Caferağa Hurdacı

Caferağa’da hurdacılığı anlamak için mahalleyi bir sanayi bölgesi gibi değerlendirmek doğru değildir. Buradaki metal hurda potansiyeli; yoğun konut dokusu, çok sayıdaki işyeri, eski ve korunması gereken yapıların varlığı, yeme-içme ve perakende işletmeleri, kültür-sanat mekânları ile sürekli hareketli Moda–Bahariye çevresindeki tadilat ve yenilemeler üzerinden şekillenir. Kadıköy Belediyesi'nin mahalle profili Caferağa'yı gün içi nüfus hareketliliğinin yüksek olduğu eski Kadıköy mahallelerinden biri olarak tanımlıyor; aynı profilde 13.878 konut ve 4.441 işyeri yer alıyor. Moda Burnu ile sahil hattının yıl boyunca aktif kullanılması da mahallenin yalnızca ikamet edilen değil, gün boyunca yoğun kullanılan bir merkez olduğunu gösteriyor.

Bu yapı nedeniyle Caferağa hurdacı aramalarında karşılaşılan malzeme profili de üretim tesislerinden çıkan ağır sanayi hurdasından farklıdır. Mahallede daha anlamlı olan akış; apartman yenilemelerinden çıkan bakır ve kablo, mağaza ve işletme dekorasyonlarından sökülen alüminyum ve demir, restoran-kafe ekipmanlarından çıkan paslanmaz metal, tesisat değişimlerinden oluşan sarı ve bakır ile bina mekanik sistemlerindeki çeşitli metal parçalarıdır. Başka bir ifadeyle Caferağa'da hurdacılık, büyük hacimli fabrika firesinden çok çok sayıda küçük ve orta ölçekli kaynağın doğru şekilde toplanması ve ayrıştırılması üzerine kuruludur.

Caferağa'nın hurdacılık bakımından en ayırt edici özelliklerinden biri eski yapı dokusudur. Kadıköy Belediyesi verilerinde Caferağa'da 290 tescilli eser bulunduğu belirtiliyor ve mahalle, Rasimpaşa ile birlikte ilçede tescilli eser yoğunluğu en yüksek alanlardan biri olarak öne çıkıyor. Ayrıca İBB Şehir Planlama Müdürlüğü, Caferağa ile Osmanağa'nın bir bölümünü içine alan yaklaşık 87 hektarlık bölgenin 2022'de Kadıköy Geleneksel Çarşı ve Moda Kentsel ve 3. Derece Arkeolojik Sit Alanı kapsamına alındığını belirtiyor.

Bu durum Caferağa'daki metal hurda oluşumunun karakterini önemli ölçüde etkiler. Mahallenin her bölümünü geniş çaplı yıkım ve yeniden yapım alanı olarak düşünmek yerine; bina içi renovasyon, elektrik ve sıhhi tesisat yenilemesi, dükkân dönüşümü, cephe ve doğrama değişiklikleri, mekanik sistem bakımları gibi daha parçalı çalışmalar ön plana çıkar. Sit ve tescilli yapıların bulunduğu kesimlerde yapılan uygulamaların koruma mevzuatına tabi olması da söküm faaliyetlerinin diğer bazı Kadıköy mahallelerindeki geniş ölçekli kentsel dönüşüm operasyonlarından farklılaşmasına neden olur. Bu, mevcut koruma statüsünden hareketle yapılan yerel bir değerlendirmedir.

Dolayısıyla Caferağa'da bir binadan çıkan hurda yalnızca demir olarak düşünülmemelidir. Eski elektrik hatları, bakır borular, pirinç vanalar, metal radyatör ve tesisat parçaları, kapı-pencere donanımları, korkuluklar, eski alüminyum doğramalar ve bina ortak alanlarındaki mekanik-elektrik ekipmanları daha anlamlı gruplar oluşturabilir.

Caferağa'da hurda kablo alımı, mahallenin hem konut hem işyeri yoğunluğuyla doğrudan ilişkilidir. Belediyenin mahalle profilinde binlerce konutun yanında 4 bini aşan işyeri gösterilmesi, elektrik ve düşük akım altyapısının yalnızca apartmanlarda değil ticari mekânlarda da sürekli yenilenebileceğini düşündürür.

Kablo hurdasının ortaya çıkabileceği başlıca yerel senaryolar arasında şunlar bulunur:

eski dairelerin elektrik tesisatlarının yenilenmesi,

bina ortak alanlarındaki kolon ve dağıtım hatlarının değiştirilmesi,

mağaza, kafe, restoran, ofis ve atölye niteliğindeki mekânların yeniden düzenlenmesi,

klima ve mekanik sistemlerin değiştirilmesi,

internet, iletişim, alarm ve diğer zayıf akım altyapılarının sökülmesi,

tabela, vitrin ve aydınlatma sistemlerinin yenilenmesi,

ticari bir mekânın kullanım amacı değişirken mevcut elektrik altyapısının tamamen kaldırılması.

Burada önemli ayrım, bütün kabloların aynı ekonomik değere sahip olmamasıdır. İç iletkenin bakır veya alüminyum olması, iletken miktarı, kablonun çapı, izolasyon oranı ve kablonun karışık malzemeden ayrılmış olup olmaması değerlendirmeyi değiştirir. Caferağa gibi depolama alanının sınırlı olduğu merkezi bir mahallede kabloların diğer demir ve karışık metallerden ayrı tutulması, hem sınıflandırmayı hem de sahadan yüklemeyi kolaylaştırır.

Özellikle apartman tadilatlarında sökülen kablonun demir profiller, moloz veya diğer malzemelerle karıştırılmaması önemlidir. Aynı durum işletme tadilatlarında sökülen enerji ve data kabloları için de geçerlidir.

Caferağa'da büyük üretim tesislerinden düzenli bakır firesi beklemek yerine bina içi tesisat ve teknik ekipman kaynaklı bakır hurdasına odaklanmak daha gerçekçidir. Mahallenin yoğun konut-işyeri yapısı bu değerlendirmeyi destekler.

Bakır borular; sıhhi tesisat, ısıtma-soğutma ve klima uygulamalarının yenilenmesi sırasında ortaya çıkabilir. Elektrik panoları ve kablolar ise başka bir önemli bakır kaynağıdır. Klima sistemlerinin sökülmesi sırasında çıkan bakır borular da Caferağa'nın konut ve ticari işletme yapısıyla uyumlu bir hurda grubudur.

Bakırın ayrı değerlendirilmesinin nedeni, demir hurdadan farklı bir metal sınıfında bulunmasıdır. Temiz bakır boru ile üzerinde bağlantı parçası, izolasyon veya başka metal bulunan malzemenin aynı kategoriye konulmaması gerekir. Benzer biçimde soyulmuş bakır ile izolasyonlu hurda kablonun da ayrı sınıflandırılması daha sağlıklı bir alım süreci sağlar.

Caferağa'nın eski yapı dokusu düşünüldüğünde, tesisat yenilemeleri sırasında yalnızca yeni nesil malzemeler değil farklı dönemlerde yapılmış tesisat katmanlarıyla da karşılaşılabilir. Bu nedenle söküm sonrasında metalin türüne göre ayrıştırılması, miktardan bağımsız olarak önem taşır. Mahallenin yaşlı ve tescilli yapı stoğunun belirgin olması bu değerlendirmeyi güçlendirir.

Caferağa'nın hurdacılık yapısında ticari mekânların rolü ihmal edilmemelidir. Belediyenin mahalle profili 4.441 işyeri kaydederken, Caferağa aynı zamanda Kadıköy'ün kültür ve ziyaretçi hareketliliğinin yüksek olduğu merkez mahallelerinden biridir. Süreyya Operası, Barış Manço Kültür Merkezi, Barış Manço Evi ve çeşitli belediye kültür birimlerinin Caferağa'da bulunması da bu yoğun kentsel kullanım karakterini gösterir.

Özellikle ticari mekânların açılması, kapanması veya konsept değiştirmesi sırasında farklı metal grupları aynı anda ortaya çıkabilir.

Paslanmaz çelik ve krom grubu: Restoran ve kafelerde kullanılan tezgâhlar, evyeler, raf sistemleri, bazı davlumbaz ve mutfak ekipmanları bu grupta değerlendirilebilir. Caferağa'da ağır sanayi tipi krom hurdasından ziyade ticari mutfak ve iç mekân ekipmanı kaynaklı paslanmaz hurdalar daha anlamlıdır.

Alüminyum: Vitrin profilleri, kapı ve pencere sistemleri, çeşitli cephe uygulamaları, tabela konstrüksiyonları ve hafif metal dekorasyon elemanları işletme yenilemelerinde ortaya çıkabilir.

Demir ve çelik: Raflar, taşıyıcı profiller, metal dolaplar, kepenk ve kapı bileşenleri, korkuluklar ve iç mekân konstrüksiyonları dükkân sökümlerinde karşılaşılan malzemelerdendir.

Sarı hurda: Pirinç esaslı vana, musluk ve çeşitli tesisat bağlantı parçaları özellikle sıhhi tesisat ve ticari mutfak yenilemelerinde ortaya çıkabilir.

Caferağa açısından burada belirleyici nokta tek bir işletmeden çıkan tonaj değil, aynı sokak dokusu içerisinde çok sayıda konut ve ticari birimin bulunmasıdır.

Mahallenin yoğun ticaret ve konut karması, hurda alüminyum açısından farklı kaynakların bir arada bulunmasına neden olur. Apartmanlarda eski pencere ve balkon doğramalarının yenilenmesi; işyerlerinde ise vitrin, giriş kapısı, tabela taşıyıcısı ve çeşitli hafif konstrüksiyonların değiştirilmesi alüminyum hurda oluşturabilir.

Alüminyum profillerin üzerinde cam, plastik, fitil veya demir bağlantı parçaları bulunabileceğinden malzemenin mümkün olduğu ölçüde ayrıştırılması önemlidir. Özellikle komple vitrin veya doğrama sökümlerinde metalin diğer yapı elemanlarından ayrılması, sahadaki yükleme süresini de azaltabilir.

Caferağa'daki yoğun yaya ve ticaret kullanımı nedeniyle uzun süre kaldırımda veya bina önünde hacimli söküm malzemesi bekletmek pratik değildir. Bu nedenle tadilat süreciyle hurda çıkışının eş zamanlı planlanması, mahallenin fiziksel yapısına daha uygun bir yöntemdir. Belediyenin mahalleyi gün içi nüfusu yüksek bölgelerden biri olarak tanımlaması bu operasyonel ihtiyacın nedenini açıklamaktadır.

Caferağa'da hurdacılık yalnızca metalin türüyle değil, malzemenin bulunduğu noktadan nasıl çıkarılacağıyla da ilgilidir. Metro İstanbul'un T3 Kadıköy–Moda Tramvay Hattı 2,6 kilometrelik bir güzergâhta Kadıköy Meydanı'ndan Bahariye Caddesi'ne çıkıyor, Bahariye üzerinden Moda'ya ulaşıyor ve Moda Caddesi üzerinden yeniden Kadıköy Meydanı'na dönüyor. Güncel hat bilgisinde 11 istasyon bulunuyor; Moda ve Mühürdar da güzergâh üzerindeki duraklar arasında.

Bu ulaşım dokusu Caferağa hurdacı operasyonları açısından önemlidir. Bahariye ve Moda çevresinde yaya hareketliliği, toplu taşıma ve yoğun ticari kullanım bir aradadır. Bu nedenle büyük sanayi bölgelerinde görülen geniş saha ve uzun süreli yükleme modelinden ziyade, malzemenin önceden hazırlanması ve yükleme süresinin mümkün olduğunca kısa tutulması daha uygundur.

Örneğin bir işyeri tadilatında paslanmaz tezgâh, demir profil, alüminyum vitrin ve kablo aynı anda çıkıyorsa bunların söküm sırasında ayrı gruplara ayrılması, aracın gelişinden sonra sokak üzerinde yapılacak işlemi azaltır. Apartmanlarda ise malzemenin bina girişini veya ortak kullanım alanlarını uzun süre işgal etmeden çıkarılabilecek şekilde hazırlanması önem kazanır.

Özellikle Moda Caddesi, Bahariye çevresi ve T3 hattına yakın sokaklarda hurda alımının sadece kilogram üzerinden değil, erişim ve yükleme organizasyonu açısından da düşünülmesi Caferağa'nın kent merkezindeki konumuna daha uygundur.

Caferağa'da demir hurda elbette önemli bir gruptur, ancak kaynağı çoğunlukla üretim firesi değildir. Bina tadilatı ve işletme sökümleri daha belirleyicidir.

Apartman korkulukları, demir kapılar, depolama rafları, eski metal dolaplar, çeşitli çelik profiller, sökülen konstrüksiyonlar, kepenk sistemleri ve teknik ekipmanların metal gövdeleri bu gruba girebilir. Bina kapsamlı biçimde yenileniyorsa miktar artabilir; küçük daire veya işletme tadilatında ise demir genellikle bakır, kablo, sarı ve alüminyumla birlikte karma bir hurda grubu olarak çıkar.

Caferağa'nın önemli farkı burada ortaya çıkar: Aynı adresten yalnızca bir metal türü değil, birkaç farklı hurda sınıfının birlikte çıkması oldukça mantıklı bir senaryodur. Bu nedenle demir ile bakırın, kablonun veya alüminyumun aynı yığın içinde değerlendirilmemesi gerekir.

Caferağa'nın önemli kısmının koruma kararlarından etkilenen bir kent dokusu içinde bulunması, hurdacılık açısından sıradan bir ayrıntı değildir. İBB'nin açıkladığı 2022 tarihli karar, Caferağa ile Osmanağa'nın bir bölümünü kapsayan yaklaşık 87 hektarlık alanı kentsel ve 3. derece arkeolojik sit statüsünde tanımlıyor.

Bu nedenle tarihi veya tescilli bir yapıdan çıkan metal elemanların tamamını doğrudan “hurda” kabul etmek doğru olmayabilir. Yapının özgün parçası niteliğinde olabilecek korkuluk, kapı donanımı, dekoratif metal eleman veya benzeri unsurların sökülmesi koruma sürecinin konusu olabilir. Hurda alımı, ancak gerçekten sökümüne karar verilmiş ve yapıdan çıkarılmış metal malzemeler üzerinden değerlendirilmelidir.

Bu ayrım Caferağa'yı yeni yapılaşmanın baskın olduğu birçok bölgeden ayırır. Mahallede metal hurdasının ekonomik değeri kadar, malzemenin hangi yapıdan ve hangi çalışma kapsamında çıktığı da önem taşıyabilir.

Caferağa'daki tipik konut veya küçük işletme yenilemesinde metal hurdaları birkaç ana grupta tutmak yeterlidir:

bakır boru ve temiz bakır parçalar,

izolasyonlu hurda kablolar,

sarı/pirinç tesisat parçaları,

alüminyum profiller,

paslanmaz veya krom grubu metaller,

demir ve çelik,

sökülen motor, klima veya mekanik ekipmanların metal ağırlıklı parçaları.

Bu ayrım özellikle küçük alanlarda önemlidir. Bakırın demirin altında, kablonun moloz arasında veya alüminyum profillerin başka söküm malzemelerine karışmış olması hem sınıflandırmayı hem taşıma işlemini zorlaştırır.

Malzemenin tadilat ekibi tarafından söküm sırasında gruplandırılması, Caferağa'nın yoğun sokak yapısında daha kısa ve kontrollü bir hurda çıkışı sağlar.

Caferağa'nın gerçek yapısı dikkate alındığında bölgede özellikle şu metal hurda ihtiyaçları öne çıkar:

Hurda kablo alımı: Daire, apartman ortak alanı, mağaza ve işletme elektrik yenilemelerinden çıkan farklı tipte kablolar.

Bakır hurda alımı: Elektrik iletkenleri, klima ve tesisat boruları ile çeşitli bakır parçalar.

Sarı hurda alımı: Pirinç vana, musluk, fittings ve benzeri tesisat elemanları.

Alüminyum hurda alımı: Pencere-doğrama, vitrin, kapı, profil ve hafif konstrüksiyon parçaları.

Krom ve paslanmaz hurda alımı: Özellikle kafe, restoran ve diğer ticari işletmelerin mutfak veya servis ekipmanlarından çıkabilecek malzemeler.

Demir hurda alımı: Apartman ve işyeri tadilatlarından çıkan profil, kapı, korkuluk, raf, konstrüksiyon ve diğer çelik parçalar.

Bu dağılım, Caferağa'yı örneğin organize sanayi bölgelerindeki torna talaşı, üretim firesi veya ağır makine hurdası ağırlıklı pazardan belirgin biçimde ayırır. Burada hurdacılık daha çok şehir içi bina ve işletme ekonomisinin ürettiği metal akışını yönetmek anlamına gelir.

Caferağa için hurdacılık potansiyelini tek başına nüfus veya bina sayısıyla açıklamak yetersiz kalır. Mahalle aynı anda yüksek gündüz hareketliliğine, binlerce konut ve işyerine, aktif sahil kullanımına, kültür-sanat tesislerine ve önemli bir tarihi yapı stokuna sahiptir.

Bu bileşim, metal hurdasının da parçalı fakat çeşitli olmasına yol açar. Bir apartman elektrik yenilemesinden bakır ve kablo; birkaç sokak ötede bir restoran tadilatından paslanmaz ve demir; başka bir işyerinden alüminyum vitrin profilleri çıkabilir. Caferağa'nın hurdacılık açısından gerçek potansiyeli tam olarak bu çeşitlilikte yatmaktadır.

Bu nedenle Caferağa hurdacı hizmetinde yalnızca “hurda var mı?” sorusu değil; metalin hangi tadilat veya işletme faaliyetinden çıktığı, bakır-kablo-alüminyum-demir ayrımının yapılıp yapılmadığı, malzemenin bina içinde nerede bulunduğu ve yoğun şehir dokusunda yüklemenin nasıl gerçekleştirileceği birlikte değerlendirilmelidir.

Caferağa'yı diğer bölgelerden ayıran nokta büyük sanayi hacimleri değil; Moda ve Bahariye çevresinde konut, ticaret, kültür, eski yapı stoğu ve sürekli kullanıcı hareketinin aynı mahallede üst üste binmesidir. Bu yapı da hurda kablo, bakır, sarı, alüminyum, demir ve paslanmaz metal alımını mahallenin gerçek ihtiyaçlarıyla doğrudan ilişkili hale getirir.