Çağlayan Hurdacı

Çağlayan’da hurdacılığın karakterini ağır sanayi üretiminden çok yoğun yapılaşma, işyeri ve ofis kullanımı, bina yenilemeleri, elektrik-mekanik tesisat değişimleri ve kentsel dönüşüm belirler. Kağıthane’nin güneyindeki Çağlayan Mahallesi; Şişli sınırına, Çağlayan Meydanı’na ve İstanbul Adalet Sarayı çevresindeki yoğun hizmet-ticaret hareketine yakın konumuyla klasik bir sanayi mahallesinden farklı bir metal hurda profiline sahiptir. M7 metro hattının Çağlayan istasyonunun da burada bulunması, bölgenin kent içi ulaşım ve ticaret bağlantısını güçlendiren unsurlardan biridir.

Bu yapı nedeniyle Çağlayan hurdacı taleplerinde yalnızca yüksek tonajlı demir hurdası beklemek doğru değildir. Bölgede ekonomik değeri yüksek fakat daha küçük hacimlerde birikebilen hurda kablo, bakır boru, elektrik tesisatı malzemeleri, alüminyum doğrama, sarı pirinç parçalar, paslanmaz/krom malzemeler önemli hale gelebilir. Bina yıkımı veya kapsamlı tadilat gerçekleştiğinde ise bu gruba profil demirleri, korkuluklar, çelik konstrüksiyon parçaları, radyatörler ve diğer demir esaslı malzemeler eklenir.

Çağlayan’ı metal hurdası açısından değerlendirirken bölgeyi bir fabrika veya organize sanayi alanı gibi düşünmemek gerekir. Buradaki hurdanın önemli bölümü üretim firesinden değil, mevcut yapı stokunun yenilenmesinden ve kullanılan sistemlerin değiştirilmesinden doğar.

Kağıthane Belediyesi verileri ilçedeki bu dönüşüm hareketinin ölçeğini açık biçimde gösteriyor. Belediyenin yayımladığı bilgilere göre beş yıllık bir dönemde ilçe genelinde yaklaşık 1.000 bina kentsel dönüşüm kapsamında yenilenmiş, 6 bin bağımsız bölüm yıkılmış ve 10 bin yeni konut üretilmiştir. İBB’nin riskli yapılara ilişkin plan çalışmasında Çağlayan da plan notu değişikliğine konu mahallelerden biri olarak yer almaktadır. Bu rakamlar yalnızca Çağlayan Mahallesi’ne ait değildir; ancak mahallenin bulunduğu Kağıthane genelinde yapı yenilemesinin sürekliliğini göstermesi açısından önemlidir.

Bina yenilenmesi hurdacılık bakımından tek başına “demir çıkması” anlamına gelmez. Eski bir apartmanın veya ticari binanın sökülmesi sırasında elektrik hatlarından bakır kablo, su ve ısıtma tesisatından bakır veya pirinç parçalar, pencerelerden alüminyum, korkuluk ve taşıyıcı elemanlardan demir, bina içi ticari uygulamalardan paslanmaz çelik gibi birbirinden farklı metal grupları ortaya çıkabilir. Bu nedenle Çağlayan’da doğru değerlendirme, bütün malzemeyi tek sınıf hurda kabul etmek yerine metalleri mümkün olduğunca ayrıştırarak yapılmalıdır.

Çağlayan’ın hurda profili içinde kablo ve bakır, bölgenin yapı ve işyeri karakteriyle en doğrudan bağlantılı metal gruplarındandır.

Yoğun apartman dokusunda elektrik kolonlarının yenilenmesi, daire ve işyerlerinin elektrik tesisatlarının değiştirilmesi, pano tadilatları, bina otomasyon sistemlerinin yenilenmesi, klima ve mekanik tesisat sökümleri gibi çalışmalar farklı nitelikte bakır içerikli malzeme ortaya çıkarabilir. Özellikle komple ofis veya dükkân tadilatlarında yalnızca priz hatları değil; enerji, data, haberleşme, güvenlik, yangın algılama ve benzeri sistemlere ait çok sayıda kablo sökülebilir.

Bunun yanında Çağlayan’ın Şişli ve Okmeydanı yönündeki ticari çevresi de dikkate değerdir. Yakındaki PERPA Ticaret Merkezi’nin resmi firma rehberinde elektrik ekipmanları, bilgi teknolojileri, telekomünikasyon, teknik hırdavat, makine-ekipman ve aydınlatma öne çıkan sektörler arasında gösterilmektedir. PERPA doğrudan Çağlayan Mahallesi içinde değildir; Okmeydanı-Şişli tarafındadır. Bununla birlikte Çağlayan’ın hemen yakınındaki bu teknik ticaret yoğunluğu, bölgenin elektrik ve mekanik tesisat firmalarıyla olan ekonomik ilişkisini anlamak bakımından önem taşır.

Bu çevrede ortaya çıkabilecek hurda kablo da tek tip değildir. Kalın enerji kabloları, tesisat kabloları, çok damarlı kablolar ve farklı izolasyon oranlarına sahip iletkenlerin metal değeri birbirinden farklıdır. Kablonun içerisindeki bakır miktarı arttıkça değerlendirme biçimi de değişir. Bu nedenle sökülen kabloların demir veya karışık metal grubunun içine atılması yerine ayrı tutulması özellikle önemlidir.

Bakır tarafında ise kablonun yanı sıra bakır boru, bara, elektrik panosu bağlantıları ve çeşitli tesisat parçaları gündeme gelebilir. Klima ve mekanik sistem sökümleri de Çağlayan’daki işyeri ve bina tadilatlarında bakır boru hurdasının kaynaklarından biri olabilir.

Çağlayan’ın çevresinde kentsel dönüşüm yalnızca teorik bir konu değildir. İBB, Kağıthane Gürsel Mahallesi’nin Çağlayan mevkiinde 2,4 hektarlık bir alanın riskli alan ilan edildiğini ve bu alan için dönüşüm çalışması yürütüldüğünü belirtmektedir. İBB ayrıca Çağlayan Meydanı ve çevresinde dönüşüm sürecine yönelik bir uzlaşma ofisi oluşturmuştur. Burada önemli ayrıntı, söz konusu projenin idari olarak Gürsel Mahallesi sınırlarındaki Çağlayan mevkiini kapsamasıdır; bunu doğrudan Çağlayan Mahallesi’nin tamamına ait bir dönüşüm projesi olarak değerlendirmek doğru olmaz. Ancak proje alanı Çağlayan’ın günlük ekonomik ve ulaşım çevresiyle doğrudan ilişkilidir.

Dönüşüm alanları ve münferit bina yenilemeleri metal hurdasının niteliğini ciddi biçimde değiştirir. Küçük bir daire tadilatından birkaç farklı metal grubu çıkabilirken, komple bina sökümünde şu malzemeler daha belirgin hale gelir:

Demir: yapı elemanları, kapılar, korkuluklar, profiller, radyatörler ve çeşitli çelik parçalar.

Bakır ve kablo: bina elektrik tesisatı, enerji hatları, panolar, mekanik tesisat ve klima sistemleri.

Alüminyum: pencere ve kapı doğramaları, cephe elemanları, profiller ve bazı havalandırma parçaları.

Sarı/pirinç: vana, musluk, bağlantı elemanı ve çeşitli tesisat parçaları.

Krom/paslanmaz: korkuluk, ticari mutfak parçaları, lavabo, tezgâh, kaplama ve işyeri ekipmanları.

Bu malzemelerin aynı yük içinde karıştırılması özellikle bakır, pirinç, alüminyum ve paslanmaz gibi demirden farklı değerlenen metalleri görünmez hale getirebilir. Çağlayan’daki bina sökümleri açısından metalin kaynağında ayrılması bu nedenle önem taşır.

“Çağlayan” adı günlük kullanımda yalnızca Kağıthane’deki Çağlayan Mahallesi için değil, Çağlayan Meydanı ve İstanbul Adalet Sarayı çevresi için de kullanılır. İstanbul Adalet Sarayı’nın resmi adresi Şişli Merkez Mahallesi, Abide-i Hürriyet Caddesi üzerindedir. Dolayısıyla bölgenin idari sınırları ile günlük kullanımda Çağlayan olarak bilinen ekonomik alan tam olarak üst üste gelmez.

Hurdacılık açısından bu ayrım önemlidir. Adliye çevresinin oluşturduğu hareketlilik; ofisleri, hukuk bürolarını, çeşitli ticari işletmeleri ve hizmet birimlerini besleyen yoğun bir işyeri dokusu meydana getirir. Bu tip alanlarda büyük fabrika hurdasından çok işyeri tadilatı ve teknik sistem yenilemesi kaynaklı metal beklenir.

Bir ofisin veya ticari bölümün yeniden düzenlenmesi sırasında elektrik kabloları, data hatları, elektrik panoları, klima boruları, alüminyum profiller, metal bölme elemanları ve çeşitli tesisat parçaları sökülebilir. İşletme değişikliklerinde tabela konstrüksiyonları, paslanmaz uygulamalar veya metal raf sistemleri de hurda olarak ortaya çıkabilir.

Dolayısıyla Çağlayan’da metal hurda potansiyelinin önemli kısmı tek bir büyük kaynaktan değil, çok sayıdaki küçük ve orta ölçekli söküm işinin toplamından oluşur.

Bölgenin değerli metal tarafında bakır ve kablo önemli olsa da hacim bakımından demir hurdası özellikle bina yenilemelerinde daha belirgin hale gelir.

Eski yapılardaki metal kapılar, balkon ve merdiven korkulukları, su depolarının metal aksamları, radyatörler, çelik raflar, dükkân kepenkleri, profil konstrüksiyonlar ve bina tadilatlarından çıkan çeşitli çelik elemanlar demir hurdasının temel kaynakları arasındadır.

Komple yıkım ile basit tadilatın hurda profili burada birbirinden ayrılır. Elektrik veya klima yenilemesi ağırlıklı bir işte bakırın ekonomik önemi yüksek olabilirken, kapsamlı bina sökümünde toplam yük içinde demir ağırlığı hızla artar.

Çağlayan gibi sık yapılaşmış bir bölgede bu ayrım saha planlamasını da etkiler. Birkaç çuval kablo veya tesisat metalinin alınmasıyla çok miktarda profil ve demirin yüklenmesi aynı araç ve operasyon düzenini gerektirmez.

Çağlayan’daki apartman ve ticari yapı yenilemeleri hurda alüminyum açısından da önem taşır. Özellikle eski alüminyum pencere-doğrama sistemlerinin değiştirilmesi, dükkân cephelerinin yenilenmesi, ofis bölmelerinin sökülmesi ve çeşitli tabela veya cephe uygulamaları alüminyum profil hurdası ortaya çıkarabilir.

Burada malzemenin demir parçalarla karıştırılmaması gerekir. Alüminyum profil, levha veya doğrama hurdasının üzerindeki cam, plastik, fitil, vida ve diğer yabancı parçalar malzemenin sınıflandırılmasını etkileyebilir. Büyük tadilatlarda alüminyumun ayrı istiflenmesi daha sağlıklı değerlendirme yapılmasını kolaylaştırır.

Sarı hurda, yani ağırlıklı olarak pirinç esaslı malzemeler, Çağlayan’ın konut ve ticari yapı stokunda çoğunlukla tesisat sökümleriyle ilişkilidir. Vanalar, musluk parçaları, bağlantı elemanları ve bazı mekanik sistem parçaları bu grupta değerlendirilebilir.

Krom olarak anılan paslanmaz çelik hurdası ise daha çok işyeri ekipmanları, korkuluk sistemleri, lavabo ve tezgâh uygulamaları, çeşitli dekoratif yapı elemanları ve ticari mekân yenilemelerinden çıkabilir.

Her ikisi de çoğunlukla demire göre daha düşük hacimlerde ortaya çıktığından, toplama aşamasında karışık hurdaya katılması kolaydır. Fakat malzemelerin alaşım ve metal özellikleri farklı olduğundan ayrı değerlendirilmesi gerekir.

Çağlayan’ın yerel yapısını gösteren örneklerden biri Vatan Caddesi’nde gerçekleştirilen kapsamlı düzenlemedir. Kağıthane Belediyesi burada altyapı ve aydınlatma sistemlerini yenilemiş, kaldırımları düzenlemiş, otopark alanları oluşturmuş ve elektrik hatlarının yer altına alınması ile fiber altyapı yatırımlarını içeren çalışmalar gerçekleştirmiştir.

Bu tür belediye altyapı çalışmalarının her birinden mutlaka ticari olarak değerlendirilebilir metal hurda çıktığı söylenemez. Bununla birlikte Çağlayan’ın sabit ve değişmeyen bir yapı dokusuna sahip olmadığını; elektrik, haberleşme, aydınlatma ve sokak altyapılarının da dönemsel olarak yenilendiğini göstermesi bakımından önemlidir.

Benzer biçimde bina içi özel sektör uygulamalarında elektrik tesisatının yenilenmesi, eski sistemlerin sökülmesi ve yeni altyapının kurulması özellikle kablo, bakır ve metal tesisat parçalarının ortaya çıkmasına neden olabilir.

Çağlayan’ın hurdacılık açısından önemli özelliklerinden biri de merkezi fakat yoğun kent dokusudur. M7 Yıldız–Mahmutbey Metro Hattı’nın Çağlayan istasyonu mahallede bulunurken, bölge aynı zamanda Çağlayan Meydanı ve ana ulaşım koridorlarının yakınındadır.

Mahalle içinde araç ve park alanı baskısının bulunduğunu gösteren güncel yatırımlardan biri Bahtiyar Sokak’ta planlanan açık otopark projesidir. Belediye, burada 3.526 metrekare üzerinde 92 araç kapasiteli otopark planlandığını açıklamıştır. Vatan Caddesi’nin düzenlenmesinde de yolun bir şeridinin araç geçişi, diğerinin parklanma için düzenlenmiş olması mahalle içi ulaşım ve park kullanımının önemini gösterir.

Bu nedenle Çağlayan’da yerinden hurda alımında yalnızca metalin kilogramı değil, malzemenin binanın hangi katında olduğu, araç yaklaşma imkânı, yükleme alanı, hurdanın hacmi ve sökümün tamamlanıp tamamlanmadığı gibi ayrıntılar da operasyonu etkiler.

Örneğin dar bir bina önünde uzun süre beklemeyi gerektiren dağınık yük ile araç girişine uygun bir noktada türlerine ayrılmış halde bulunan aynı miktardaki metalin alınması aynı saha koşullarına sahip değildir. Özellikle tadilat ve bina söküm işlerinde hurdaların önceden demir, bakır, kablo, alüminyum ve sarı olarak ayrılması yükleme sürecini kolaylaştırır.

Çağlayan hurdacı aramalarında kullanıcıların elindeki metalin yalnızca adını bilmesi her zaman yeterli olmayabilir. Değerlemeyi esas olarak metalin cinsi, sınıfı, saflığı, üzerindeki yabancı malzeme oranı, miktarı ve söküm/yükleme durumu belirler.

Örneğin bakır tesisat borusu ile izolasyonlu bakır kablo aynı biçimde değerlendirilmez. Alüminyum doğrama ile karışık alüminyum parça arasında fark olabilir. Paslanmaz malzemelerde alaşım niteliği önem taşırken sarı hurdada da parçanın gerçekten pirinç esaslı olup olmadığının belirlenmesi gerekir.

Bu nedenle özellikle tadilat veya yıkımdan gelen karışık metal yüklerinde en sağlıklı yöntem, malzemeyi tek bir “inşaat hurdası” grubu olarak değerlendirmek yerine metal sınıflarını ayırmaktır.

Çağlayan’ı İstanbul’daki büyük sanayi bölgelerinden ayıran temel özellik budur. Burada hurdacılığın kaynağı ağırlıklı olarak sürekli üretim yapan fabrikalar değil; apartmanlar, ticari alanlar, ofisler, teknik tesisatlar, bina yenilemeleri ve çevrede devam eden kentsel dönüşüm hareketidir.

Bu nedenle bölgede:

Kablo ve bakır, elektrik-mekanik tesisat yenilemelerinde;

Demir, bina sökümleri ve metal konstrüksiyonlarda;

Alüminyum, doğrama, cephe ve işyeri uygulamalarında;

Sarı, sıhhi ve mekanik tesisat parçalarında;

Krom/paslanmaz, ticari alan ve bina ekipmanlarında

öne çıkabilir.

Çağlayan Meydanı ile Kağıthane’deki Çağlayan Mahallesi arasındaki yoğun kent dokusu, yakınındaki teknik ticaret merkezleri, M7 metro bağlantısı ve Kağıthane genelinde devam eden yapı dönüşümü birlikte değerlendirildiğinde, bölgenin metal hurdacılığı yüksek çeşitlilik gösteren şehir içi söküm ve yenileme hurdası üzerinden şekillenmektedir.

Bu yapı, Çağlayan’da hurda kablo ve bakırın özellikle dikkatle ayrılmasını; yıkım ve geniş kapsamlı tadilatlarda ise demir, alüminyum, sarı ve paslanmaz malzemelerin birbirinden ayrı değerlendirilmesini önemli hale getirir. Böylece hem küçük işyeri tadilatlarından çıkan sınırlı miktardaki değerli metal hem de bina yenilemelerinden oluşan daha hacimli metal yükleri kendi niteliğine göre ele alınabilir.