliklerde bakır içerebilir. Bunun yanında iş yeri tadilatları, klima sistemleri, pano değişimleri ve çeşitli elektrik uygulamalarında da bakırlı malzemeler ortaya çıkabilir.

Hurda kablonun değeri yalnızca kilogramına göre düşünülmemelidir. Kablonun:

bakır veya alüminyum iletkenli olması,

iletken oranı,

tek veya çok damarlı yapısı,

enerji, haberleşme ya da tesisat kablosu olması,

üzerindeki izolasyon miktarı,

temiz veya karışık durumda bulunması

sınıflandırmayı doğrudan etkiler.

Bu nedenle Atalar’da tadilat veya elektrik sökümünden çıkan kabloların demir, alüminyum veya karışık metal parçalarla tek bir yığın haline getirilmemesi daha sağlıklı olur. Özellikle bakır oranı yüksek kabloların ayrı tutulması, malzemenin niteliğinin daha doğru değerlendirilmesini sağlar.

Atalar’daki eski ve yenilenen konutlarda yalnızca elektrik kablosu değil, mekanik tesisat kaynaklı bakır da dikkate değerdir. Klima tesisatlarından çıkan bakır borular, eski ısıtma sistemleri, bazı su tesisatları ve çeşitli bağlantı parçaları hurda bakır grubuna girebilir.

Bakır borular üzerindeki plastik, pirinç bağlantı, lehim veya farklı metal parçaların miktarı malzemenin sınıfını değiştirebileceğinden, temiz bakır ile karışık tesisat hurdasının ayrılması önemlidir.

Atalar için hurda demir potansiyelini ağır sanayiyle ilişkilendirmek doğru olmaz. Mahalledeki demir hurdasının daha doğal kaynakları apartman ve site uygulamalarıdır.

Eski:

demir kapılar,

balkon ve merdiven korkulukları,

bahçe çitleri,

metal depo ve dolaplar,

çelik konstrüksiyon parçaları,

kalorifer tesisatına ait metal aksam,

tente ve sundurma taşıyıcıları,

dükkân rafları ve metal tezgâhlar

bina veya iş yeri yenilemelerinde hurda haline gelebilir.

Yıkım veya geniş çaplı tadilatlarda miktar artarken küçük apartman yenilemelerinde daha parçalı hurda oluşması beklenir. Bu nedenle Atalar’daki demir hurda hareketi tek seferde çok yüksek miktarlardan ziyade farklı bina ve iş yerlerinden dönemsel olarak ortaya çıkan malzemeler şeklinde düşünülebilir.

Atalar gibi apartman yoğunluğu yüksek yerleşim bölgelerinde hurda alüminyum özellikle yapı yenilemeleriyle ilişkilidir.

Eski alüminyum doğramaların PVC veya yeni nesil alüminyum sistemlerle değiştirilmesi sırasında pencere ve kapı profilleri çıkabilir. Balkon kapamaları, mağaza ve dükkân cepheleri, hafif metal konstrüksiyonlar, panjur parçaları ve çeşitli dekoratif profiller de alüminyum hurda oluşturabilir.

Alüminyumun hafif olması, hacimli bir sökümün kilogram olarak beklenenden daha düşük çıkmasına neden olabilir. Buna karşılık profilin temiz olması, üzerinde cam, plastik, conta, vida veya farklı metallerin ne ölçüde bulunduğu sınıflandırmada önem taşır.

Bu nedenle Atalar’da özellikle toplu pencere değişimi yapılan apartmanlarda çıkan alüminyum profillerin diğer inşaat kalıntılarından ayrı tutulması daha doğru bir metal ayrıştırması sağlar.

Atalar’da sarı hurda, yani bakır–çinko esaslı pirinç malzemeler, genellikle bağımsız bir üretim artığı olarak değil bina tesisatının parçası olarak ortaya çıkar.

Başlıca kaynaklar arasında eski:

musluk ve batarya gövdeleri,

vana ve rekorlar,

sayaç bağlantı elemanları,

çeşitli tesisat fittingleri,

kapı ve mobilya üzerindeki bazı pirinç parçalar

bulunabilir.

Özellikle komple banyo, mutfak veya tesisat yenilemelerinde sarı parçaların bakır borularla birlikte çıkması yaygın bir durumdur. Ancak iki metalin değeri ve sınıfı farklı olduğundan ayrı toplanmaları gerekir.

Atalar’daki krom ve paslanmaz çelik hurdasının kaynağı da mahalle yapısına uygun biçimde değerlendirilmelidir. Bölgede büyük paslanmaz üretim tesislerinden söz etmek yerine, konut ve ticari kullanımdaki ekipmanlara odaklanmak daha gerçekçidir.

Paslanmaz mutfak tezgâhları, evye ve lavabolar, korkuluklar, bazı dekoratif uygulamalar, servis tezgâhları ve küçük işletmelerde kullanılan metal ekipmanlar zamanla hurdaya ayrılabilir.

Paslanmaz çeliğin sıradan demirle karıştırılması doğru sınıflandırmayı zorlaştırır. Özellikle söküm yapılan iş yerlerinde paslanmaz parçaların demir konstrüksiyondan ayrı tutulması önemlidir.

Atalar’ın mikro ölçekte dikkat çeken noktalarından biri Halitpaşa Caddesi ve çevresidir. Kartal Belediyesi, Atalar Mahallesi’nde Halitpaşa Caddesi boyunca yaklaşık 1,5 kilometrelik kesimde kaldırım yenileme çalışmaları yürüttüğünü açıklamıştır.

Bu tür kamusal çalışmaların doğrudan özel hurdacılık kaynağı olduğu düşünülmemelidir; kamuya ait söküm malzemelerinin tasarrufu ilgili kurumlara aittir. Ancak cadde ve çevresindeki sürekli fiziksel yenilenme, bölgenin sabit ve değişmeyen bir yapı dokusuna sahip olmadığını göstermesi bakımından önemlidir.

Halitpaşa Caddesi ile bağlantılı Zeytinlik Caddesi de belediye planlama belgelerinde yaya ulaşımı ve çevredeki kullanım biçimleriyle birlikte ele alınmıştır. Bu çevredeki konut ve zemin kat ticaret birimlerinde yapılan yenilemeler; metal kepenk, elektrik tesisatı, tabela taşıyıcıları, alüminyum doğrama ve çeşitli dükkân ekipmanlarının zaman içinde hurdaya çıkmasına neden olabilir.

Atalar Marmaray durağının Kartal sınırları içinde aktif bir ulaşım noktası olması ve Atalar Sahil durağının İETT güzergâhlarında yer alması, mahallenin hem sahil hattına hem de doğu–batı yönündeki ana ulaşım sistemlerine güçlü biçimde bağlı olduğunu gösterir.

Hurda alımı açısından bunun önemi toplu taşımadan çok araç hareketliliğinin yoğun olduğu yerleşik bir kent dokusunda çalışma planlaması yapılması gerekliliğidir. Atalar’da apartman önleri, dar mahalle sokakları, otopark girişleri ve yoğun kullanılan cadde çevrelerinde malzemenin hazırlanması ile araca yükleme zamanının önceden düşünülmesi gerekir.

Özellikle apartman veya iş yeri tadilatlarında hurdanın bina içinde dağınık bırakılması yerine türlerine göre ayrılmış ve yüklenmeye hazır hale getirilmesi işlemi kolaylaştırır.

Yerleşim bölgelerinde metal hurdaların kaynağının belli olması önem taşır. Apartman ortak alanından sökülen korkuluk, bina tesisatına ait kablo veya site yenilemesinden çıkan metal ekipmanlarda malzeme üzerinde tasarruf yetkisinin açık olması gerekir.

Özellikle:

bina ortak alanları,

elektrik ve mekanik tesisat,

şantiye malzemeleri,

kamu altyapısı,

haberleşme tesisatı

gibi alanlardan çıkan metallere yalnızca fiziksel olarak “hurda” oldukları için kişisel malzeme gibi yaklaşılmamalıdır.

Atalar’daki apartman ve site yoğunluğu düşünüldüğünde, bina yönetimi veya iş sahibi tarafından ayrılmış metal hurdalar ile kaynağı belirsiz malzemeleri birbirinden ayırmak sağlıklı bir hurda alım sürecinin temel parçalarından biridir.

Mahallenin bilinen yapılaşması ve belgelenmiş yenileme faaliyetleri birlikte değerlendirildiğinde Atalar’da öne çıkması beklenen metal hurdalar şu şekilde sıralanabilir:

Hurda kablo ve bakır: Elektrik tesisatı yenilemeleri, klima ve mekanik tesisat sökümleri nedeniyle Atalar açısından özellikle önemlidir.

Hurda demir ve çelik: Apartman tadilatı, kapı-korkuluk sökümleri, metal konstrüksiyonlar ve çeşitli bina ekipmanlarından çıkabilir.

Hurda alüminyum: Pencere ve balkon doğramaları, dükkân cepheleri, panjur ve profil sistemleri başlıca kaynaklardır.

Sarı hurda: Musluk, vana, rekor ve diğer tesisat parçalarında görülür.

Krom ve paslanmaz: Mutfak ekipmanları, korkuluklar, tezgâhlar ve bazı ticari ekipmanlardan çıkabilir.

Bölgede sanayi üretimine dayalı düzenli ve yüksek hacimli metal firesi bulunduğuna ilişkin güçlü bir dayanak olmadığı için Atalar’ı sanayi hurdası merkezi gibi tanımlamak doğru değildir. Mahallenin metal hurda karakterini daha çok konutların yaşam döngüsü, bina yenilemeleri ve yerel ticari faaliyetler belirler.

Atalar’da hurda satışı öncesinde en faydalı işlem, farklı metalleri mümkün olduğunca birbirinden ayırmaktır. Özellikle bakır kabloyu demirden, sarı tesisat parçalarını bakırdan, alüminyum profilleri çelik bağlantılardan ve paslanmaz malzemeyi normal demirden ayırmak değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Tadilat veya yıkım sökümünden çıkan malzeme fazlaysa yaklaşık miktarın, hurdanın bulunduğu katın, asansör durumunun ve yükleme için araç yaklaşma imkânının önceden bilinmesi de önemlidir. Atalar’ın yoğun apartman dokusunda hurdanın birkaç parça evsel metalden ibaret olmasıyla komple bina veya dükkân sökümünden çıkması arasında ciddi operasyon farkı vardır.

Sonuç olarak Atalar hurdacı hizmetinin bölgeye uygun biçimde ele alınması, Atalar’ı bir sanayi bölgesi gibi değerlendirmekten değil; Kartal’ın yerleşik konut dokusu içinde ortaya çıkan metal kaynaklarını doğru okumaktan geçer. Hurda kablo ve bakır başta olmak üzere demir, sarı, alüminyum, krom ve diğer metal hurdalarda özellikle apartman yenilemeleri, tesisat değişimleri, iş yeri tadilatları ve kentsel dönüşüm kaynaklı sökümler mahallenin gerçek hurda profilini oluşturur.