Çakmak Hurdacı

Çakmak’ta hurdacılığı doğru değerlendirmek için mahalleyi bir sanayi bölgesi gibi değil, yoğun konut dokusu, zemin kat ticareti, yapı yenilemeleri ve Ümraniye’nin sanayi-ticaret akslarına yakınlığı üzerinden okumak gerekir. Ümraniye Belediyesi’nin resmi mahalle haritasında Çakmak; kuzeyde Fatih Sultan Mehmet, doğu-kuzeydoğuda Tepeüstü, güneydoğuda Mehmet Akif, güneyde Çamlık ve batıda Armağanevler mahalleleriyle çevrili yoğun bir kentsel alan olarak görülür. Alemdağ Caddesi mahallenin kuzey kesiminde, O-2 Karayolu ise batı sınırına yakın güçlü ulaşım aksları arasındadır. Mahalle içinde Varan Caddesi, Uzunayna Caddesi, Tavukçuyolu Caddesi ve İkbal Caddesi çevresindeki sokak ağı dikkat çeker.

Bu yapı Çakmak hurdacı hizmetlerinde hangi metallerin öne çıkacağını da belirler. Burada sürekli fabrika üretiminden doğan tonajlı metal talaşı veya seri üretim artığından çok; apartman tadilatları, bina tesisat yenilemeleri, elektrik işleri, dükkân değişimleri, çatı ve cephe uygulamaları, eski doğrama ve korkulukların sökülmesi, klima ve mekanik tesisat işleri sonucunda ortaya çıkan metal hurdalar daha anlamlıdır.

Çakmak’ın resmi haritası, geniş bir fabrika veya organize sanayi parselinden ziyade sık sokak dokusuna sahip yerleşik bir mahalle karakteri gösterir. Mahallede okullar, parklar, ibadet alanları, spor tesisleri ve yoğun konut adaları iç içedir. Bu nedenle Çakmak hurda alımı, büyük sanayi sahalarındaki hurda toplama modelinden farklıdır.

Özellikle eski bir dairenin komple yenilenmesi veya bir apartmanın ortak alanlarında yapılan çalışma sırasında şu metal grupları bir arada ortaya çıkabilir:

eski elektrik kabloları ve pano bağlantıları,

bakır tesisat boruları,

demir kapı, korkuluk ve profil parçaları,

alüminyum pencere ve balkon doğramaları,

pirinç/sarı vana ve armatür parçaları,

paslanmaz çelik mutfak veya tesisat elemanları,

sökülmüş klima sistemlerinden çıkan bakır ve alüminyum aksam,

bina içi tesisat yenilemelerinden kalan metal bağlantı ve montaj parçaları.

Dolayısıyla Çakmak’ta hurdanın değeri çoğu zaman tek bir büyük metal yığınından değil, aynı tadilat veya söküm işinden çıkan farklı metal sınıflarının doğru ayrıştırılmasından oluşur.

Çakmak için hurda kablo ve bakır, mahallenin kullanım biçimiyle en güçlü ilişki kurulabilecek metal grupları arasındadır. Bunun temel nedeni bölgenin üretim sanayisinden çok yoğun biçimde kullanılan bina stokuna sahip olmasıdır.

Dairelerin elektrik tesisatlarının yenilenmesi, eski sigorta kutuları ve panoların değiştirilmesi, ortak alan elektrik tesisatları, internet ve iletişim altyapısı çalışmaları, mağaza veya ofislerin yeniden düzenlenmesi gibi işler izoleli bakır kablo hurdası oluşturabilir. Burada kablonun tek bir kategori olarak değerlendirilmemesi önemlidir. İçerisindeki iletken miktarı, damar kalınlığı, izolasyon oranı ve kablonun karışık olup olmaması değer üzerinde doğrudan etkilidir.

Bakır açısından ikinci önemli kaynak mekanik tesisattır. Eski yapılarda yapılan mutfak, banyo, kombi veya kalorifer tesisatı değişiklikleri sırasında bakır boru, bağlantı parçası ve çeşitli bakır ekipmanlar çıkabilir. Klima sökümü ve yenilemesi de bakır boru ile alüminyum ağırlıklı parçaların birlikte ortaya çıkabildiği işlerden biridir.

Çakmak’ta bu tür hurdalar genellikle fabrika üretimindeki gibi standart ve homojen partiler halinde değil, apartman veya işyeri bazında daha küçük ancak değer yoğunluğu yüksek partiler şeklinde ortaya çıkar. Bu nedenle kablonun demirle, alüminyumun bakırla veya sarının diğer metallere karıştırılmadan hazırlanması daha sağlıklı bir sınıflandırma sağlar.

Çakmak’ın mikro yerel özelliklerinden biri, belediye imar belgelerinde enerji nakil hatlarına ilişkin TEİAŞ irtifaklarının da görülmesidir. Örneğin 2023 tarihli belediye meclisi belgesinde Çakmak Mahallesi’ndeki 26 pafta, 323 ada, 15 parsel için TEİAŞ lehine irtifak hakkından söz edilmektedir.

Bu durum bölgedeki enerji altyapısının planlama açısından gerçek bir unsur olduğunu gösterir; ancak kamusal elektrik altyapısındaki kablo, iletken veya ekipman herhangi bir şekilde normal hurda kaynağı olarak değerlendirilemez. Hurda alımına konu olabilecek kablo ve bakır yalnızca mülkiyeti ve söküm süreci açık, yetkili kişilerce devreden çıkarılmış bina veya işletme malzemeleridir.

Çakmak’ın tamamında aynı metal hurdasının çıkacağını düşünmek doğru olmaz. Resmi mahalle haritasında Alemdağ Caddesi kuzey bölümünün en belirgin ana akslarından biri olarak görülür; Tavukçuyolu Caddesi de mahalle ile çevresindeki yerleşim alanlarını ilişkilendiren önemli yol ağlarından biridir.

Ana cadde ve ticari kullanımların arttığı kesimlerde konut içi hurdalara ek olarak işyeri tadilatlarından kaynaklanan metal önem kazanır. Bir mağaza, restoran, ofis veya hizmet işletmesinin yenilenmesi sırasında:

Hurda kablo: Aydınlatma, priz, tabela, kamera, ağ altyapısı ve elektrik panosu değişimlerinden çıkabilir.

Alüminyum: Vitrin profilleri, kapı ve pencere sistemleri, cephe elemanları ve bazı tabela konstrüksiyonlarında görülebilir.

Sarı ve pirinç: Musluk, vana, tesisat bağlantısı ve çeşitli mekanik ekipmanlarda ortaya çıkabilir.

Krom ve paslanmaz: Özellikle ticari mutfak, tezgâh, raf, davlumbaz, korkuluk ve dekoratif uygulamalarda anlamlı olabilir.

Demir: Kepenk, raf sistemi, çelik konstrüksiyon, kapı, profil ve mağaza içi taşıyıcı uygulamalardan çıkabilir.

Bu nedenle Çakmak’ta bir dükkânın boşaltılmasıyla bir apartman dairesinin tadilatı aynı hurda profiline sahip değildir.

Çakmak’ta demir hurdasının önemli bölümü bina ve işyeri yenilemeleriyle ilişkilidir. Demir kapılar, balkon korkulukları, çatı konstrüksiyonları, eski depo rafları, metal dolaplar, doğrama alt konstrüksiyonları ve çeşitli profiller buna örnektir.

Daha kapsamlı bina yenileme veya kontrollü söküm çalışmalarında demir miktarı belirgin şekilde artabilir. Ancak Çakmak’ın yerleşik konut yapısı düşünüldüğünde, mahalledeki demir hurdasını sürekli sanayi üretim artığı gibi ele almak gerçekçi değildir. Buradaki akış daha çok proje, tadilat ve mülk bazında değişkenlik gösterir.

Demir hacim olarak fazla yer kapladığı için özellikle apartman çevresindeki çalışmalarda toplamanın zamanlaması önemlidir. Mahallenin resmi haritasında görülen yoğun iç sokak ağı, büyük hacimli malzemelerin uzun süre yol veya bina önünde bekletilmesindense söküm ve yüklemenin koordineli yapılmasını daha anlamlı hale getirir. Bu, haritadaki yoğun yapı ve sokak örüntüsünden çıkarılabilecek operasyonel bir değerlendirmedir.

Çakmak’ın apartman ağırlıklı yapısında alüminyum doğrama hurdası önemli bir gruptur. Eski pencere sistemlerinin PVC veya yeni nesil alüminyum sistemlerle değiştirilmesi, balkon kapatma uygulamalarının yenilenmesi, dükkân vitrinlerinin sökülmesi ve bazı cephe çalışmalarında alüminyum profil ortaya çıkabilir.

Alüminyum değerlendirilirken malzemenin üzerinde demir vida, plastik fitil, cam bağlantısı veya farklı metal parçalar bulunması sınıflandırmayı etkiler. Temiz profil ile karışık söküm malzemesinin aynı şekilde değerlendirilmemesi gerekir.

Çakmak’taki ticari akslarda alüminyum yalnızca konut pencereleriyle sınırlı değildir; mağaza vitrini, tabela çerçevesi ve çeşitli hafif konstrüksiyonlar da kaynak oluşturabilir.

Sarı olarak bilinen pirinç hurdası genellikle demir kadar yüksek hacimde çıkmasa da Çakmak’taki tesisat yenilemeleri açısından dikkate değerdir. Eski vanalar, musluk gövdeleri, sayaç çevresi bağlantı elemanları ve çeşitli pirinç rakorlar bu grupta değerlendirilebilir.

Krom olarak günlük dilde adlandırılan paslanmaz çelik hurdaları ise özellikle işyerlerinde daha anlamlı hale gelir. Paslanmaz tezgâh, raf, evye, mutfak ekipmanı, korkuluk ve bazı dekorasyon elemanları söküm sırasında ortaya çıkabilir. Konut tarafında miktarı daha sınırlı olabilmekle birlikte bina girişleri, korkuluk sistemleri ve mutfak yenilemeleri de kaynak oluşturabilir.

Bu iki metal grubunda önemli nokta, demirle karıştırılmamalarıdır. Görünüş olarak benzer bazı malzemelerin metal sınıfı farklı olduğundan yerinde kontrol ve ayrıştırma değer kaybını önler.

Çakmak’ın kendisini Dudullu Organize Sanayi Bölgesi veya İMES gibi sanayi alanlarıyla aynı kategoride değerlendirmek doğru değildir. Dudullu OSB’nin resmi adresi Dudullu Organize Sanayi Bölgesi’nde, İMES Sanayi Sitesi’nin yönetim merkezi de Dudullu OSB Mahallesi’nde bulunmaktadır.

Bununla birlikte Çakmak, Ümraniye’nin bu güçlü sanayi ve ticaret kuşağından tamamen kopuk değildir. Mahallenin kuzey ve doğu yönündeki yol bağlantıları, Dudullu yönündeki işletmelerle çalışan elektrikçiler, tesisatçılar, metal uygulamacıları, klima servisleri, tadilat ekipleri ve küçük ölçekli ticari işletmelerin Çakmak’taki işlere erişimini kolaylaştıran bir kentsel bağ oluşturur. Bu nedenle sanayi kültürünün ve teknik servis ekosisteminin etkisi hissedilebilir.

Ancak Çakmak’tan çıkan hurdanın temel karakterini yakın sanayi bölgelerine bakarak abartmak doğru olmaz. İMES’te bir metal işleme işletmesinden çıkan üretim artığı ile Çakmak’taki bir apartman yenilemesinden çıkan metal hurdası aynı yerel ekonomik kaynağa sahip değildir. Çakmak’ın özgünlüğü tam olarak bu ayrımdadır.

Ümraniye Belediyesi, ilçe genelinde kentsel dönüşüm çalışmalarını sürdürüyor ve belediyenin hizmet yapısında kentsel dönüşüm ile yapı kontrolü ayrı hizmet başlıkları olarak yer alıyor. Çakmak için her sokakta veya her yapıda dönüşüm yaşandığını söylemek mümkün değildir; buna ilişkin mahalle bazında doğrulanmış bir tonaj veya bina sayısı bulunmadığı için böyle bir rakam vermek doğru olmaz.

Bununla birlikte yerleşik apartman dokusunda tek bina yenilemeleri, daire tadilatları ve eski yapı elemanlarının değiştirilmesi metal hurda açısından düzenli bir kaynak oluşturabilir. Bir yapıdaki kapsamlı işlemde aynı anda:

demir korkuluk ve kapılar,

bakır tesisat,

elektrik kabloları,

alüminyum doğrama,

sarı vana ve armatürler,

paslanmaz parçalar

ortaya çıkabilir.

Çakmak hurdacı aramasında yalnızca “hurda var mı?” sorusuna değil, hangi söküm işinden hangi metalin çıkacağına bakılması bu nedenle daha anlamlıdır.

Çakmak resmi haritasında geniş ana yollarla birlikte çok sayıda yerleşim sokağının iç içe geçtiği görülür. Özellikle Uzunayna Caddesi, Varan Caddesi, İkbal Caddesi ve çevrelerindeki sokaklar konut adalarını birbirine bağlar. Batıda O-2 Karayolu, kuzeyde Alemdağ Caddesi gibi daha büyük ulaşım koridorları bulunması ise mahalleye dışarıdan araç erişimi açısından avantaj sağlar.

Bu yapı, metal hurdanın bulunduğu noktaya göre farklı toplama planı gerektirebilir. Bir apartmandan birkaç torba ayrıştırılmış kablo ile bodrumdan çıkarılacak ağır demir parçaların operasyonu aynı değildir. Aynı şekilde dükkân yenilemesinden çıkan uzun alüminyum profiller veya paslanmaz tezgâhlar da hacim açısından farklı araç ve yükleme düzeni gerektirebilir.

Özellikle bina tadilatlarında malzemenin sökülmeden önce türlerine göre ayrılması şu açıdan avantajlıdır:

bakır ve kablonun demirin altında kalması önlenir,

alüminyum profiller ezilmeden ayrılabilir,

sarı ve paslanmaz gibi daha az hacimli metaller kaybolmaz,

toplam hurda miktarı ve sınıfları daha doğru belirlenebilir.

Mahallenin gerçek kullanım biçimine bakıldığında Çakmak’ta metal hurda hareketliliğinin özellikle apartman tadilatı, bina ortak alan yenilemesi, işyeri değişimi, tesisat sökümü, elektrik yenilemesi, klima sistemlerinin değiştirilmesi ve metal doğrama işleri etrafında yoğunlaşması beklenir.

Buna karşılık ağır üretim tesislerine özgü seri metal talaşı, pres artığı veya fabrika üretim hurdasını Çakmak’ın temel yerel hurda kaynağı olarak göstermek yanıltıcı olur. Bu tür hurdalar Ümraniye’nin Dudullu OSB ve İMES gibi ayrı sanayi alanlarının karakterine daha uygundur.

Çakmak’ın hurdacılık bakımından ayırt edici yönü; yüksek değerli bakır ve kablo ile hacimli demir/alüminyum hurdasının aynı konut ve ticari yenileme işlerinde birlikte ortaya çıkabilmesi, buna karşın hurda partilerinin çoğunlukla mahalle ölçeğinde dağınık kaynaklardan gelmesidir.

Çakmak’ta hurda alımı talep edilirken malzemenin mümkün olduğunca açık tanımlanması değerlendirmeyi kolaylaştırır. “İnşaat hurdası” gibi geniş bir ifade yerine hurda bakır boru, karışık elektrik kablosu, alüminyum doğrama, demir profil, sarı vana veya paslanmaz tezgâh gibi tanımlar kullanılması daha sağlıklıdır.

Özellikle kablo hurdasında yaklaşık miktarın yanı sıra kablonun kalınlığı, tek damar veya karışık olup olmadığı; metal doğramalarda ise profilin alüminyum mu demir mi olduğu önem taşır. Büyük sökümlerde hurdanın fotoğrafı, bulunduğu kat, asansör ve yükleme koşulları gibi bilgiler de toplama planının doğru yapılmasını sağlar.

Çakmak’ta metalik hurda alımının yerel mantığı böylece netleşir: mahalle ağır sanayinin içinde değildir; fakat yoğun apartman yapısı, ticari hareketlilik, elektrik ve mekanik tesisat yenilemeleri, Alemdağ–Tavukçuyolu çevresindeki işyeri kullanımları ve Ümraniye’nin teknik işletme ekosistemine yakınlığı sayesinde kablo, bakır, demir, alüminyum, sarı ve paslanmaz hurda açısından düzenli bir potansiyele sahiptir.