Dereseki Hurdacı

Dereseki’de hurdacılığı Beykoz’un yoğun apartman ve ticaret bölgeleriyle aynı çerçevede değerlendirmek doğru değildir. Mahalle, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Meclisi’nin 27 Kasım 2023 tarihli kararıyla kırsal yerleşik alan sınırları belirlenen Beykoz mahalleleri arasında yer alır. Beykoz Belediyesi’nin Dereseki için kullandığı “köy kahvesi” tanımlaması, bölgede arıcılığın yürütüldüğüne ilişkin belediye kayıtları ve Tarım ve Orman Bakanlığının mahallede keçi yetiştiriciliği projesine dair kaydı da Dereseki’nin kırsal niteliğinin yalnızca idari bir tanımdan ibaret olmadığını gösterir.

Bu yapı, Dereseki hurdacı hizmetinde karşılaşılan metal hurdaların kaynağını da belirler. Bölgede büyük bir sanayi sitesine dayalı sürekli fabrika hurdasından çok; müstakil yapıların tadilatı, elektrik ve su tesisatlarının yenilenmesi, bahçe ve arazi çevre düzenlemeleri, küçük işletmeler, kırsal üretim faaliyetlerinde kullanılan metal ekipmanlar ve zaman zaman gerçekleştirilen altyapı çalışmaları öne çıkar. Dolayısıyla Dereseki’de önemli olan yalnızca ne kadar hurda çıktığı değil, metalin hangi yapıdan ve hangi çalışma sonucunda ortaya çıktığının doğru değerlendirilmesidir.

Dereseki’nin nüfusu 2025 için TÜİK verilerini aktaran nüfus kaynağında 1.647 kişi olarak gösterilmektedir. Mahallenin kırsal yerleşik alan statüsüyle birlikte düşünüldüğünde bu veri, Dereseki’yi Beykoz’un yoğun apartman dokusuna sahip merkez mahallelerinden farklı bir ölçekte değerlendirmeyi gerektirir.

Buradaki metal hurda hareketliliğinin önemli bir bölümü tek seferde çok yüksek tonajlardan ziyade parsel, müstakil yapı veya küçük işletme ölçeğinde oluşan dağınık metal stokları şeklinde görülebilir. Eski bir evin elektrik tesisatının değiştirilmesiyle çıkan bakır kablolar, çatı veya bahçe yapılarındaki demir profiller, kullanım dışı su tesisatı parçaları, alüminyum doğramalar, demir kapılar, korkuluklar ve arazi çevresindeki metal konstrüksiyonlar bu yapıya daha uygundur.

Dereseki’deki kırsal üretim faaliyeti de bu tabloya ayrı bir boyut kazandırır. Beykoz Belediyesi, arıcılığın ilçede özellikle Riva, Akbaba, Dereseki, Kaynarca ve bazı diğer mahallelerde yoğunlaştığını belirtirken; Tarım ve Orman Bakanlığının Dereseki’de keçi yetiştiriciliğine ilişkin destek kaydı da mahallede tarımsal ve hayvansal üretimin varlığını somutlaştırmaktadır.

Bu tür faaliyetler doğrudan büyük miktarda metal hurda anlamına gelmez. Ancak kullanım ömrünü tamamlayan tel çitler, galvanizli profiller, demir kapılar, barınak ve sundurma konstrüksiyonları, su tesisatı elemanları, pompalar, motor parçaları ve elektrik kabloları zaman içinde metal hurda kaynağı oluşturabilir. Dereseki açısından tarımsal faaliyetin hurdacılık bağlantısı, ağır sanayi hurdasından ziyade bu tür saha ekipmanlarının yenilenmesi üzerinden okunmalıdır.

Hurda kablo, Dereseki gibi müstakil ve kırsal yapıların bulunduğu bölgelerde yalnızca büyük inşaatlardan çıkmaz. Eski konutların elektrik tesisatlarının yenilenmesi, bahçe yapılarının elektriklendirilmesi, sayaç ve pano çevresindeki düzenlemeler, su pompası ve hidrofor sistemleri, dış aydınlatmalar, güvenlik sistemleri ve ek yapıların elektrik hatları farklı çap ve özelliklerde kablo hurdası oluşturabilir.

Mahalledeki yapı stokunun tamamının yaşı veya elektrik tesisatlarının yenilenme sıklığı konusunda yayımlanmış ayrıntılı bir veri bulunmadığından belirli bir hurda miktarı ileri sürmek doğru olmaz. Bununla birlikte Dereseki’nin kırsal yerleşim niteliği, müstakil parsellerde ana bina dışında bahçe, müştemilat, depo veya üretim amaçlı küçük yapıların bulunabilmesi nedeniyle kablonun yalnızca konut içinden değil parsel genelindeki elektrik altyapısından çıkabilmesini mümkün kılar. Bu, Dereseki hurda kablo alımını merkezi bir apartman mahallesindeki kablo toplama profilinden ayıran önemli noktalardan biridir.

Bakır tarafında ise kablo dışında eski elektrik tesisatından çıkan iletkenler, bazı sıhhi tesisat uygulamalarındaki bakır borular, klima ve soğutma sistemlerinden sökülen bakır parçalar ile çeşitli elektrik motorlarında bulunan bakır aksamlar değerlendirilebilir. Özellikle tesisat sökümünde bakırın demir, plastik kaplı kablo, pirinç bağlantı elemanları ve diğer metallerden ayrılması, hurdanın doğru sınıflandırılması açısından önemlidir.

Dereseki hurda bakır alımı bu nedenle yalnızca “bakır kilogramı” üzerinden düşünülmemelidir. Soyulmuş bakır, kablo içi bakır, yanık olmayan kablo, tesisat bakırı ve pirinç bağlantı elemanları birbirinden farklı metal gruplarıdır. Malzemenin karışık halde tutulması yerine türüne göre ayrılması, özellikle tadilat ve söküm sonrasında çıkan metallerin daha sağlıklı değerlendirilmesini sağlar.

Dereseki’de demir hurdası bakımından en anlamlı alanlardan biri yapı ve parsel çevresidir. Kırsal ve müstakil yerleşimde kullanılan bahçe kapıları, korkuluklar, tel örgü taşıyıcıları, demir profiller, sundurma iskeletleri, depo ve eklenti konstrüksiyonları zaman içinde değiştirilebilir.

Tadilat veya yapısal yenilemelerde de demir profil, boru, sac, eski kapı ve çeşitli bağlantı parçaları ortaya çıkabilir. Büyük ölçekli kentsel dönüşüm şantiyelerinin bulunduğu merkezi İstanbul mahalleleriyle karşılaştırıldığında Dereseki’de hurda demirin kaynağını daha çok tekil yapı yenilemeleri ve parsel içi metal uygulamalar üzerinden değerlendirmek daha gerçekçidir. Bölge için doğrulanmış sürekli yüksek tonajlı sanayi hurda üretimi verisi bulunmadığından, Dereseki’yi fabrikasyon demir hurdası merkezi gibi tanımlamak doğru olmaz.

Mahallenin yol ve üstyapı geçmişi de dönemsel bir başka metal kaynağı oluşturabilir. Beykoz Belediyesi Aralık 2025’te Dereseki’de asfalt, kaldırım tamiri ve yağmur suyu ızgaralarının temizlenmesini kapsayan çalışmalar yürüttüğünü açıklamıştır. Daha eski İBB kayıtlarında da Dereseki Köy Yolu üzerinde asfalt, tretuvar ve yağmur suyu altyapısı çalışmaları görülür.

Bu çalışmaların doğrudan belirli miktarda metal hurda oluşturduğu söylenemez. Ancak yol, drenaj ve altyapı yenilemeleri sırasında eski metal ızgaralar, çeşitli bağlantı elemanları, boru ve saha ekipmanlarının değiştirilebilmesi nedeniyle altyapı çalışmaları Dereseki’de dönemsel metal sökümünün ortaya çıkabileceği alanlardan biridir.

Dereseki’de sarı hurda, özellikle sıhhi tesisat ve mekanik ekipman sökümlerinde anlam kazanır. Pirinç musluk gövdeleri, vanalar, rakorlar ve çeşitli bağlantı parçaları küçük hacimli olmalarına rağmen demir hurdasından ayrı değerlendirilmesi gereken malzemelerdir. Eski evlerin, bahçe tesisatlarının veya su sistemlerinin yenilenmesi bu tür hurdaların ortaya çıkabileceği başlıca senaryolardır.

Alüminyum hurdası ise müstakil yapılardaki kapı-pencere sistemleri, doğramalar, çatı veya cephe uygulamalarındaki profiller, çeşitli bahçe ekipmanları ve tadilat sırasında sökülen metal parçalar üzerinden oluşabilir. Özellikle eski doğramaların değiştirilmesinde uzun profiller halinde çıkan alüminyumun demirle karıştırılmadan ayrılması önemlidir.

Krom ve paslanmaz hurda Dereseki’nin temel hurda kalemi olarak değerlendirilmemelidir; bölgede bunu sürekli üretecek yoğun bir sanayi yapısına dair güvenilir veri yoktur. Buna karşılık konut mutfakları, küçük işletmeler, paslanmaz korkuluklar, çeşitli tezgâh veya ekipman yenilemeleri sonucunda paslanmaz çelik parçalar çıkabilir. Bu nedenle Dereseki krom hurdası daha çok proje veya söküm bazlı, aralıklı bir metal grubudur.

Dereseki’de hurda alımının önemli bir boyutu da ulaşım ve yerinde yüklemedir. Beykoz Kaymakamlığının mahalle kayıtlarında Dereseki Muhtarlığı Karakulak Caddesi üzerinde gösterilir. İETT’nin güncel 15BK Dereseki–Kadıköy hattı da Dereseki’den çıktıktan sonra Karakulak Caddesi ve Poyraz Sapağı üzerinden Akbaba yönüne ilerler. Hat daha sonra Beykoz merkezi ve Boğaz hattı üzerinden devam eder.

Bu güzergâh Dereseki’nin Beykoz merkezinden tamamen kopuk olmadığını, ancak mahalle içi operasyonun yoğun kent merkezindeki kısa sokak mesafelerinden farklı planlanması gerektiğini gösterir. Özellikle müstakil parsellerden çıkacak demir profil, uzun boru, tel örgü, alüminyum doğrama veya toplu kablo gibi malzemelerde aracın yükleme noktasına erişimi önem kazanır.

Dereseki’nin kırsal karakteri nedeniyle hurdanın her zaman cadde üzerindeki bir dükkândan alınması beklenmez. Malzeme bir evin bahçesinde, arazideki ek yapıda, küçük işletmede veya tadilat yapılan parsel içerisinde bulunabilir. Bu nedenle Dereseki’de metal hurda toplama sürecinde malzemenin bulunduğu nokta, araç yaklaşma imkânı ve hurdanın uzunluğu/ağırlığı şehir içindeki dükkân ve apartman alımlarına göre daha belirleyici olabilir.

Dereseki açısından dikkat edilmesi gereken bir başka yerel unsur imar planlamasıdır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 2023’te Akbaba ve Dereseki mahallelerinin bir kısmını kapsayan 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planını ilan etmiş; aynı alanlarla ilgili plan değişiklikleri 2024, 2025 ve Haziran 2026’da da resmi duyurulara konu olmuştur.

Plan değişikliği tek başına hemen inşaat veya yıkım başlayacağı anlamına gelmez. Bununla birlikte yapılaşma koşullarının netleşmesi veya parsel bazlı uygulamaların zaman içinde artması, eski yapıların tadilatını, mevcut tesisatların yenilenmesini ve yeni yapı uygulamalarını etkileyebilir. Hurda sektörü açısından bunun karşılığı; sökümden çıkan demir, elektrik kablosu, bakır tesisat malzemeleri, alüminyum doğrama ve diğer metal yapı elemanlarında dönemsel artış ihtimalidir.

Dereseki’de bu nedenle kentsel dönüşüm kavramını yoğun merkez mahallelerindeki çok katlı bina yıkımlarıyla eş anlamlı kullanmak doğru değildir. Bölgenin özgün yapısında daha anlamlı olan, parsel bazlı yenileme, eski yapı tadilatı, ek yapıların değiştirilmesi ve tesisat modernizasyonu gibi süreçlerdir.

Kırsal parsellerde uzun süre bekletilen hurdalar çoğu zaman tek türden oluşmaz. Aynı alanda demir boru, eski elektrik kablosu, alüminyum profil, pirinç vana, paslanmaz parça ve çeşitli metal ekipmanlar birikebilir. Bu durumda bütün malzemeyi “demir hurdası” olarak değerlendirmek özellikle bakır, kablo, sarı ve alüminyum açısından yanlış sınıflandırmaya yol açabilir.

Dereseki’de bir tadilat veya parsel temizliği sırasında metal hurdaların mümkün olduğunca şu şekilde ayrılması daha işlevseldir:

Elektrik kabloları ve bakır iletkenler,

Saf veya tesisat kaynaklı bakır parçalar,

Demir profil, boru, sac ve konstrüksiyonlar,

Pirinç/sarı vana ve bağlantı elemanları,

Alüminyum profil ve doğramalar,

Paslanmaz/krom parçalar,

Elektrik motorları ve metal ağırlıklı mekanik ekipmanlar.

Özellikle kablonun bakır, alüminyum veya farklı iletken yapısına sahip olması; üzerindeki izolasyon oranı ve kablonun türü değerlendirmeyi değiştirir. Aynı şekilde pirinç bağlantı elemanlarını demir boruların üzerinde bırakmak veya alüminyum profilleri demir parçalarla karıştırmak metalin gerçek niteliğini görünmez hale getirebilir.

Dereseki’de metal hurda alımının temel özelliği büyük sanayi üretiminden ziyade kırsal yerleşim ve parsel ölçeğindeki farklı kaynakların bir araya gelmesidir. İBB’nin kırsal yerleşik alan kararı, belediyenin köy niteliğini yansıtan uygulamaları ve bölgede belgelenmiş tarımsal faaliyetler bu ayrımı desteklemektedir.

Bu nedenle Dereseki’de hurda kablo ve bakır için elektrik ve tesisat yenilemeleri; demir için bahçe, yapı ve arazi konstrüksiyonları; sarı için sıhhi tesisat bağlantıları; alüminyum için doğrama ve yapı profilleri; paslanmaz metal için ise belirli tadilat ve ekipman değişimleri öne çıkar.

Mahallenin güncel imar süreçleri ve dönemsel altyapı çalışmaları da metal hurda oluşumunun zaman içinde değişebileceğini gösterir. Buna karşılık Dereseki’yi fabrika ve ağır sanayi hurdasının yoğun olduğu bir bölge gibi göstermek mevcut verilerle desteklenmez. Bölgeye özgü daha gerçekçi profil; müstakil yapı yenilemeleri, kırsal parsel düzenlemeleri, tesisat sökümleri, küçük işletmeler ve tarımsal faaliyetlerde kullanılan metal ekipmanların kullanım dışı kalmasıyla oluşan hurdalardır.

Bu çerçevede Dereseki hurdacı, Dereseki hurda kablo alımı, Dereseki hurda bakır, Dereseki demir hurdası, Dereseki alüminyum hurdası ve benzeri aramalar aynı hizmet başlığı altında görünse de mahallede her metalin ortaya çıkış biçimi farklıdır. Dereseki’de doğru hurdacılık yaklaşımı da bölgenin bu kırsal ve dağınık kaynak yapısını dikkate alarak metalin türünü, çıktığı işi ve yükleme koşullarını birlikte değerlendirmekten geçer.