Başakşehir Hurdacı

Başakşehir’de metal hurdacılığını İstanbul’un yalnızca yoğun konut bölgelerinden biri gibi değerlendirmek doğru değildir. İlçenin hurda potansiyelini belirleyen en önemli fark, geniş ölçekli planlı yerleşim alanlarının hemen yanında İstanbul’un başlıca üretim ve küçük sanayi kümelerinden İkitelli Organize Sanayi Bölgesi’nin bulunmasıdır. İkitelli OSB’nin yaklaşık 7 milyon metrekarelik brüt alanının yaklaşık yüzde 95’i Başakşehir sınırları içinde kalmaktadır. OSB yönetimi bölgede 24.864 işyeri bulunduğunu ve çok farklı sektörlerin aynı alanda faaliyet gösterdiğini belirtmektedir.

Bu nedenle Başakşehir hurdacı aramalarının arkasında tek tip bir ihtiyaç yoktur. İkitelli’de üretimden veya makine bakımından çıkan metal hurdası ile Kayaşehir’de bir site yenilemesinden çıkan metal aynı nitelikte değildir. Demirciler, dökümcüler ve makine imalatçıları daha çok demir-çelik ve üretim firesi oluştururken; elektrik tesisatı, makineler ve işyeri renovasyonlarında hurda kablo ile bakır daha fazla önem kazanır. Bahçeşehir, Başakşehir merkez ve Kayabaşı-Kayaşehir hattında ise kaynak daha çok bina teknik sistemleri, mağaza ve ofis yenilemeleri, inşaat uygulamaları ve toplu konutların bakım süreçleridir.

İkitelli OSB, Başakşehir’i İstanbul’un birçok yerleşim ağırlıklı ilçesinden ayıran temel unsurdur. Bölgenin kuruluş yapısı da bunu açık biçimde gösterir. OSB; farklı iş kollarındaki küçük ve orta ölçekli sanayi işletmelerinin aynı altyapı içerisinde toplandığı büyük bir üretim ve ticaret alanı olarak gelişmiştir. Resmî sektör dağılımında makine ve yedek parça işletmeleri yüzde 14, oto tamir işletmeleri yüzde 12, madeni eşya yüzde 5, demirciler yüzde 3, pik döküm yüzde 1, metal kaplama yüzde 1 ve sarı döküm yüzde 1 payla yer almaktadır.

Bu dağılım Başakşehir’de metal hurdasının neden yalnızca bina sökümlerinden ibaret olmadığını açıklar. Torna, kesim, imalat, makine revizyonu, ekipman değişimi, otomotiv tamiri ve metal işleme faaliyetlerinde farklı kalite ve boyutlarda metal çıkabilir. Sac parçaları, çelik konstrüksiyon elemanları, demir profiller, makine parçaları, döküm ürünleri, paslanmaz parçalar, sarı malzemeler ve elektrik iletim elemanları bu yapının doğal sonucudur.

OSB içerisindeki kooperatiflerin isimleri dahi bölgenin metal çeşitliliğine ilişkin önemli bir mikro yerel gösterge oluşturur. Resmî listede Demirciler İşletme Kooperatifi, İstanbul Dökümcüler, Metal-İş, Oto Tamircileri, Pik Dökümcüler, Galvano Teknik, Mutfakçılar Sanayi, Umum Hırdavatçılar ve Cila Nikel Madeni Eşya gibi doğrudan veya dolaylı biçimde metal işleyen kümeler bulunmaktadır. TÜMSAN gibi büyük sanayi sitesi oluşumları da aynı sanayi dokusunun parçalarıdır.

Dolayısıyla Başakşehir’de özellikle İkitelli OSB çevresinde yapılan hurda alımlarında malzemenin yalnızca toplam ağırlığı değil, hangi üretim sürecinden çıktığı ve metal sınıfı önem taşır.

Başakşehir’de hurda kablonun güçlü bir kaynak oluşturmasının başlıca nedeni, İkitelli’deki üretim tesislerinin elektrik yoğun yapısıdır. OSB’nin yayımladığı profil bilgilerinde bölgenin 2020 yılı için yıllık enerji ihtiyacı 950 milyon kWh olarak verilmektedir. Bu veri doğrudan hurda miktarını göstermese de çok sayıda üretim tesisi, motor, pano, makine, dağıtım hattı ve elektrik altyapısı bulunan büyük bir sanayi ekosistemine işaret eder.

Bu ölçekteki sanayi alanlarında hurda kablo genellikle üretim hattı değişiklikleri, elektrik panolarının yenilenmesi, makinelerin taşınması veya değiştirilmesi, eski enerji hatlarının sökülmesi ve işyerlerinde yapılan elektrik revizyonlarından ortaya çıkabilir. Kalın enerji kabloları ile ince tesisat kablolarının metal içeriği aynı olmadığı gibi, izolasyonlu kablo ile soyulmuş bakır da aynı kategoride değerlendirilmez.

Bakırın Başakşehir açısından ikinci önemli kaynağı ise sanayi dışındaki yoğun yapı stokudur. Elektrik tesisatları, klima ve mekanik sistemler, bazı boru ve bağlantı uygulamaları ile ticari alanların renovasyonları bakır içeren parçalar oluşturabilir. Özellikle komple mağaza, ofis veya atölye yenilemelerinde tek tek küçük parçalar yerine toplu kablo ve tesisat hurdaları ortaya çıkması mümkündür.

Başakşehir’de bakır hurdası değerlendirilirken bu nedenle malzemenin lama, boru, tesisat parçası, yanık olmayan temiz bakır, kablo içi bakır veya karışık bakır niteliğinde olup olmadığı ayrıştırılmalıdır. İkitelli gibi üretim yoğun bir bölgede karışık malzemeyi tek sınıf kabul etmek, özellikle bakır ve kabloda gerçek metal değerinin görülmesini zorlaştırır.

Başakşehir’de demir hurdasının önemli bir bölümü sanayi faaliyetleriyle doğrudan ilişkilidir. İkitelli OSB’de makine ve yedek parça, madeni eşya, demircilik, döküm ve oto tamir sektörlerinin birlikte bulunması; makine gövdeleri, profil, sac, konstrüksiyon, mil, parça, üretim artığı ve eski ekipman gibi demir-çelik esaslı hurdaların oluşabileceği geniş bir alan yaratmaktadır.

Buradaki hurda yapısı, yalnızca klasik “inşaat demiri hurdası” değildir. Bir atölyeden çıkan kesim firesi ile sökülmüş ağır makine aynı metal grubuna yakın görünse de yükleme, ayrıştırma ve değerlendirme bakımından farklıdır. Döküm parçaları, çelik profiller, sac levhalar veya makinelerin metal aksamları ayrı değerlendirildiğinde daha sağlıklı sonuç alınır.

İlçenin diğer kısmında ise kaynak değişir. Başakşehir, Bahçeşehir ve Kayabaşı’nın planlı toplu konut projeleriyle büyüdüğü Başakşehir Belediyesi tarafından da belirtilmektedir. Yeni yapılaşmanın bulunduğu alanlarda inşaat uygulamalarından kalan profil ve demir parçalarının yanında, zaman içinde bina ve site yenilemelerinden çıkan korkuluk, kapı, çelik konstrüksiyon, mekanik tesisat taşıyıcıları ve benzeri metal parçalar da hurda akışına katılabilir.

Başakşehir’de krom hurda veya daha doğru ifadeyle paslanmaz çelik hurdasının sanayi bölgesiyle ilişkisi özellikle önemlidir. İkitelli OSB içerisindeki madeni eşya, makine, metal kaplama ve mutfak ekipmanı odaklı işletmeler paslanmaz metal kullanımının görülebileceği sektörlerdir. OSB’nin kooperatif listesinde Mutfakçılar Sanayi, Galvano Teknik ve Cila Nikel Madeni Eşya gibi ihtisas alanlarının bulunması da bu çeşitliliği doğrulamaktadır.

Paslanmaz levha kırpıntıları, tezgâh parçaları, üretim firesi, makine kaplamaları, endüstriyel raf ve ekipmanlar ile kullanım dışı metal üniteler bu bölgede karşılaşılabilecek örneklerdir. Ancak her parlak metalin paslanmaz olduğu varsayılmamalıdır. Krom görünümlü kaplama, paslanmaz çelik ve farklı alaşımlar birbirinden ayrılmalıdır.

Özellikle sanayi işletmelerinde düzenli üretim artığı oluşuyorsa hurdaların demirle karıştırılmadan biriktirilmesi, metal sınıfının korunması açısından önemlidir.

Pirinç esaslı ve piyasada genel olarak sarı hurda olarak adlandırılan malzemeler Başakşehir’de hem yapı teknik sistemlerinden hem de sanayiden çıkabilir. Musluk, vana, bağlantı elemanı ve çeşitli mekanik parçalar yerleşim ve ticari yapılardan gelebilirken; İkitelli’deki döküm ve makine sektörleri daha farklı nitelikte sarı metal parçaları oluşturabilir.

Bu noktada Başakşehir’e özgü önemli ayrıntılardan biri, İkitelli OSB’nin resmî sektör dağılımında doğrudan “Sarı Döküm” başlığının bulunmasıdır. Payı yüzde 1 olarak belirtilmesine rağmen bu durum pirinç ve benzeri bakır alaşımlarının bölgede yalnızca tesisat sökümünden değil, üretim faaliyetlerinden de kaynaklanabildiğini gösterir.

Bu nedenle sarı malzemenin demir bağlantılar, plastik olmayan fakat farklı metal parçalar veya paslanmaz ürünlerle karıştırılmadan ayrılması gerekir. Özellikle vana ve makine parçalarında ağırlığın tamamının pirinç olduğu varsayılmamalıdır.

Alüminyum, Başakşehir’in hem sanayi hem de planlı yapılaşma karakteriyle ilişkili metallerden biridir. İkitelli tarafında profil, makine parçası, üretim ekipmanı ve çeşitli metal uygulamalarından alüminyum çıkabilir. Başakşehir, Kayaşehir ve Bahçeşehir tarafında ise pencere-doğrama sistemleri, cephe uygulamaları, mağaza dekorasyonları, korkuluklar ve farklı mimari metal bileşenleri daha belirgin kaynaklardır.

Özellikle ticari ünitelerin kiracı değişikliklerinde yapılan iç mekân sökümleri, alüminyum profil ve metal taşıyıcıların dönemsel olarak toplu biçimde çıkmasına neden olabilir. Bu malzemelerde boyalı profil, temiz profil, döküm alüminyum ve karışık alüminyumun aynı grup altında değerlendirilmemesi gerekir.

Başakşehir’in geniş site ve toplu konut alanlarında ise tek dairelik küçük miktarlardan çok, site genelindeki ortak alan yenilemeleri veya toplu bakım projeleri metal hurdası açısından daha anlamlı hacimler oluşturabilir.

İkitelli’nin yalnızca ağır sanayi işletmelerinden oluştuğunu düşünmek de eksik olur. MASKO Mobilya Kenti, yüzlerce mobilya firmasının bir arada bulunduğu büyük bir ticaret ve showroom alanıdır. MASKO’nun kendi tanımında özel ölçü mobilya ve iç mimarlık hizmeti sunan çok sayıda işletmenin bulunduğu belirtilmektedir.

Mobilyanın kendisi bu yazının kapsamı dışında olmakla birlikte, böyle büyük bir showroom ve dekorasyon ekosistemi metal hurdası bakımından önemlidir. Mağaza tadilatlarında aydınlatma taşıyıcıları, kablo hatları, alüminyum profiller, metal raf ve teşhir sistemleri, paslanmaz dekoratif parçalar ve mekanik tesisat elemanları değiştirilebilir.

Bu nedenle MASKO ve çevresindeki metal hurda hareketi, Demirciler veya Dökümcüler bölgelerindeki üretim firesinden farklı karakter taşır. Burada daha çok renovasyon ve mağaza uygulaması kaynaklı karışık metal hurdaları öne çıkabilir.

İkitelli’den kuzeye ve doğuya doğru gidildiğinde Başakşehir’in ekonomik ve fiziksel yapısı değişir. Başakşehir-Metrokent, Onurkent, Toplu Konutlar ve Kayaşehir Merkez gibi noktalar M3 metro hattı üzerinde birbirine bağlanan geniş konut ve hizmet alanlarıdır. M3 hattının İkitelli Sanayi’den Başakşehir-Metrokent, Onurkent, Şehir Hastanesi, Toplu Konutlar ve Kayaşehir Merkez’e uzanması ilçedeki sanayi ve yerleşim kuşaklarının aynı ulaşım koridoru üzerindeki yakınlığını da göstermektedir.

Bu kesimde sanayi üretim firesinden ziyade apartman, site, ticari ünite ve büyük tesislerin bakım-yenileme çalışmaları daha anlamlıdır. Elektrik kabloları, bakır tesisat parçaları, demir ve çelik elemanlar, alüminyum doğramalar, paslanmaz ekipmanlar ve sarı bağlantı parçaları farklı projelerde ortaya çıkabilir.

Kayaşehir gibi görece yeni yapılaşmış alanlarda “eski bina yıkımı kaynaklı hurda” anlatısını abartmak doğru değildir. Buradaki potansiyeli daha çok yeni ticari alanların kurulması, mevcut binaların teknik bakım süreçleri, mağaza değişiklikleri, altyapı uygulamaları ve ilerleyen yıllarda artan yenileme ihtiyacı üzerinden değerlendirmek daha gerçekçidir.

Başakşehir’in tamamı yeni yapılaşmadan ibaret değildir. Şahintepe, yapı yenileme ve kentsel dönüşüm çalışmalarının gündemde olduğu mahallelerden biridir. Başakşehir Belediyesi 2023 yılında mahallede yürütülen kentsel yenileme projelerinden birinin ikinci etabında yeni konut ve ticari ünitelerin yapımına başlandığını duyurmuştur.

Bu tür dönüşüm uygulamaları sırasında metal hurda kaynağı sanayi bölgelerindekinden farklıdır. Eski yapılardan sökülen demir, pencere ve kapı metalleri, kablo, tesisat parçaları, korkuluk ve çeşitli yapı metalleri ortaya çıkabilir. Yeni yapı aşamasında ise kesim artıkları, profil parçaları ve uygulama sırasında kullanılmayan metal malzemeler oluşabilir.

Ancak Şahintepe’nin tamamında sürekli veya belirli bir tonajda hurda çıktığını söylemek için yeterli veri bulunmadığından böyle bir genelleme yapmak doğru olmaz. Buradaki hareketlilik proje ve uygulama bazında değerlendirilmelidir.

İkitelli OSB’nin büyüklüğü, Başakşehir’de hurda toplama organizasyonunu da etkiler. OSB yönetimi yaklaşık 25 kilometrelik ana arter yol bulunduğunu ve bölgenin TEM Otoyolu’nun kuzeyinde konumlandığını belirtmektedir. Ayrıca OSB içinde yüksek düzeyde günlük ticari ve eşya hareketi vardır.

Sanayi sahasında bu nedenle hurdanın işletmeden çıkarılacağı saat, yükleme alanı, aracın yanaşabileceği nokta ve malzemenin nasıl istiflendiği önem kazanabilir. Ağır makine parçası veya uzun profil ile birkaç çuval sarı ya da kablo aynı araç ve yükleme planını gerektirmez.

İkitelli OSB Mahallesi ve Süleyman Demirel Bulvarı çevresindeki işletmelerde organizasyon daha çok işyeri ve sanayi sitesi düzenine göre şekillenirken, Başakşehir ve Kayaşehir’deki konut alanlarında site yönetimi, otopark erişimi ve ortak alan kuralları daha belirleyici olabilir. Başakşehir’de hurdacılık açısından “aynı ilçe içinde iki farklı operasyon yapısı” bulunmasının temel nedeni budur.

Bölgenin metal çeşitliliği nedeniyle özellikle toplu hurda çıkışlarında malzemeyi tek yığın hâline getirmemek önemlidir:

Hurda kablo ve bakır: İzolasyonlu kablo, soyulmuş bakır, boru ve lama gibi türler ayrı tutulmalıdır.

Demir ve çelik: Profil, sac, konstrüksiyon, makine parçası ve döküm mümkün olduğunca sınıflandırılmalıdır.

Sarı: Vana, musluk, bağlantı ve döküm parçalarında farklı metaller ayrılmalıdır.

Krom/paslanmaz: Paslanmaz parçalar normal demir hurdasına karıştırılmamalıdır.

Alüminyum: Profil, levha, döküm ve karışık alüminyum ayrı değerlendirilmelidir.

İkitelli OSB’de çok farklı metal işleme faaliyetinin yan yana bulunması nedeniyle bu ayrım Başakşehir açısından özellikle önemlidir. Aynı işletmeden dahi birden fazla metal sınıfı çıkabilir.

Başakşehir, metal hurda açısından İstanbul’un homojen ilçelerinden biri değildir. İlçenin bir tarafında 24 binden fazla işyerinin bulunduğu geniş İkitelli OSB; diğer tarafında planlı toplu konut alanları, büyük ticari yapılar, yeni gelişen Kayaşehir ve dönüşüm çalışmalarının görüldüğü mahalleler bulunmaktadır.

Bu yapı nedeniyle Başakşehir hurda alımı denildiğinde en önemli ayrım hurdanın nereden çıktığıdır. İkitelli’de bir makine atölyesinden çıkan çelik ve bakır kabloyla, MASKO’daki mağaza renovasyonundan çıkan alüminyum profil ve tesisat metalleri veya Kayaşehir’deki site bakımından çıkan metal parçalar aynı biçimde ele alınamaz.

Başakşehir’de özellikle hurda kablo, bakır, demir, sarı, krom ve alüminyum açısından güçlü bir çeşitlilik bulunmaktadır. İkitelli OSB bu çeşitliliğin sanayi tarafını oluştururken; Başakşehir merkez, Kayaşehir, Bahçeşehir ve dönüşüm görülen mahalleler yapı ve ticaret kaynaklı metal hurdalarını tamamlar.

Sonuç olarak Başakşehir hurdacılığının temel özelliği yalnızca yüksek nüfus veya geniş yapılaşma değildir. İlçeyi farklılaştıran asıl unsur, üretim sanayisi ile büyük ölçekli planlı kent dokusunun aynı ilçe sınırlarında yan yana bulunmasıdır. Bu nedenle metal hurdasının doğru sınıflandırılması, kaynağın bilinmesi ve alım organizasyonunun mikro bölgenin yapısına göre planlanması Başakşehir’de diğer birçok ilçeden daha fazla önem taşır.