Atışalanı Hurdacı

Atışalanı’nda metal hurda hareketliliğini anlamak için bölgeyi klasik bir sanayi bölgesi gibi değerlendirmek doğru değildir. Esenler’in bu kesiminde hurdanın temel kaynağı ağır üretim tesislerinden çok yoğun konut dokusu, kentsel dönüşüm, bina yenilemeleri, zemin kat ticareti, elektrik ve tesisat çalışmaları ile yakın çevredeki Tekstilkent-Giyimkent ticaret alanlarının oluşturduğu işletme hareketliliğidir. Esenler Belediyesi tarafından yayımlanan çalışmalarda da ilçe genelinin büyük ölçüde konut ve konut+ticaret alanlarından oluştuğu belirtilmektedir.

Atışalanı açısından ayrıca önemli bir yerel ayrıntı vardır: Uzun yıllar Havaalanı Mahallesi olarak kullanılan mahallenin adı, Esenler Belediye Meclisinin Eylül 2024 kararıyla Atışalanı Mahallesi olarak değiştirilmiştir. Buna karşılık Atışalanı adı yalnızca bugünkü idari mahalleyi ifade eden dar bir kullanım değildir. Atışalanı Caddesi'nin Menderes, Fevzi Çakmak ve Kemer gibi komşu mahallelerdeki adreslerde de kullanılması; Atışalanı Anadolu Lisesi gibi adı taşıyan kurumların farklı mahallelerde bulunması, yerel kullanımda Atışalanı'nın daha geniş bir semt ve ulaşım aksı algısına sahip olduğunu gösterir.

Bu nedenle Atışalanı hurdacı aramasında bölgenin hurda yapısını yalnızca yeni Atışalanı Mahallesi sınırlarıyla değil, Atışalanı Caddesi ve çevresindeki yoğun konut-ticaret dokusuyla birlikte değerlendirmek daha gerçekçidir.

Atışalanı'nın metal hurda profili, İkitelli gibi büyük üretim ve sanayi alanlarından belirgin biçimde ayrılır. Burada sürekli ve büyük tonajlı fabrika üretim artıkları yerine daha parçalı fakat çeşitli kaynaklardan hurda ortaya çıkması beklenir.

Özellikle eski apartmanların yenilenmesi, daire ve dükkân tadilatları, bina elektrik tesisatlarının değiştirilmesi, doğalgaz ve sıhhi tesisat uygulamaları, pencere ve cephe yenilemeleri, çatı işleri, apartman ortak alanlarının düzenlenmesi ve iş yerlerinin el değiştirmesi metal hurda oluşumunu besleyen başlıca faaliyetlerdir.

Atışalanı'nın dönüşüm geçmişi bu açıdan ayrıca önem taşır. Esenler Belediyesi verilerine göre bölgede geçmişte 254 bina ve 1.227 bağımsız bölümün bulunduğu 71.821 metrekarelik bir alanda kentsel dönüşüm uygulanmış; proje kapsamında 2.428 bağımsız bölüm inşa edilerek süreç 2016'da tamamlanmıştır. Belediyenin 2025 faaliyet raporunda ise Atışalanı Mahallesi Kentsel Dönüşüm Projesi kapsamında 1.403 konut ve 32 iş yerinin hak sahiplerine teslim edildiği ve projenin tamamlandığı belirtilmektedir.

Bu ölçekteki yapı yenilenmeleri, bölgedeki hurdacılık karakterinin neden ağırlıklı olarak inşaat, söküm, tesisat ve bina ekipmanlarından çıkan metallere dayandığını açıklayan önemli bir yerel göstergedir.

Atışalanı’nda ekonomik değeri yüksek hurda gruplarından biri hurda kablo ve bakır hurdasıdır. Bunun nedeni bölgede büyük bir bakır işleme sanayisinin bulunması değil; yoğun yapı stoğunda çok sayıda elektrik tesisatı ve elektromekanik sistem bulunmasıdır.

Eski apartmanların kapsamlı tadilatlarında kolon hatlarının veya daire elektrik tesisatlarının yenilenmesi, dükkânların kullanım amacının değişmesi, elektrik panolarının sökülmesi, yeni sayaç ve dağıtım sistemlerinin kurulması gibi işlemler farklı kesitlerde bakır iletkenli kablolar ortaya çıkarabilir.

Kentsel dönüşüm veya komple bina sökümü söz konusu olduğunda ise yalnızca daire içindeki kablolar değil;

ana elektrik kolon kabloları,

enerji besleme hatları,

pano bağlantıları,

topraklama iletkenleri,

motor ve pompa bağlantıları,

bazı asansör ve bina teknik sistemlerinin kabloları

metal hurda akışına dahil olabilir.

Atışalanı’ndaki yeni ve eski yapı stokunun bir arada bulunması da önemlidir. Dönüşümün tamamlandığı büyük alanlarda yeni binalar bulunurken, semtin daha geniş konut dokusunda bakım ve yenileme ihtiyacı devam eden yapılar mevcuttur. Dolayısıyla Atışalanı hurda kablo alımı yalnızca bina yıkımlarına bağlı değildir; tek bir iş yeri veya dairenin elektrik yenilemesinden apartman ölçeğindeki tesisat sökümlerine kadar farklı miktarlarda malzeme çıkabilir.

Bakır borular da ayrı bir kaynaktır. Klima sistemlerinin sökülmesi veya değiştirilmesi, eski tesisat uygulamaları ve bazı mekanik sistemlerin yenilenmesi sonucunda bakır boru, bağlantı parçaları ve bakır-alüminyum içeren ekipman parçaları ortaya çıkabilir.

Atışalanı’nda çıkan kabloların değerlendirilmesinde yalnızca toplam ağırlığa bakılması doğru olmaz. Kablonun içerisindeki bakır veya alüminyum oranı, iletken kalınlığı, kablonun tipi ve malzemenin ayrıştırılmış olup olmaması önemlidir.

Kalın enerji kablosu ile ince haberleşme kablosu aynı metal oranına sahip değildir. Aynı şekilde soyulmuş bakır ile plastik izolasyonlu kablonun metal içeriği de farklıdır. Bu nedenle özellikle bina ve iş yeri sökümlerinden çıkan kabloların türüne göre ayrılması daha sağlıklı bir değerlendirme sağlar.

Atışalanı’nın dönüşüm geçmişi nedeniyle hurda demir bölgenin en hacimli metal gruplarından biri olabilir. Ancak burada demirin kaynağı bir demir-çelik üretim tesisi değil, ağırlıklı olarak yapılaşmadır.

Komple bina yıkımlarında beton içerisinden ayrıştırılan inşaat demirleri başlıca kaynaklardan biridir. Daha küçük ölçekli yenilemelerde ise;

çelik kapılar, demir korkuluklar, balkon ve pencere parmaklıkları, çatı konstrüksiyonları, metal depolar, dükkân kepenkleri, raf sistemleri, profil ve kutu profiller, eski borular ve çeşitli bina ekipmanları demir hurdası oluşturabilir.

Özellikle zemin kat dükkânlarında yapılan kapsamlı dekorasyon değişiklikleri önemlidir. İşletmeler el değiştirdiğinde eski rafların, metal bölmelerin, tabelaların taşıyıcı konstrüksiyonlarının, kepenk sistemlerinin veya imalat amaçlı kullanılan küçük metal ekipmanların sökülmesi gerekebilir. Bu malzemeler tek başına büyük tonaj oluşturmasa bile Atışalanı’nın yoğun ticari dokusunda tekrarlayan hurda kaynaklarıdır.

Atışalanı Caddesi semtin ekonomik hareketliliğini anlamada önemli bir aks niteliğindedir. Belediye kaynaklarında geçmişten beri Esenler'in yoğun kullanılan caddelerinden biri olarak anılmakta; caddeye bağlanan yolların trafik yükünü rahatlatmaya yönelik çalışmalar yapıldığı görülmektedir. Güncel İBB ana arter kayıtlarında da Atışalanı Caddesi'nin Kemer ve Menderes mahallelerindeki bölümleri ayrı ayrı yer almaktadır.

Belediyenin adres rehberinde Atışalanı Caddesi üzerinde Menderes, Fevzi Çakmak, Kemer ve diğer yakın mahallelerde çok sayıda banka ve ticari adres bulunması, caddenin yalnızca konut içi bir sokak olmadığını gösterir.

Bu ticaret yapısı hurdacılık açısından belirli metal türlerini öne çıkarır. Dükkan tadilatlarında alüminyum doğrama, kepenk, elektrik kablosu, çelik profil, paslanmaz ekipman, metal raf ve tabela konstrüksiyonu çıkması mümkündür. Ticari birimlerde daha sık dekorasyon ve kullanım değişikliği yaşanması, konutlara göre farklı bir metal hurda döngüsü oluşturur.

Bu yüzden Atışalanı'nda hurda alımı planlanırken bir apartman sökümü ile Atışalanı Caddesi üzerindeki iş yeri tadilatının ortaya çıkaracağı malzeme aynı şekilde değerlendirilmemelidir.

Atışalanı’nın kuzey ve kuzeydoğu çevresindeki ticari yapı da bölgenin karakterini etkiler. Bugünkü Atışalanı Mahallesi'nin eski adıyla Havaalanı Mahallesi üzerine yapılan akademik çalışmada, mahallenin çevresinde Giyimkent ve Tekstilkent iş merkezlerinin bulunduğu açıkça belirtilmektedir.

Bu iki büyük ticaret alanını Atışalanı'nın içinde bir sanayi sitesi olarak değerlendirmek doğru değildir. Ancak yakınlıkları nedeniyle semtin iş yeri ve servis hareketliliği üzerinde etkileri vardır. İETT güzergâhlarında Giyimkent ile Atışalanı Caddesi duraklarının aynı hatlar üzerinde bulunması da bu ulaşım bağlantısını gösterir.

Tekstil ve hazır giyim ticaretinde metal hurda, kumaş veya üretim artığından değil daha çok işletmenin fiziksel altyapısından çıkar. Örneğin iş yeri veya depo yenilemelerinde;

çelik raf ve askı sistemleri, alüminyum profiller, elektrik kabloları, metal masa ve çalışma ekipmanları, pano malzemeleri, klima bakırları ve çeşitli makine parçaları hurdaya ayrılabilir.

Bu nedenle Atışalanı çevresinde tekstil ticaretinin bulunması, bölgeyi doğrudan “tekstil fabrikası hurdası” bölgesi yapmaz. Yerel açıdan daha doğru tanım, yoğun konut alanı ile büyük ticaret merkezlerinin kesiştiği bir hurda toplama coğrafyasıdır.

Atışalanı’ndaki apartman ve ticari birim yoğunluğu hurda alüminyum açısından önemli bir kaynak oluşturur.

Eski PVC veya ahşap sistemlerle birlikte daha önce kullanılan alüminyum pencere ve kapı profillerinin yenilenmesi, dükkân vitrinlerinin değiştirilmesi, iş yerlerinin cephelerinin yeniden yapılması, reklam ve tabela taşıyıcılarının sökülmesi farklı sınıflarda alüminyum hurdası meydana getirebilir.

Bina teknik sistemlerinden çıkan bazı radyatör ve klima parçalarında da alüminyum bulunabilir. Ancak bu malzemelerin karışık metal içermesi nedeniyle saf alüminyum profil ile aynı sınıfta değerlendirilmesi doğru değildir.

Özellikle toplu pencere-doğrama değişimlerinde malzemenin başka metallerden ayrılması, alüminyum hurdasının daha sağlıklı sınıflandırılmasını sağlar.

Hurdacılıkta “sarı” olarak adlandırılan pirinç esaslı hurdaların Atışalanı’ndaki en mantıklı kaynağı bina tesisatlarıdır.

Eski musluk ve bataryalar, vana ve çeşitli bağlantı elemanları, sayaç bağlantılarında kullanılan parçalar ve bazı mekanik tesisat ekipmanları sarı hurdası oluşturabilir. Tek bir daire tadilatında miktar sınırlı olabilir; ancak apartman genelinde tesisat yenilenmesi veya bina sökümü yapıldığında daha fazla malzeme bir araya gelebilir.

Bu yönüyle Atışalanı sarı hurda alımı, bölgenin konut yoğunluğuyla doğrudan bağlantılıdır.

Atışalanı’nda “krom hurdası” olarak aranan malzemenin önemli bir bölümü pratikte paslanmaz çelik ürünlerden oluşabilir.

Özellikle lokanta, kafe, pastane ve benzeri ticari işletmelerin ekipman değişikliklerinde paslanmaz tezgâhlar, evyeler, raflar, davlumbazlar ve çalışma yüzeyleri hurdaya çıkabilir. Bunun dışında apartman girişlerinde, korkuluklarda veya dekoratif yapı elemanlarında kullanılan paslanmaz malzemeler de söküm sırasında ortaya çıkabilir.

Burada metalin gerçekten paslanmaz çelik olup olmadığının ve alaşım sınıfının belirlenmesi önemlidir; parlak görünümlü her metal parça aynı hurda sınıfına girmez.

Atışalanı'ndaki en önemli yerel farklılıklardan biri eski sokak dokusuyla büyük ölçekli yeni konut projelerinin yan yana bulunabilmesidir.

Eski bir apartmanın komple dönüşümünde yüksek miktarda inşaat demiri, kablo, tesisat metali, alüminyum ve çeşitli söküm metalleri çıkabilir. Yeni yapılarda ise hurda hareketliliği daha çok iş yeri dekorasyonu, teknik ekipman değişimi, klima uygulaması, elektrik altyapısında değişiklik veya sonradan yapılan tadilatlarla sınırlı kalır.

Dolayısıyla Atışalanı hurda alımı için tek tip bir kaynak modeli yoktur. Aynı semtte birkaç torba tesisat sarısı bulunan küçük bir tadilat da, çok daha yüksek miktarda demir ve kablonun çıktığı bina sökümü de görülebilir.

Atışalanı’nın geniş ana arterleri kadar yoğun apartman dokusuna sahip iç kesimleri de hurdacılık açısından dikkate alınmalıdır. Esenler genelindeki yerleşim dokusunun büyük bölümünün konut ve konut+ticaret kullanımından oluşması, hurdanın çoğu zaman doğrudan bina veya dükkân önünden alınmasını gerektiren bir yapı yaratmaktadır.

Büyük miktarlı hurda ile küçük tadilat hurdası arasında araç ve yükleme ihtiyacı farklılaşır. Birkaç parça bakır boru veya kablo ile bina sökümünden çıkan demir aynı lojistik planlamayla taşınamaz.

Atışalanı Caddesi’nin yoğun kullanılan bir ulaşım aksı olması da yükleme zamanının ve aracın konumlandırılmasının önemini artırır. İETT'nin güncel kayıtlarında Atışalanı Caddesi adıyla aktif durakların bulunması ve Giyimkent yönlü birçok hattın bu koridordan geçmesi caddenin toplu taşıma açısından da aktif olduğunu göstermektedir.

Bu nedenle özellikle yüksek miktarlı demir, profil, kablo veya söküm metallerinde malzemenin bulunduğu noktanın; ana cadde, dükkân önü, apartman içi veya şantiye alanı olmasına göre yükleme koşullarının önceden değerlendirilmesi önemlidir.

Bölgenin mevcut yapısına bakıldığında metal hurdaları kabaca şu kaynaklarla eşleştirmek mümkündür:

Bu dağılım, Atışalanı'nı ağır sanayi hurdasının egemen olduğu bölgelerden ayırır. Burada temel metal kaynağı bina + ticaret + dönüşüm üçgenidir.

Özellikle tadilat ve söküm işlerinde malzemeler çoğu zaman aynı yerde birikir. Demir profil, alüminyum doğrama, bakır kablo, sarı bağlantı elemanı ve paslanmaz parça birbirine karıştığında toplam hurdanın sağlıklı değerlendirilmesi zorlaşır.

Atışalanı gibi yapı ve iş yeri tadilatlarının önemli olduğu bir bölgede metal türlerini mümkün olduğunca ayrı tutmak özellikle değerlidir. Bakırın demirle, sarının tesisat demiriyle veya alüminyum profilin başka söküm parçalarıyla karıştırılmaması sınıflandırmayı kolaylaştırır.

Kablolarda da aynı yaklaşım geçerlidir. Bakır oranı farklı kabloların veya bakır ve alüminyum iletkenlerin birbirinden ayrılması, malzemenin gerçek niteliğinin belirlenmesini kolaylaştırır.

Atışalanı'nın hurdacılık açısından güçlü tarafı tek bir fabrika veya sanayi sitesine dayanmaz. Semtin potansiyeli, çok yoğun yapılaşmış Esenler dokusu, önemli bir kentsel dönüşüm geçmişi, Atışalanı Caddesi boyunca gelişen ticari kullanım ve Tekstilkent-Giyimkent gibi büyük iş merkezlerine yakınlık gibi unsurların birleşmesinden doğar.

Bu nedenle Atışalanı’nda metal hurda denildiğinde özellikle şu iki grup birbirinden ayrılmalıdır:

Birincisi, apartmanlar ve dönüşüm alanlarından çıkan demir, bakır kablo, alüminyum doğrama, sarı tesisat parçaları ve bina teknik ekipmanlarıdır.

İkincisi ise Atışalanı Caddesi ve çevresindeki işletmelerden kaynaklanan kablo, metal raf, kepenk, profil, paslanmaz ekipman, alüminyum vitrin-doğrama ve ticari tesisat hurdalarıdır.

Bölgenin yapısı göz önüne alındığında Atışalanı hurdacı, Atışalanı hurda alımı, Atışalanı hurda kablo alımı, Atışalanı bakır hurdası, Atışalanı demir hurdası ve Atışalanı alüminyum hurdası gibi aramaların arkasında tek tip bir hurda kaynağı bulunmaz. Eski apartmandaki elektrik yenilemesinden büyük ölçekli dönüşüm sökümüne, Atışalanı Caddesi üzerindeki dükkân tadilatından çevredeki ticari işletmelerin ekipman değişimine kadar farklı senaryolar bölgenin metal hurda hareketliliğini oluşturur.

Atışalanı'nı diğer Esenler bölgelerinden ayıran nokta da tam olarak budur: tarihsel semt kimliği, 2024'te resmî mahalle adına dönüşen Atışalanı adı, ciddi ölçekli kentsel dönüşüm geçmişi ve aynı adı taşıyan uzun ticaret-ulaşım koridoru, burada hurdacılığı yalnızca mahalle sınırlarına bakarak açıklamayı yetersiz bırakır.