Cevizli Hurdacı

Cevizli’de hurdacılık yapısını değerlendirirken bölgeyi yalnızca yoğun bir konut mahallesi olarak ele almak yeterli değildir. İstanbul’da Cevizli adı hem Maltepe hem de Kartal sınırlarında mahalle adı olarak kullanılır ve günlük kullanımda bu iki bölgenin D-100, demiryolu ve ara bağlantılar çevresindeki ekonomik hareketliliği birbirine yaklaşır. Kartal Belediyesi de Cevizli’yi ilçenin resmi mahallelerinden biri olarak gösterirken, Maltepe tarafındaki Cevizli özellikle D-100, Bağdat Caddesi ve Cevizli Marmaray çevresiyle farklı bir ticari karakter oluşturur.

Bu nedenle Cevizli hurdacı aramasının arkasındaki metal hurda potansiyeli tek bir kaynağa dayanmaz. Maltepe Cevizli’de geçmişten gelen sanayi kullanımı, bugün varlığını sürdüren depo, atölye ve hafif imalat alanları ile işyerleri öne çıkarken; Kartal Cevizli’de bina yenilemeleri, riskli yapıların dönüşümü ve yeni yapılaşma daha belirgin metal hurda kaynakları yaratır. D-100 çevresindeki ticari yapılar ise iki tarafı birbirine bağlayan üçüncü önemli başlıktır.

Cevizli’de ortaya çıkan hurdayı anlamanın en doğru yolu bölgeyi üç farklı kullanım alanı üzerinden okumaktır: eski ve yeni ticari-sanayi yapıları, konut dokusu ve dönüşüm alanları, D-100 çevresindeki işyeri–ofis koridoru.

Maltepe Cevizli’nin sanayi geçmişinin en belirgin örneği, bölgenin kentleşmesinde de etkili olmuş Cevizli TEKEL Fabrikasıdır. Akademik çalışmalarda fabrikanın Kartal ve Maltepe’nin ekonomik ve toplumsal gelişimindeki etkisi özel olarak incelenmiştir. Eski fabrika alanının kullanım biçimi zaman içinde değişmiş olsa da Cevizli’nin geçmişte yalnızca konut bölgesi olmadığını gösteren önemli bir yerel göstergedir.

Günümüzde aynı bölgede büyük ölçekli ağır sanayiden çok depolama, atölye, hafif imalat, lojistik ve ticari kullanım daha anlamlıdır. Cevizli’de güncel ticari gayrimenkul portföylerinde depo, antrepo, atölye ve hafif imalata uygun geniş kapalı alanların bulunması da bu karma kullanımı doğrulamaktadır.

Kartal tarafında ise farklı bir süreç vardır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının yayımladığı plan duyurusunda Kartal Cevizli Mahallesi sınırlarında yaklaşık 168 hektarlık rezerv yapı alanı için planlama çalışmaları yer almaktadır. Kartal Belediyesi kayıtlarında Cevizli’de kontrollü bina yıkımları ve dönüşüm uygulamaları da görülmektedir.

Bu iki yapı birlikte düşünüldüğünde Cevizli’de metal hurda hareketinin yalnızca evlerden çıkan birkaç parça demirden ibaret olmadığı anlaşılır.

Cevizli açısından en dikkat çekici metal gruplarından biri hurda kablo ve bakırdır. Bunun temel nedeni bölgede konut, işyeri, depo, atölye ve ticari yapıların iç içe bulunmasıdır.

Eski apartmanların yenilenmesi veya tamamen yıkılması sırasında kolonlar ve betonarme elemanlardan önce binanın kullanılabilir tesisatları sökülür. Elektrik kolon hatları, daire içi eski kablolar, sayaç panosu bağlantıları, topraklama iletkenleri ve ortak alan elektrik tesisatı bu süreçlerde bakır içeren başlıca malzemeler arasındadır.

Bina tamamen yıkılmasa bile kapsamlı tadilatlarda:

eski elektrik hatlarının yenilenmesi,

işyerlerinin güç ihtiyacına göre yeni kablolama yapılması,

klima ve mekanik tesisatların değiştirilmesi,

elektrik panolarının yenilenmesi,

mağaza veya ofislerin yeniden bölümlendirilmesi

sonucunda çeşitli kesitlerde bakır kablo hurdası ortaya çıkabilir.

Cevizli’nin D-100 çevresinde iş merkezleri, depolar ve ticari işletmeler bulunması bu noktada önemlidir. Büyük bir depo veya işyerinin elektrik altyapısındaki değişiklik, sıradan bir konut tadilatına göre daha kalın enerji kabloları, kablo tavaları, pano bağlantıları ve elektrik motorları gibi daha yoğun metal içeriğine sahip malzemeler oluşturabilir.

Maltepe Cevizli’de halen depo ve hafif imalata uygun, yüksek elektrik gücü bulunan ticari yapıların piyasada yer alması bölgenin bu kullanım karakterini göstermektedir.

Cevizli’de bakır yalnızca elektrik kablosundan çıkmaz. Konut, ofis, mağaza ve ticari yapılardaki klima sistemleri değiştirilirken bakır klima boruları, bağlantı parçaları ve bazı mekanik tesisat elemanları da hurdaya ayrılabilir.

Özellikle ticari alanların yeniden kiraya verilmesi sırasında yapılan kapsamlı iç tadilatlar bu tür hurdanın düzenli fakat proje bazlı kaynaklarından biridir.

Kartal Cevizli’nin hurdacılık açısından en belirgin farklarından biri yapı dönüşümüdür. Yaklaşık 168 hektarlık rezerv yapı alanına ilişkin resmi planlama süreci, bölgenin yapı stokunun dönüşüm gündemindeki önemini gösterir.

Eski betonarme yapıların yıkılması veya kapsamlı şekilde yenilenmesi halinde en yüksek hacimli metal genellikle hurda demir ve çelik olur.

Bunların başında:

beton içinden ayrıştırılan inşaat demiri,

çelik konstrüksiyon parçaları,

balkon ve merdiven korkulukları,

demir kapılar,

eski çatı konstrüksiyonları,

çelik profiller,

metal merdivenler,

demir parmaklıklar,

tesisat destek profilleri

gelir.

Ancak dönüşüm sahalarındaki metalin tamamını aynı sınıfta değerlendirmek doğru değildir. İnşaat demiri yüksek hacimli fakat görece düşük birim değerli bir gruptayken, aynı binadan çıkan bakır kablo, pirinç tesisat parçaları veya alüminyum doğrama daha farklı şekilde sınıflandırılır.

Bu nedenle Cevizli’de bina sökümü sırasında metalin demir, bakır, sarı, alüminyum ve paslanmaz olarak ayrılması, karışık metal olarak değerlendirilmesine göre daha sağlıklı bir yöntemdir.

Maltepe Cevizli’de bugün ağır bir fabrika bölgesinden söz etmek doğru olmaz. Buna karşılık güncel ticari kullanım içinde depo, atölye, lojistik ve hafif imalata uygun yapıların bulunduğu görülmektedir.

Bu işletmelerde ortaya çıkabilecek metal hurdalar faaliyetin türüne göre değişir.

Raf sistemlerinin değiştirilmesi, depoların yeniden düzenlenmesi, metal çalışma tezgâhlarının kullanım dışı kalması veya işletmelerin taşınması sırasında profil, sac, raf ayağı, çelik konstrüksiyon ve çeşitli demir parçalar çıkabilir.

Ticari alanlarda güç artırımı, pano değişimi veya makine düzeninin değiştirilmesi sonucunda enerji kabloları, bara parçaları, elektrik motorlarının bakır sargıları ve bağlantı iletkenleri değerlendirilebilir.

Depo ve işyerlerinde kullanılan alüminyum doğramalar, bölme sistemleri, bazı cephe elemanları, profil parçaları ve çeşitli makine ekipmanlarından çıkan alüminyum Cevizli’de karşılaşılabilecek diğer bir metal grubudur.

Burada önemli olan nokta, her depodan veya atölyeden aynı tür hurdanın çıkacağını varsaymamaktır. Cevizli’nin ticari yapısı karma olduğundan hurda profili işletmenin yaptığı işe göre önemli ölçüde değişebilir.

Cevizli’nin D-100 ile bağlantısı bölgenin ekonomik yapısında belirleyicidir. M4 metro hattı Maltepe ve Kartal yönünde D-100 koridorunu izler; Maltepe Cevizli tarafında Gülsuyu istasyonu da bu aks üzerindedir.

Bu ulaşım avantajı çevrede konut dışında ofis, mağaza, depo, servis ve ticari yapıların bulunmasını destekler. Ancak D-100 çevresindeki hurdacılık potansiyelini “sanayi hurdası” şeklinde tek başlık altında değerlendirmek yanıltıcı olur.

Bu aks üzerinde daha karakteristik olan hurda kaynakları şunlardır:

İşyeri tadilatları: Eski kablo, alüminyum profil, çelik bölme elemanları ve çeşitli metal tesisatlar.

Cephe yenilemeleri: Alüminyum doğrama ve profil hurdaları.

Mekanik sistem değişiklikleri: Bakır boru, galvaniz sac, paslanmaz bağlantılar ve çelik taşıyıcılar.

Elektrik altyapısı yenilemeleri: Enerji kablosu, pano bağlantıları ve bakır iletkenler.

Metro ve demiryolu altyapısının varlığı ise ticari yoğunluk ve erişilebilirlik açısından önemlidir; ray, enerji hattı veya istasyon ekipmanları gibi kamu altyapısı elemanlarını sıradan hurda kaynağı olarak değerlendirmek doğru değildir.

Sarı hurda, yani ağırlıklı olarak pirinç esaslı malzemeler, Cevizli’de demir veya kablo kadar hacimli olmayabilir; fakat eski yapıların yenilenmesinde önemli bir değer grubu oluşturabilir.

Özellikle eski apartmanların ve işyerlerinin mekanik tesisatlarında:

vana,

musluk gövdeleri,

bağlantı rekorları,

pirinç tesisat parçaları,

bazı eski sayaç ve vana bağlantıları

bulunabilir.

Kentsel dönüşüm sırasında bu parçaların demir tesisat malzemeleriyle karıştırılmadan ayrılması önemlidir. Küçük hacimde görünmelerine rağmen sarı hurdalar malzeme niteliği bakımından ayrı değerlendirilir.

Cevizli’de alüminyum için en mantıklı yerel kaynak eski sanayi üretiminden ziyade bina ve işyeri yenilemeleridir.

Eski apartmanlarda değiştirilen pencere doğramaları, kapalı balkon sistemleri, dükkân cepheleri, alüminyum kapılar ve ticari yapılardaki profil sistemleri önemli miktarda alüminyum ortaya çıkarabilir.

D-100 ve Bağdat Caddesi çevresindeki ticari yapılarda mağaza veya ofis değişiklikleri sırasında cephelerin yeniden düzenlenmesi de dönemsel olarak alüminyum hurda oluşturur.

Alüminyumun demirle birlikte yüklenmesi yerine kendi grubunda ayrılması hem malzemenin tanımlanmasını hem de değerlendirilmesini kolaylaştırır.

Cevizli’de krom veya paslanmaz çelik hurdası demir kadar yaygın değildir. Bu nedenle her yapıdan yüksek miktarda krom çıkacağı varsayılmamalıdır.

Daha çok:

ticari mutfak yenilemeleri,

paslanmaz tezgâh ve eviyeler,

mağaza ve işletme ekipmanları,

korkuluk sistemleri,

mekanik tesisat boruları,

bazı üretim ve servis ekipmanları

gibi belirli uygulamalarda ortaya çıkar.

Depo ve atölye kullanımının bulunduğu Maltepe Cevizli’de işletmenin niteliğine göre paslanmaz sac, boru veya ekipman parçalarıyla karşılaşılması mümkündür; fakat miktar tamamen faaliyete bağlıdır.

Cevizli’nin merkezi ulaşım avantajı hurda taşıma açısından her noktada aynı kolaylığı sağlamaz. D-100 bağlantılı ticari alanlarla iç mahallelerdeki apartman sokaklarının lojistik koşulları birbirinden farklıdır.

Depo veya ticari yapılarda yükleme alanı bulunması yüksek hacimli demir, profil veya makine parçalarının alınmasını kolaylaştırabilir. Buna karşılık yoğun apartman dokusundaki bir dönüşüm veya tadilat işinde aracın binaya yaklaşabileceği nokta, malzemenin bina içinden çıkarılması ve çevredeki trafik yükü daha önemli hale gelir.

Özellikle büyük miktardaki:

inşaat demiri,

uzun çelik profiller,

metal raf sistemleri,

ağır makine parçaları

ile daha kompakt olan kablo ve bakır hurdasının taşıma gereksinimleri aynı değildir.

Bu nedenle Cevizli’de hurda miktarını değerlendirirken yalnızca kilogram veya metal türü değil, malzemenin bulunduğu yapı ve yükleme koşulu da dikkate alınmalıdır.

Bölgenin karma yapılaşması tek bir adresten dahi farklı metal gruplarının çıkmasına neden olabilir.

Bir apartman dönüşümünde aynı anda demir donatı, bakır tesisat, elektrik kablosu, sarı vana ve alüminyum doğrama bulunabilir. Bir depo tadilatında ise çelik raf, kablo, motor, alüminyum profil ve paslanmaz parçalar bir arada çıkabilir.

Bu nedenle Cevizli’de metal hurdanın kaynağında ayrılması özellikle önemlidir:

Kablolar, mümkünse tür ve bakır oranına göre;

bakırlar, boru, lama, tel veya karışık bakır niteliğine göre;

demirler, profil, sac ve ağır demir grubuna göre;

alüminyumlar, profil ve karışık alüminyum olarak;

sarı ve kromlar ise demir hurdasından ayrı tutulmalıdır.

Böyle bir ayrım, özellikle dönüşüm ve ticari tadilatların aynı bölgede yoğunlaşabildiği Cevizli gibi karma kent dokularında metalin niteliğinin kaybolmasını önler.

Cevizli’yi İstanbul’daki klasik sanayi mahallelerinden veya yalnızca konut dokusuna sahip semtlerden ayıran temel özellik, farklı ekonomik ve yapısal katmanların aynı bölgede bulunmasıdır.

Maltepe tarafında Cevizli’nin eski TEKEL Fabrikası ile simgeleşen sanayi geçmişi bugün büyük ölçüde farklı bir kent dokusuna dönüşmüş olsa da bölgede depo, atölye, lojistik ve hafif imalata uygun ticari yapılar hâlâ bulunmaktadır.

Kartal Cevizli’de ise resmi planlama ve riskli yapı dönüşümü gündemi, bina söküm ve yenilemelerinden kaynaklanan metal hurdaları daha önemli hale getirmektedir.

Bu nedenle Cevizli hurdacı ihtiyacında öne çıkan metal profili tek bir türden oluşmaz. Dönüşüm alanlarında demir ve eski tesisat metalleri; konut ve ticari tadilatlarda bakır kablo, bakır boru ve alüminyum; depo ve atölyelerde ise demir, çelik, kablo, motor bakırı ve işletmeye bağlı diğer metal parçalar daha anlamlı kaynaklardır.

Özellikle Cevizli hurda kablo alımı, Cevizli bakır hurdası, Cevizli demir hurdası, Cevizli alüminyum hurdası, sarı hurda ve krom hurda taleplerini bölgenin gerçek yapılaşmasından bağımsız düşünmemek gerekir. Cevizli’nin hurdacılık açısından değeri, tek başına nüfus yoğunluğundan değil; Maltepe–Kartal sınırındaki ticari hareketlilik, yapı yenilemeleri, dönüşüm süreci ve halen yaşayan depo–atölye kullanımının bir araya gelmesinden kaynaklanır.