Beylerbeyi Hurdacı

Beylerbeyi’de hurdacılık potansiyelini değerlendirirken bölgeyi bir sanayi veya imalat merkezi gibi ele almak doğru olmaz. Beylerbeyi, Boğaziçi’nin Anadolu yakasındaki tarihî yerleşimlerinden biridir; sahil hattı, Beylerbeyi Sarayı, köşk ve konut dokusu, iskele çevresindeki restoranlar ve ticari işletmeler semtin karakterini belirler. GoTürkiye de Beylerbeyi’ni kıyısı, tarihî sarayı, camileri, konakları, butik konaklama yapıları ve iskele çevresindeki restoranlarıyla tanımlar. Beylerbeyi Sarayı ise 15 Temmuz Şehitler Köprüsü’nün hemen kuzeyinde, Boğaz kıyısında yer alır.

Bu yapı, Beylerbeyi hurdacı hizmetlerinde karşılaşılan metal hurdaların niteliğini de belirler. Burada fabrika üretiminden düzenli çıkan yüksek tonajlı metal hurdalardan çok; konut ve işyeri tadilatları, elektrik ve tesisat yenilemeleri, restoran ekipman değişimleri, mekanik sistem bakımları, bina demirleri, doğrama değişiklikleri ve dönemsel restorasyon uygulamalarından kaynaklanan dağınık metal hurdaların öne çıkması beklenir. Bu değerlendirme bölgenin bilinen kullanım biçiminden yapılan bir çıkarımdır; Beylerbeyi için doğrulanmış hurda tonajı veya hurda üretim miktarı yayımlanmış değildir.

Beylerbeyi’nde metal hurda oluşumunu anlamanın anahtarı, kıyıdaki tarihî doku ile farklı dönemlerde yapılmış konut ve ticari yapıların bir arada bulunmasıdır. Beylerbeyi Sarayı bu tarihî karakterin en belirgin unsurudur; ancak sarayın kendisini rutin bir “hurda kaynağı” olarak göstermek doğru değildir. Buradaki önemi, semtin koruma hassasiyeti yüksek bir Boğaz yerleşimi olduğunu göstermesidir. Milli Saraylar, yapıyı Osmanlı döneminin yazlık sarayı ve devlet konuklarının ağırlandığı tarihî bir kompleks olarak tanımlamaktadır.

Koruma mevzuatının Beylerbeyi açısından somut karşılığı da vardır. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı İstanbul 6 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararlarında Beylerbeyi Mahallesi içindeki bazı taşınmazların Boğaziçi Doğal ve Tarihi Sit Alanı ve Öngörünüm Bölgesi içinde bulunduğu açıkça görülmektedir. Bu durum bütün Beylerbeyi parsellerinin aynı statüde olduğu anlamına gelmez; ancak özellikle Boğaz cephesinde yapı müdahalelerinin sıradan bir yeni yapılaşma bölgesinden farklı koşullara tabi olabildiğini gösterir.

Hurdacılık açısından bunun önemli sonucu şudur: Beylerbeyi’nde metal hareketliliğini yalnızca yıkım ve büyük inşaat üzerinden değerlendirmek yerine bakım, kontrollü yenileme, tesisat değişimi ve yapı içi modernizasyon üzerinden okumak daha gerçekçidir. Elektrik kabloları, bakır tesisat parçaları, eski demir doğramalar, metal korkuluklar, sıhhi tesisat bağlantıları, alüminyum profiller ve mekanik tesisat parçaları bu nedenle bölgeyle daha anlamlı biçimde ilişkilendirilebilir.

Beylerbeyi açısından en dikkate değer metal gruplarından biri hurda kablo ve bakırdır. Bunun nedeni ağır sanayi değil, çok sayıda farklı yapı ve işletmede kullanılan elektrik, haberleşme, iklimlendirme ve sıhhi tesisat sistemleridir.

Eski veya farklı dönemlerde müdahale görmüş konutlarda elektrik tesisatının yenilenmesi; daire, villa veya işyerlerinde yeni güç hatlarının çekilmesi; klima sistemlerinin değiştirilmesi; elektrik panolarının modernize edilmesi ve ticari alanlarda aydınlatma altyapısının yenilenmesi sırasında bakır iletkenli kablo hurdaları ortaya çıkabilir. Bunun miktarı her yapı için farklıdır ve bölgede standart bir tonajdan söz etmek mümkün değildir.

Bakırın diğer önemli kaynağı mekanik tesisattır. Eski su tesisatları, klima ve soğutma sistemlerinde kullanılan bakır borular, bağlantı parçaları ve bazı ısıtma sistemleri yenilendiğinde hurda bakır boru, lama, parça ve tesisat bakırı oluşabilir. Özellikle ticari mutfak, soğutma ve iklimlendirme ekipmanlarının kullanıldığı işletmelerde elektrik ve mekanik tesisat aynı iş kapsamında yenilenebildiğinden kablo ile bakır hurdanın birlikte çıkması mümkündür. Beylerbeyi iskele çevresinde restoran ve benzeri ticari kullanımların bulunduğu hem GoTürkiye hem de Üsküdar Belediyesi turizm kaynaklarında görülmektedir. Belediyenin turizm rehberinde Beylerbeyi İskele Caddesi üzerinde restoran adresleri de yer almaktadır.

Bu nedenle Beylerbeyi’nde hurda kabloyu değerlendirirken sadece toplam ağırlığa bakılması yeterli değildir. Bakır iletken oranı yüksek enerji kabloları, tesisat kabloları ve farklı metal içeriğine sahip haberleşme kabloları aynı sınıfta değerlendirilmez. Sökümden çıkan kablonun diğer demir ve metal parçalarından ayrı tutulması, sahadaki ayrıştırmayı kolaylaştırır.

Beylerbeyi’nin kıyı karakteri, hurda profilinde başka bir metal grubunu da anlamlı hale getirir: krom olarak adlandırılan paslanmaz çelik hurdalar.

Beylerbeyi İskele Caddesi ve yakın çevresinde restoranların bulunması, bölgede profesyonel mutfak ve servis ekipmanlarının kullanıldığını gösterir. Üsküdar Belediyesi turizm rehberinde doğrudan Beylerbeyi Mahallesi ve Beylerbeyi İskele Caddesi adresli yeme-içme işletmeleri listelenmektedir.

Bu tür işletmelerin dönemsel yenilemelerinde paslanmaz tezgâh, evye, raf, davlumbaz, baca kanalı, hazırlık ünitesi, metal dolap, servis ekipmanı ve çeşitli mutfak parçaları hurdaya ayrılabilir. Bu yüzden Beylerbeyi’nde krom hurda ve paslanmaz çelik, sanayi üretiminden çıkan talaş veya levha artıklarından ziyade işletme yenilemeleri ve mekanik ekipman değişiklikleriyle ilişkilidir.

Paslanmaz malzemelerin sıradan demir hurdasıyla karıştırılmaması önemlidir. Özellikle mutfak ekipmanlarında paslanmaz gövde ile demir taşıyıcı, bakır tesisat ve alüminyum parçalar aynı ekipman üzerinde bir arada bulunabilir.

Hurda demir, Beylerbeyi’nde en geniş kaynak çeşitliliğine sahip metal gruplarından biridir. Ancak buradaki demir hurdasının karakterini sanayi tesisleri değil, yapı ve işletme bakım faaliyetleri belirler.

Bina ve bahçe kapıları, korkuluklar, merdiven elemanları, eski metal doğramalar, çatı konstrüksiyonu parçaları, depo rafları, tesisat taşıyıcıları, çelik profiller ve kullanım dışı metal ekipmanlar bu gruba girebilir. Küçük çaplı yapı yenilemelerinde çıkan profil, boru, sac ve bağlantı elemanları da demir hurdası oluşturabilir.

Beylerbeyi’nin bazı kesimlerinde koruma statüsünün bulunması nedeniyle bölgeyi sürekli büyük ölçekli bina yıkımlarından demir çıkan bir alan gibi tanımlamak yanıltıcı olur. Büyük miktarda inşaat demiri ancak belirli ve izinli bir proje, bina yenilemesi veya söküm çalışması olduğunda gündeme gelebilir. Semtin normal metal hurda hareketliliğinde bakım ve tadilat kaynaklı daha parçalı demir hurdalar daha mantıklı bir beklentidir.

Beylerbeyi’nde sarı hurda, özellikle sıhhi tesisat ve mekanik sistem müdahaleleriyle ilişkilendirilebilir. Pirinç esaslı vana, musluk gövdesi, bağlantı rekoru, rakor, çeşitli tesisat armatürleri ve dekoratif metal parçaları yenileme sırasında hurdaya ayrılabilir.

Tarihî veya eski yapı stoğunun bulunduğu bir mahallede, yıllar içinde farklı dönemlerde eklenmiş tesisatların yenilenmesi sırasında farklı metal türlerinin aynı sökümden çıkması mümkündür. Bu nedenle sarı parçaların demir veya bakırın içine karıştırılmaması, özellikle bina tesisatı sökümlerinde önem taşır.

Sarı hurdada Beylerbeyi’ne özgü belirleyici unsur miktardan çok kaynak tipidir: sanayi makinesi parçalarından ziyade konut, restoran, ticari alan ve bina tesisatından çıkan bağlantı elemanları ön plandadır.

Beylerbeyi’nde karşılaşılması muhtemel bir diğer grup alüminyum hurdadır. Daha yeni veya sonradan yenilenmiş yapılarda pencere ve kapı profilleri, balkon kapamaları, çeşitli doğramalar, cephe ve çatı aksesuarları, panjur sistemleri ve işletme ekipmanlarında alüminyum kullanılabilir.

Burada önemli bir ayrım vardır: Beylerbeyi’nin tarihî kimliği, bütün yapıların tarihî olduğu anlamına gelmez. Semtte tarihî yapılarla birlikte farklı dönemlere ait konutlar, butik konaklama birimleri ve ticari işletmeler de bulunmaktadır. GoTürkiye’nin Beylerbeyi tanımı bu karma kullanımı açık biçimde ortaya koymaktadır. Bu nedenle alüminyum hurdalar özellikle sonradan yapılmış yapı elemanlarının ve ticari mekânların yenilenmesinde daha anlamlı hale gelir.

Beylerbeyi’nin mikro ölçekte değerlendirilmesi, hurdacılık açısından önemli farklılıklar ortaya çıkarır.

Beylerbeyi İskele Caddesi ve liman çevresi, restoran ve ticari işletmeler nedeniyle paslanmaz mutfak ekipmanı, elektrik kablosu, klima ve soğutma sistemlerinden gelen bakır, çeşitli tesisat metalleri ve işletme yenilemelerinden çıkan demir-alüminyum parçaların daha anlamlı olduğu kesimdir. İskele Caddesi üzerinde restoran adreslerinin bulunması belediye turizm rehberiyle de doğrulanmaktadır.

Beylerbeyi Sarayı ve 15 Temmuz Şehitler Köprüsü çevresi ise doğrudan bir hurda üretim bölgesi olarak değil, lojistik ve koruma koşullarını belirleyen alan olarak önemlidir. Saray, köprünün hemen yakınındaki kıyı konumuyla semtin merkezî referans noktalarından biridir. Bu kesimde gerçekleştirilecek metal sökümlerinde tarihî çevre ve erişim koşulları, sıradan bir sanayi bölgesindeki yükleme operasyonundan daha fazla planlama gerektirebilir.

Çamlıca yönüne çıkan iç kesimlerde ise konut ağırlığı arttıkça hurdanın kaynağı da daha çok bina, daire, villa ve tesisat yenilemelerine kayar. Beylerbeyi Çamlıca Caddesi bölgede tanımlı ana bağlantılardan biridir; Beylerbeyi Mahallesi içindeki Abdullahağa Hamamı Sokak gibi yerleşim içi sokaklar da belediyenin resmî adres kayıtlarında geçmektedir. Bu alanlarda büyük işletme ekipmanından çok kablo, bakır tesisat, demir doğrama, alüminyum profil ve küçük mekanik ekipman hurdalarının ortaya çıkması daha makul bir yerel senaryodur.

Beylerbeyi, 15 Temmuz Şehitler Köprüsü bağlantısının hemen altında ve Boğaz kıyısında bulunduğu için İstanbul’un yoğun ulaşım hareketinden doğrudan etkilenen bir noktadadır. Üsküdar Belediyesi’nin Vizyon 2050 ulaşım çalışması da ilçe genelinde artan araç trafiği, park sorunları, eğimli bölgelerde erişim güçlüğü ve kıyı alanları üzerindeki ulaşım baskısını önemli sorunlar arasında göstermektedir.

Beylerbeyi açısından bunun hurdacılığa yansıması, araç kapasitesinden önce doğru araç ve doğru yükleme planının önem kazanmasıdır. Bir apartmanın elektrik tesisatından çıkan birkaç çuval kablo ile restoran yenilemesinden çıkan paslanmaz ekipmanların veya çok sayıda demir profilin aynı operasyonla alınması gerekmez. Hurdanın miktarı, bulunduğu kat, bina girişindeki yükleme imkânı ve metalin boyutu araç seçimini etkiler.

Bölgeyi büyük sanayi sitelerinde olduğu gibi sürekli ağır araç giriş çıkışı yapılan bir hurda toplama alanı olarak düşünmek yerine, adrese göre planlanan kentsel metal hurda alımı daha gerçekçi bir modeldir.

Özellikle bina tadilatı veya işletme yenilemesinden birden fazla metal türü çıktığında malzemelerin mümkün olduğunca ayrı tutulması gerekir. Hurda kablonun demir profilin altında kalması, paslanmaz mutfak parçalarının normal demire karışması veya pirinç tesisat elemanlarının bakırla birlikte yığılması, malzemenin yerinde sınıflandırılmasını zorlaştırır.

Beylerbeyi’nde tipik bir tadilat veya tesisat sökümünde şu ayrım pratik açıdan anlamlıdır:

Hurda kablo ve elektrik tesisatı parçaları,

Soyma veya tesisattan çıkmış bakır,

Demir, profil, boru ve sac,

Sarı/pirinç vana ve tesisat elemanları,

Paslanmaz çelik ve krom olarak değerlendirilen ekipmanlar,

Alüminyum profil ve diğer alüminyum parçalar.

Özellikle restoran veya kapsamlı bina tadilatlarında aynı anda birkaç metal grubunun çıkması mümkün olduğundan, söküm sırasında yapılan ayrım daha sonra oluşabilecek karışıklığı azaltır.

Beylerbeyi’nin metal hurda potansiyelini değerlendirirken en önemli ayrım, buradaki hurdacılığın üretim artığına değil mevcut yapıların ve işletmelerin yenilenmesine dayanmasıdır. Resmî ve turistik kaynaklarda bölge; Boğaz kıyısı, tarihî yapılar, konutlar, butik kullanım alanları ve restoranlarla tanımlanmaktadır.

Bu nedenle Beylerbeyi’nde:

Hurda kablo ve bakır, elektrik ve mekanik tesisat yenilemelerinde;

Demir, bina ve işletme sökümlerinde, korkuluk, profil, kapı ve metal konstrüksiyonlarda;

Krom ve paslanmaz, özellikle restoran mutfağı ve mekanik ekipman değişikliklerinde;

Sarı hurda, vana, armatür ve tesisat bağlantılarında;

Alüminyum ise doğrama, profil ve çeşitli yapı elemanı yenilemelerinde öne çıkar.

Bu profil sabit değildir. Belirli bir restorasyon, kapsamlı bina tadilatı veya ticari işletme yenilemesi kısa süreli olarak metal miktarını ciddi biçimde artırabilir. Buna karşılık sıradan dönemlerde hurda çıkışı çok sayıda küçük ve orta ölçekli adrese dağılabilir. Beylerbeyi için doğrulanmış bir hurda tonajı bulunmadığından, bölge hakkında “yüksek tonaj”, “yoğun sanayi hurdası” veya benzeri kesin ifadeler kullanmak sağlıklı değildir.

“Beylerbeyi hurdacı”, “Beylerbeyi hurda kablo alan yer”, “Beylerbeyi bakır hurdası”, “Beylerbeyi demir hurdası”, “Beylerbeyi krom hurdası” veya “Beylerbeyi alüminyum hurdası” gibi aramaların arkasında çoğunlukla semtin yapısına uygun, adresten alınması gereken metal hurdalar bulunur.

Beylerbeyi’nde bu ihtiyacı oluşturan temel kaynaklar fabrikalar değil; konut tadilatları, elektrikçi ve tesisatçı sökümleri, klima ve mekanik sistem değişimleri, restoran ve ticari işletme yenilemeleri, bina bakım çalışmaları ve uygun koşullarda gerçekleştirilen restorasyonlardır. İskele çevresinin ticari yapısı ile iç kesimlerdeki konut dokusu aynı metal hurdaları aynı yoğunlukta üretmediği için, bölgeyi tek tip bir hurda kaynağı olarak değerlendirmek doğru değildir.

Beylerbeyi’yi hurdacılık bakımından özgün kılan da tam olarak budur: Boğaz’ın tarihî ve yoğun kentsel dokusu içinde, büyük sanayi üretiminden ziyade yapı, tesisat ve hizmet işletmelerinin yenilenmesinden doğan metal hurdaların öne çıkması.