Baltalimanı Hurdacı

Baltalimanı, metal hurda oluşumu bakımından İstanbul’un sanayi bölgeleriyle aynı karaktere sahip değildir. Sarıyer sınırlarında, Boğaziçi kıyısında bulunan mahallede ağır imalat, organize sanayi veya yoğun depo-atölye kümelenmesinden çok; konutlar, kurumsal yapılar, sağlık tesisi, sosyal tesisler, teknik altyapı ve sahil yerleşimi öne çıkar. Bu nedenle Baltalimanı hurdacı aramalarının arkasındaki hurda profili de büyük ölçüde bina tadilatları, elektrik ve mekanik tesisat yenilemeleri, eski doğrama ve korkulukların sökülmesi, kurumsal bakım çalışmaları ile altyapı uygulamalarından oluşur.

Baltalimanı’nın yerel yapısını hurdacılık açısından farklılaştıran önemli unsurlardan biri Baltalimanı Hisar Caddesi çevresindeki kurumsal kullanımlardır. Metin Sabancı Baltalimanı Kemik Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi ile İstanbul Üniversitesi Baltalimanı Sosyal Tesisleri aynı cadde üzerinde yer almaktadır. Sağlık Bakanlığı verilerine göre hastane çok sayıda poliklinik ve teknik birim barındıran büyük bir sağlık kompleksidir. İstanbul Üniversitesi de Baltalimanı Hisar Caddesi üzerindeki sosyal tesisini aktif olarak işletmektedir. Bu yapı, bölgede sanayi hurdasından ziyade bina tesisatından çıkan kablo, bakır, demir, alüminyum, sarı ve paslanmaz metal hurdalarının önem kazanmasına neden olur.

Baltalimanı için sağlıklı bir hurdacılık değerlendirmesi yapılırken öncelikle bölgenin sanayi mahallesi olmadığı dikkate alınmalıdır. Burada sürekli ve yüksek hacimli üretim hurdası beklemek gerçekçi değildir. Buna karşılık mevcut binaların yaşına, kullanım biçimine ve bakım ihtiyaçlarına bağlı olarak dönemsel fakat değerli metal hurdaları ortaya çıkabilir.

Özellikle konut ve müstakil yapı yenilemelerinde şu malzemeler öne çıkar:

Elektrik tesisatından sökülen bakır iletkenli kablolar

Eski elektrik panoları ve pano içi bakır bağlantılar

Su ve ısıtma tesisatlarından çıkan bakır borular

Demir kapı, bahçe korkuluğu, profil ve konstrüksiyon parçaları

Alüminyum pencere ve kapı doğramaları

Pirinç/sarı musluk, vana ve tesisat bağlantıları

Paslanmaz çelik korkuluk, tezgâh ve mutfak ekipmanı parçaları

Klima ve mekanik sistemlerden çıkan bakır-alüminyum bileşenler

Bu dağılım Baltalimanı’nı örneğin Dudullu, İkitelli veya Topçular gibi üretim ve atölye yoğun bölgelerden ayırır. Mahallede hurdacılık açısından asıl değer, çok büyük miktarda tek tip hurda yerine yenileme sırasında aynı adresten farklı nitelikte metal gruplarının çıkabilmesidir.

Baltalimanı’nda en dikkat edilmesi gereken metal gruplarından biri hurda kablodur. Bunun nedeni yalnızca kablonun yüksek metal değeri değildir; mahallenin yapı ve tesisat profili de kablo oluşumunu destekler.

Konutların elektrik tesisatlarının yenilenmesi sırasında eski enerji kabloları, kolon hatları, pano bağlantıları ve çeşitli zayıf akım kabloları sökülebilir. Daha büyük binalarda ise yangın algılama, internet ve veri altyapısı, güvenlik sistemi, otomasyon, UPS, jeneratör bağlantıları ve mekanik tesisat beslemeleri nedeniyle kablolama miktarı sıradan bir daireye göre daha fazla olabilir.

Baltalimanı Hisar Caddesi üzerinde bulunan hastane ve sosyal tesis gibi kurumsal yapılar da bölgenin teknik altyapısının konutlardan ibaret olmadığını gösterir. Hastanenin bilgi işlem, biyomedikal ve çok sayıda idari-teknik birime sahip olduğu resmi sitesinde belirtilmektedir. Böyle tesislerde elektrik ve mekanik altyapı doğal olarak kapsamlıdır. Ancak kamu ve kurumsal tesislerden çıkan malzemelerin tasfiye ve satış süreçleri kendi mevzuat ve kurum prosedürlerine tabidir; bunları serbest şekilde toplanabilen mahalle hurdasıyla aynı kategoride değerlendirmek doğru değildir.

Konut ve özel mülklerde ise özellikle komple tadilatlarda NYA/NYM türü tesisat kabloları, enerji kabloları, pano kabloları ve çeşitli bakır iletkenler birlikte çıkabilir. Kablonun değeri değerlendirilirken yalnızca toplam ağırlığa değil, içindeki bakır oranına, kablonun kalınlığına, tek veya çok damarlı olmasına ve yabancı malzeme miktarına bakılması gerekir.

Bakır hurdası yalnızca elektrik kablosundan oluşmaz. Eski yapılarda ve mekanik tesisat yenilemelerinde:

klima bakır boruları,

kalorifer ve mekanik tesisat parçaları,

temiz bakır borular,

lehimli veya bağlantı elemanlı bakır parçaları,

elektrik panosu içindeki bakır baralar

ortaya çıkabilir.

Özellikle klima sistemlerinin değiştirildiği konut, işletme ve kurumsal yapılarda bakır boru ile alüminyum içeren klima ekipmanlarının birlikte çıkması mümkündür. Burada bakırın başka metallerden ayrılması, malzemenin doğru sınıfta değerlendirilmesi açısından önem taşır.

Baltalimanı’nın Boğaziçi kıyısındaki yerleşim karakteri, bina dış elemanlarından çıkan metal hurdalarını da önemli hale getirir. Pencere ve kapı sistemlerinin yenilenmesi sırasında eski alüminyum doğramalar, balkon ve teras uygulamalarında kullanılan profiller, güneşlik ve çeşitli metal çerçeveler hurdaya dönüşebilir.

Demir tarafında ise en sık karşılaşılabilecek malzemeler bina içinden çok yapı çevresindeki uygulamalardır. Bahçe kapıları, korkuluklar, ferforje sistemler, merdiven elemanları, eski çelik profiller, depo rafları ve çeşitli taşıyıcı parçalar bu gruptadır.

Baltalimanı gibi kıyı ve yamaç yerleşimlerinin bulunduğu alanlarda her hurda alımı büyük kamyonlarla gerçekleştirilebilecek bir saha operasyonu değildir. Ana akslardan iç kesimlere girildikçe sokak genişliği, eğim, araç parkı ve bina giriş koşulları değişebilir. Bu nedenle özellikle demir gibi hacimli hurdalarda malzemenin bulunduğu yer, yükleme alanı ve araç erişimi önceden değerlendirilmelidir.

Baltalimanı’nda sarı hurda denildiğinde en mantıklı kaynak bina tesisatıdır. Pirinç esaslı vana, musluk, batarya, bağlantı rekorları ve çeşitli tesisat parçaları banyo, mutfak veya kazan dairesi yenilemelerinde ortaya çıkabilir.

Bu parçalar çoğu zaman demir, plastik bağlantılar veya diğer metallere karışmış halde sökülür. Sarı hurdasının ayrı değerlendirilmesi, özellikle yüksek miktarlı tesisat sökümlerinde önemlidir.

Krom olarak bilinen hurda grubunda ise pratikte çoğunlukla paslanmaz çelik ürünlerle karşılaşılır. Baltalimanı’ndaki konutlar, sosyal tesisler, yeme-içme alanları ve büyük kurumsal yapılarda;

paslanmaz mutfak ekipmanları,

korkuluklar,

servis tezgâhları,

lavabo ve evye parçaları,

raflar,

dekoratif metal uygulamalar

yenileme sırasında hurdaya ayrılabilir.

Her parlak metalin aynı kalite paslanmaz olmadığı unutulmamalıdır. Paslanmaz hurdasının niteliği alaşımına göre değiştiğinden krom hurdası alımında yalnızca görünüş üzerinden sınıflandırma yapılması sağlıklı değildir.

Baltalimanı yalnızca mevcut konut stokuyla değerlendirilmemelidir. Baltalimanı Deresi çevresinde geliştirilen Baltalimanı Yaşam Vadisi bölgede son yıllardaki önemli kamusal yatırımlardan biridir. İBB verilerine göre projenin birinci etabı tamamlanmış, ikinci etap çalışmaları sürmektedir; proje yürüyüş ve bisiklet yolları, spor alanları ve çeşitli açık alan düzenlemelerini kapsamaktadır.

Bu tür kamusal alan projeleri elektrik altyapısı, aydınlatma, korkuluk, mekanik donanım ve çeşitli metal uygulamalar içerir. Ancak proje sahasından metal hurda çıktığı veya belirli miktarda hurda oluştuğu konusunda açıklanmış bir veri bulunmadığı için tonaj veya malzeme miktarı üzerinden tahmin yapmak doğru olmaz.

Baltalimanı ve yakın çevresini İstanbul ölçeğinde farklılaştıran daha büyük teknik unsur ise Baltalimanı Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisidir. İBB, tesisin 600 bin metreküp/gün biyolojik arıtma kapasitesiyle Beyoğlu, Şişli ve Beşiktaş’ın tamamına; Eyüpsultan, Kağıthane ve Sarıyer’in ise önemli bölümüne hizmet verdiğini açıklamaktadır. İSKİ de Baltalimanı Biyolojik Atık Su Arıtma Tesisi'ni kurum tesisleri arasında göstermektedir.

Arıtma tesisleri pompa, motor, elektrik panosu, kablo tavaları, borulama ve metal konstrüksiyon bakımından yoğun teknik yapılardır. Dolayısıyla Baltalimanı çevresinin metal kullanım profilinde önemli bir yeri vardır. Bununla birlikte böylesi kamu altyapılarında ekipman değişiminden doğan hurdanın kurumsal tasfiye süreçleri bulunduğundan, bunu mahallede serbestçe oluşan hurda potansiyeli gibi değerlendirmek doğru değildir.

Sarıyer’in Boğaziçi gerigörünüm ve etkilenme alanlarını kapsayan planlama süreçlerinde yapı stokunun iyileştirilmesi ve dönüşüm konusu uzun süredir gündemdedir. İBB Şehir Planlama Müdürlüğü, Sarıyer Gerigörünüm ve Etkilenme Bölgesi için hazırlanan koruma amaçlı nazım imar planında yeniden düzenlenecek alanlar ve depreme dirençli yapı stokuna ulaşılması amacıyla dönüşümü mümkün kılan plan kararları bulunduğunu açıklamaktadır.

Baltalimanı özelinde bunun doğrudan belirli sayıda binanın yıkılacağı anlamına geldiği söylenemez. Buna karşılık mahallede yapı yenileme, güçlendirme veya kapsamlı tadilat arttıkça metal hurda profili belirgin şekilde değişebilir.

Komple bir bina yenilemesinde aynı sahadan:

birlikte çıkabilir. Baltalimanı için değerli olan nokta da budur. Hurdanın tek tek dağınık parçalar halinde değil, tadilat veya söküm aşamasında türlerine göre ayrılması daha sağlıklı bir değerlendirme sağlar.

Baltalimanı Hisar Caddesi sahil boyunca bölgenin temel akslarından biridir. Hem Metin Sabancı Baltalimanı Kemik Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi hem İstanbul Üniversitesi Baltalimanı Sosyal Tesisleri bu cadde üzerindedir. Bu durum cadde üzerinde günün farklı saatlerinde kurumsal, ziyaretçi ve yerel trafik hareketliliği oluşmasına neden olur.

Hurdanın yüksek hacimli olduğu durumlarda yalnızca kilogram miktarına göre araç seçmek yeterli değildir. Özellikle:

bina önünde yükleme yapılabilecek alan,

hurdanın bodrum veya üst katlardan taşınıp taşınmayacağı,

sokakta aracın bekleyebilme durumu,

demir profillerin uzunluğu,

alüminyum doğramaların hacmi,

malzemenin ayrı ayrı hazırlanıp hazırlanmadığı

alım organizasyonunu doğrudan etkiler.

Kablo ve bakır gibi yüksek değerli fakat düşük hacimli hurdalarda ulaşım daha kolay olabilirken, düşük yoğunluklu alüminyum doğrama veya uzun demir profiller aynı ağırlıkta çok daha fazla araç alanı kaplayabilir.

Baltalimanı’nda özellikle bina tadilatından hurda çıkaran mülk sahipleri, apartman yönetimleri ve işletmeler için en önemli konu farklı metal türlerini mümkün olduğunca birbirine karıştırmamaktır.

Hurda kablonun demir parçalarının içine atılması, bakır boruların pirinç bağlantılarla birlikte bırakılması veya alüminyum doğramaların üzerindeki büyük miktarda demir aksesuarın sökülmemesi malzemenin sınıflandırılmasını zorlaştırır.

Özellikle şu ayrım faydalıdır:

Bakır: Boru, lama, bara ve temiz bakır parçaları.

Hurda kablo: Enerji, tesisat ve diğer bakır iletkenli kablolar.

Demir: Profil, sac, korkuluk, kapı ve konstrüksiyon parçaları.

Alüminyum: Doğrama, profil, levha ve çeşitli alüminyum ekipmanlar.

Sarı: Pirinç vana, musluk ve tesisat bağlantıları.

Krom/paslanmaz: Paslanmaz mutfak ekipmanı, korkuluk, tezgâh ve benzeri parçalar.

Bu ayrım özellikle Baltalimanı’ndaki komple daire, villa, apartman veya işletme tadilatlarında aynı anda birden fazla metal grubunun çıktığı durumlarda önem kazanır.

Baltalimanı hurdacılığı, sanayi üretiminden çıkan tonajlı fabrika hurdasına göre değil; konut yenilemeleri, bina tesisatı, kurumsal yapıların teknik sistemleri ve büyük kentsel altyapıların bulunduğu özel bir Boğaziçi yerleşimi olarak değerlendirilmelidir.

Bölgede özellikle hurda kablo ve bakır; elektrik, mekanik tesisat ve klima uygulamalarından dolayı öne çıkar. Demir ve alüminyum daha çok doğrama, korkuluk, kapı, profil ve yapı elemanlarından; sarı hurda sıhhi tesisattan; krom ve paslanmaz hurdası ise mutfak, servis ve mimari uygulamalardan kaynaklanabilir.

Baltalimanı'nda metal hurda alımının verimli yürütülmesi için hurdanın yalnızca ağırlığını değil; hangi yapıdan çıktığını, metal türünü, sökülmüş olup olmadığını, yükleme koşullarını ve araç erişimini birlikte değerlendirmek gerekir. Mahallenin sahil aksı, konut dokusu ve kurumsal tesisleri nedeniyle bu yaklaşım, Baltalimanı’nı klasik bir sanayi bölgesi hurdacılığından belirgin biçimde ayırır.