Cihangir Hurdacı

Cihangir’de hurdacılık potansiyelini doğru okumak için bölgeyi sanayi bölgeleriyle aynı ölçütlerle değerlendirmemek gerekir. Burada fabrikaların, geniş depoların veya ağır üretim tesislerinin düzenli olarak çıkardığı tonajlı metal hurdalardan çok; eski apartmanların yenilenmesi, daire ve iş yeri tadilatları, elektrik-su tesisatı değişimleri, kafe ve restoranların ekipman yenilemeleri, küçük otel ve konaklama işletmelerinin bakım çalışmaları sonucunda ortaya çıkan metal hurdalar önem kazanır.

Cihangir aynı zamanda yalnızca idari mahalle adı olarak değil, günlük kullanımda çevresindeki daha geniş yerleşim dokusunu ifade eden bir semt adıdır. Sıraselviler’den aşağı doğru uzanan, Akarsu Yokuşu ve Cihangir Caddesi çevresinde yoğunlaşan doku; dik eğimli sokaklarla Tophane ve Fındıklı yönüne iner. Bölgenin eski binaları, kafeleri ve yoğun kent yaşamı, Cihangir’de metal hurda oluşumunun temel karakterini de belirler.

Bu nedenle Cihangir hurdacı aramalarının arkasında çoğu zaman büyük endüstriyel söküm işleri değil; bir apartmanın elektrik tesisatından çıkan kablolar, yenilenen dükkânın alüminyum doğramaları, restoran mutfağından ayrılan paslanmaz ekipmanlar veya eski tesisattan sökülen bakır ve sarı parçalar bulunur.

Cihangir’in ayırt edici özelliklerinden biri yerleşik ve yoğun bir yapı stokuna sahip olmasıdır. Semt eski binalarıyla tanınırken Beyoğlu genelinde koruma, restorasyon, cephe ve tesisat düzenlemelerinin ayrı bir önem taşıması da bu dokunun devamıdır. Beyoğlu Belediyesi çalışmalarında kentsel sit alanındaki eski ve yeni yapılarda cephe düzenlemeleri, tesisat elemanları, klima sistemleri ve restorasyon konularının özel olarak ele alındığı görülmektedir.

Bu yapı Cihangir’de metal hurdaların çoğunlukla “mevcut yapının içinden çıkan malzeme” niteliğinde olmasına yol açar. Özellikle:

dairelerin komple veya kısmi renovasyonları,

eski elektrik tesisatının yenilenmesi,

mutfak ve banyo değişimleri,

kalorifer ve sıhhi tesisat müdahaleleri,

pencere ve balkon doğramalarının değiştirilmesi,

dükkânların yeni kiracıya göre yeniden düzenlenmesi,

kafe, restoran ve konaklama işletmelerindeki konsept değişiklikleri

bakırdan alüminyuma, demirden sarıya kadar farklı metal türlerinin dönemsel olarak ortaya çıkabileceği başlıca işlerdir.

Dolayısıyla Cihangir’in hurda profili, yüksek miktarlı tek seferlik fabrika hurdalarından ziyade mahalle içine dağılmış çok sayıda küçük ve orta ölçekli söküm-tadilat kaynağına dayanır. Bu, bölgenin fiziksel ve ekonomik yapısından çıkarılabilecek bir değerlendirmedir; Cihangir için doğrulanmış bir metal hurda tonajı bulunmadığından belirli miktarlardan söz etmek doğru olmaz.

Cihangir açısından en anlamlı metal hurda gruplarının başında hurda kablo ve bakır gelir. Bunun nedeni ağır sanayi değil, eski ve sürekli yenilenen binalarda elektrik altyapısının zaman içinde değişmesidir.

Bir apartman dairesinin kapsamlı yenilenmesinde eski enerji hatları, priz ve aydınlatma devreleri sökülebilir. İş yerlerinde ise dekorasyon değişiklikleri sırasında daha önce kurulmuş aydınlatma, pano, klima, mutfak cihazı veya diğer elektrikli ekipmanlara ait kablolar devreden çıkarılabilir. Kafe, restoran ve otel niteliğindeki işletmelerin varlığı da elektrik altyapısının konutlara göre daha farklı ve yoğun olabileceği noktalar oluşturur. Beyoğlu Belediyesi kayıtlarında Cihangir, Sıraselviler, Pürtelaş Hasan Efendi ve Akarsu Yokuşu çevresinde otel, kafe, pastane ve restoran gibi çok sayıda işletme örneğinin bulunması bölgenin bu karma kullanım karakterini doğrulamaktadır.

Cihangir’de karşılaşılabilecek kablo hurdaları arasında proje ve söküme bağlı olarak enerji kabloları, tesisat kabloları, çok damarlı kablolar ve çeşitli bakır iletkenli hatlar bulunabilir. Burada değer açısından yalnızca toplam ağırlık değil, kablonun bakır oranı, iletken yapısı, kalınlığı ve üzerindeki izolasyon miktarı belirleyicidir.

Özellikle komple daire renovasyonlarında veya ticari bir mekânın yeniden projelendirilmesinde kabloları diğer demir parçalarla karıştırmadan ayrı toplamak, hurdanın doğru sınıflandırılmasına yardımcı olur.

Cihangir’de bakırı sadece elektrik kablosuyla ilişkilendirmek eksik kalır. Eski veya daha önce yenilenmiş yapılarda su, ısıtma ve iklimlendirme sistemleri üzerinde yapılan çalışmalar sonucunda bakır boru, bağlantı parçası ve çeşitli tesisat elemanları çıkabilir.

Özellikle kombi ve ısıtma sistemlerinin yenilenmesi, klima tesisatlarının değiştirilmesi, mutfak ve banyoların yeniden yapılması veya iş yerlerinde mekanik tesisatın değiştirilmesi bakır hurdasının ortaya çıkabileceği işlerdir.

Bu tür malzemelerde bakır borunun temiz olmasıyla üzerine farklı parçaların, izolasyonların veya bağlantı elemanlarının takılı olması aynı şey değildir. Cihangir’de bir tadilattan çıkan bakırın mümkün olduğunca malzeme türlerine ayrılması, kablo bakırıyla tesisat bakırının birbirine karıştırılmaması doğru değerlendirme açısından önemlidir.

Cihangir’in metal hurda profilini sıradan bir konut mahallesinden ayıran unsurlardan biri yeme-içme işletmeleridir. Belediye kayıtları Sıraselviler, Cihangir, Pürtelaş Hasan Efendi ve yakın Akarsu Yokuşu çevresinde kafe, restoran, pastane ve konaklama işletmelerine ilişkin çok sayıda örnek içerir.

Bu işletmelerde tadilat veya ekipman değişimi gerçekleştiğinde halk arasında çoğu zaman krom hurda olarak adlandırılan paslanmaz çelik malzemeler ortaya çıkabilir. Örneğin:

Paslanmaz çalışma tezgâhları: Ticari mutfakların yenilenmesi sırasında sökülebilir.

Evye ve yıkama bölümleri: Paslanmaz çelik gövdeli ürünler ekonomik ömrünü tamamladığında metal hurda niteliği taşıyabilir.

Davlumbaz ve havalandırma parçaları: Restoran mutfaklarının mekanik tesisat değişikliklerinde paslanmaz veya galvanizli metal elemanlar çıkabilir.

Raflar ve servis ekipmanları: Konsept veya işletmeci değişikliklerinde kullanılmayan metal donanımlar sökülebilir.

Cihangir’de bu hurda türünün kaynağı bir metal işleme sanayisi değil; doğrudan mahalledeki hizmet ve yeme-içme ekonomisidir. Bölgeyi başka birçok konut alanından ayıran önemli hurdacılık bağlantılarından biri de budur.

Bakır alaşımı olan pirinç, hurdacılık sektöründe yaygın biçimde sarı hurda adıyla değerlendirilir. Cihangir’de sarının muhtemel kaynağı büyük üretim tesisleri değil; eski ve yenilenen bina donanımlarıdır.

Musluk ve batarya parçaları, vana ve bağlantı elemanları, bazı tesisat fittingleri, kapı ve dekoratif donanımlar tadilat sırasında sarı metal olarak ayrılabilir. Özellikle mutfak ve banyo yenilemesinde çıkan metal parçaların tamamını demir kabul etmek hatalıdır. Pirinç parçaların ayrı tutulması, metal sınıfının doğru belirlenmesini sağlar.

Eski apartman ve iş yeri dokusunun bulunduğu Cihangir’de küçük miktarlarda fakat farklı noktalara dağılmış sarı hurdanın görülmesi, semtin renovasyon ağırlıklı hurda yapısıyla uyumludur.

Cihangir’de alüminyum için en anlamlı kaynaklardan biri bina ve dükkân tadilatlarıdır. Alüminyum pencere profilleri, doğramalar, vitrin profilleri, bazı cephe ve dekorasyon elemanları değiştirildiğinde önemli miktarda alüminyum malzeme çıkabilir.

Ticari mekânlarda dönemsel konsept değişiklikleri bu konuda özellikle önemlidir. Bir kafenin, mağazanın veya konaklama biriminin tamamen yeniden düzenlenmesi sırasında eski vitrin sistemi, kapı, çerçeve veya dekoratif metal uygulamalar sökülebilir.

Bunun yanında klima ve havalandırma sistemleriyle ilişkili bazı alüminyum parçalar da metal hurda grubuna dahil olabilir. Ancak malzemenin gerçekten alüminyum olup olmadığı söküm sonrasında kontrol edilmelidir; boyalı profil, demir profil ve farklı alaşımların görüntü olarak birbirine benzemesi mümkündür.

Cihangir’de hurda demir de düzenli olarak ortaya çıkabilecek metal gruplarındandır. Eski radyatörler, kapı ve korkuluk parçaları, metal raflar, dükkân içi konstrüksiyonlar, demir profiller ve çeşitli tesisat parçaları buna örnek olabilir.

Ancak Cihangir’i demir açısından bir sanayi sitesi veya büyük inşaat bölgesi gibi değerlendirmek doğru olmaz. Burada demir hurdası daha çok:

apartman tadilatlarından,

çatı ve teras uygulamalarından,

merdiven ve korkuluk yenilemelerinden,

iş yeri sökümlerinden,

kalorifer sistemlerinden,

metal dekorasyon ve taşıyıcı olmayan imalatlardan

çıkar.

Bu nedenle Cihangir’de tek noktadan çok büyük demir tonajlarından ziyade, farklı apartman ve işletmelerden çıkan değişken miktarlardaki malzemeler daha gerçekçi bir hurdacılık profili oluşturur.

Cihangir’de hurdacılığı yalnızca “hangi metal çıkar?” sorusuyla değerlendirmek yeterli değildir. Malzemeye nasıl ulaşılacağı en az hurdanın türü kadar önemlidir.

Cihangir tepelik ve eğimli bir yerleşimdir; semtin güney kesimleri dik yokuşlar ve merdivenli bağlantılarla Tophane-Fındıklı yönüne iner. Akarsu ve Cihangir caddeleri önemli mahalle içi akslardır. İBB'nin koruma amaçlı plan belgelerinde de Cihangir Caddesi ve Akarsu Yokuşu ulaşım düzenlemeleri bağlamında doğrudan yer almaktadır.

Bu fiziksel yapı, metal hurda alımında sanayi bölgelerinde görülen geniş saha yaklaşımını zorlaştırır. Dar sokaklardaki bir apartmandan radyatör, profil veya kablo alınmasıyla geniş bir fabrika sahasından hurda yüklenmesi aynı operasyon değildir.

Cihangir’de özellikle yüksek katlı veya asansörsüz eski yapılarda malzemenin bina içinden çıkarılması, sokakta geçici olarak bekletilmesi ve araca yüklenmesi planlama gerektirebilir. Yokuş, park alanı ve yoğun mahalle trafiği nedeniyle uzun süreli yükleme yerine hurdanın önceden ayrılması ve toplama işleminin kontrollü gerçekleştirilmesi daha uygun bir yöntemdir.

Cihangir’de kapsamlı daire veya bina yenilemelerinde aynı anda birçok farklı metal çıkabilir. Örneğin tek bir renovasyon işinde eski elektrik kabloları, bakır borular, pirinç vanalar, alüminyum doğramalar ve demir radyatörlerle karşılaşılabilir.

Bunların tamamını tek bir “metal hurdası” yığınına atmak yerine mümkünse ayrı gruplamak gerekir:

hurda kablo ayrı,

temiz bakır ayrı,

bakır boru ve bağlantılar ayrı,

sarı parçalar ayrı,

alüminyum profil ayrı,

paslanmaz/krom parçalar ayrı,

demir ve çelik ayrı

tutulduğunda malzemenin niteliği daha açık biçimde belirlenebilir.

Cihangir gibi hurdanın büyük ölçüde tadilat ve işletme yenilemesinden çıktığı bir bölgede bu ayrım özellikle önemlidir. Çünkü bir işin toplam tonajı çok yüksek olmasa bile içerisinde demire göre daha değerli olan bakır, kablo, sarı veya paslanmaz malzeme bulunabilir.

Cihangir’in ticari yapısında kafe, restoran, pastane, otel ve çeşitli hizmet işletmelerinin belirgin bir yeri vardır. Belediye kayıtlarında doğrudan Cihangir Mahallesi'nde ve yakın çevresinde bu işletme türlerine ait çok sayıda örnek görülebilmektedir.

Bu durum yalnızca günlük ticaret açısından değil, hurdacılık açısından da önemlidir. İşletmenin el değiştirmesi veya yeniden dekore edilmesi sırasında sabit metal ekipmanlar ve altyapı tamamen değiştirilebilir. Böyle bir projeden:

elektrik kablosu,

metal raf,

paslanmaz mutfak ekipmanı,

havalandırma kanalı,

klima bağlantı elemanları,

alüminyum vitrin ve profil,

demir konstrüksiyon,

pirinç tesisat parçaları

birlikte çıkabilir.

Dolayısıyla Cihangir metal hurda alımı açısından ticari mekân renovasyonları, konut tadilatları kadar dikkate alınması gereken yerel bir kaynaktır.

Beyoğlu’nun tarihi ve koruma odaklı yapı karakteri Cihangir’deki tadilatların niteliğini de etkiler. Belediye kaynaklarında kentsel sit alanındaki binalar, restorasyonlar, dış cepheler ve açık tesisat elemanlarıyla ilgili özel çalışmaların yürütüldüğü belirtilmektedir.

Bu nedenle Cihangir açısından metal hurda potansiyelini yalnızca bina yıkımı üzerinden değerlendirmek yanıltıcıdır. Bölgenin karakterine daha uygun kaynaklar; daire içi yenileme, bina tesisatı değişimi, çatı ve cephe müdahalesi, dükkân sökümü, restoran mutfağı yenilemesi ve mekanik-elektrik sistemlerinin değiştirilmesidir.

Özellikle eski yapılarda sökülen her metal parçanın doğrudan hurda olarak kabul edilmemesi de önemlidir. Yapıya ait korunması gereken mimari veya dekoratif unsurlar bulunabileceğinden, hurda olarak ayrılacak malzemenin gerçekten sökülmesine karar verilmiş ve tasarruf yetkisi bulunan malzeme olması gerekir.

Bölgenin yapı ve işletme karakteri birlikte değerlendirildiğinde Cihangir’de öne çıkan metal hurdaları şu şekilde özetlemek mümkündür:

Hurda kablo: Daire, apartman, iş yeri, restoran ve konaklama işletmelerinin elektrik yenilemelerinden çıkabilir.

Bakır: Elektrik kablolarının yanı sıra tesisat, klima ve ısıtma sistemlerinde bulunan bakır boru ve bağlantılardan kaynaklanabilir.

Sarı hurda: Musluk, vana, fitting ve çeşitli pirinç bina donanımlarında görülür.

Krom ve paslanmaz: Özellikle restoran, kafe ve ticari mutfak ekipmanlarının yenilenmesinde önem kazanır.

Alüminyum: Pencere, kapı, vitrin ve çeşitli profil sistemlerinin değiştirilmesiyle ortaya çıkabilir.

Demir ve çelik: Radyatör, korkuluk, profil, raf, metal konstrüksiyon ve çeşitli bina ekipmanlarından çıkar.

Bu dağılım Cihangir’i ağır sanayi hurdasının değil, eski yapı stoku ile hareketli konut ve hizmet sektörünün oluşturduğu değerli metal hurdaların öne çıktığı bir bölge haline getirir. Semtin hurdacılık açısından asıl özelliği yüksek fabrika üretimi değil; aynı küçük coğrafyada sürekli gerçekleşen bakım, renovasyon ve işletme yenilemeleridir.

Cihangir’de başarılı bir hurda toplama süreci, bölgenin fiziksel koşullarını hesaba katmalıdır. Söküm yapılan daire veya işletmede metal türlerinin baştan ayrılması; kablo, bakır ve sarının demir yığını içinde kaybolmasını önler. Büyük veya ağır parçaların sokakta uzun süre bekletilmemesi, özellikle dar ve yoğun kullanılan bölümlerde operasyonu kolaylaştırır.

Bir restoran mutfağının yenilenmesiyle birkaç torba elektrik kablosunun alınması aynı hazırlığı gerektirmez. Benzer biçimde alüminyum doğrama sökümüyle eski radyatörlerin çıkarılması arasında araç, taşıma ve yükleme açısından fark vardır. Bu nedenle Cihangir’de hurda alımının malzemenin türü, miktarı, bulunduğu kat, bina giriş koşulları ve sokağın araç erişimi dikkate alınarak planlanması gerekir.

Cihangir hurdacı hizmetini bölgeye özgü yapan temel unsur da budur: metal hurdaların kaynağı çoğunlukla mahallenin içindeki apartmanlar ve ticari işletmelerdir; operasyonun şekli ise Cihangir’in dar, eğimli ve yoğun kent dokusu tarafından belirlenir.