DES Hurdacı

DES, konut ağırlıklı bir İstanbul semtinden çok farklı bir hurda profiline sahiptir. Ümraniye’deki Dudullu Organize Sanayi Bölgesi içerisinde bulunan DES Sanayi Sitesi, tarihsel olarak demircilik ve metal ticaretiyle bağlantılı bir üretim alanıdır. DES’in temellerinin Perşembe Pazarı ve Kasımpaşa’daki demirci esnafının oluşturduğu kooperatif yapısına dayanması, bölgedeki metal işleme kültürünün tesadüfi olmadığını gösterir. DES yönetimi sitenin 747 iş yerine sahip olduğunu, iş yerlerinin birleştirilmiş birimler dikkate alındığında yaklaşık 100 m² ile 1.000 m² arasında değişebildiğini belirtiyor. Dudullu OSB verilerine göre DES Sanayi Sitesi yaklaşık 397.225 m² alan kaplıyor.

Bu nedenle DES hurdacı aramasının arkasındaki ihtiyaç çoğu zaman evlerden çıkan birkaç parça metalden ibaret değildir. Atölye üretiminden kalan sac ve profil parçaları, makine yenilemelerinde sökülen demir ve çelik, elektrik tesislerinden çıkan kablo ve bakır, metal ürün ticaretindeki artıklar, paslanmaz parçalar, alüminyum malzemeler, motor ve pano sökümleri bölge açısından daha anlamlı kaynaklardır.

DES’in hurdacılık potansiyelini anlamak için yalnızca sitenin kendi işletmelerine değil, bulunduğu Dudullu OSB ekosistemine de bakmak gerekir. Dudullu OSB; Fabrikalar Bölgesi, İMES, DES ve KADOSAN olmak üzere dört ana bölümden oluşuyor. Resmî bölge firma kayıtlarında metal ve metal işleme, demir-çelik, makine, elektrik-elektronik, kalıp, otomotiv, alüminyum üretimi ve inşaat bağlantılı işletmeler gibi çok sayıda metal yoğun faaliyet yer alıyor. Bu üretim çevresi, DES’teki hurda hareketini yakın çevresindeki sanayi faaliyetleriyle birlikte değerlendirmeyi gerekli kılıyor.

DES Sanayi Sitesi'nin geçmişi doğrudan metal ticareti ve demirci esnafıyla ilişkilidir. DES yönetiminin kurumsal tarihçesine göre sitenin temelleri 1985 yılında Perşembe Pazarı ve Kasımpaşa Demircileri Sitesi Yapı Kooperatifi tarafından atıldı; DES kurumsal sayfası kuruluş yılı olarak 1986'yı belirtirken Dudullu OSB'nin planlama bilgisinde sanayi faaliyetinin 1987'de başladığı ifade ediliyor. Site 2000 yılında Dudullu Organize Sanayi Bölgesi yapılanması içinde katılımcı kooperatif haline geldi.

Bu tarihsel yapı bugün açısından önemli bir ipucu verir: DES'te metal hurda çoğu zaman yalnızca bina tadilatından değil, metal malzemenin işlendiği, satıldığı, kesildiği, montajlandığı veya makine ekipmanının kullanıldığı ticari ve üretim süreçlerinden ortaya çıkar.

DES'in güncel firma dizininde lazer-makine-metal mühendisliği, indüksiyon makine ve elektronik ile elektrik alanlarında faaliyet gösteren işletmelerin bulunması da sitenin teknik üretim karakterinin sürdüğünü gösteriyor. Çevredeki Dudullu OSB işletme yapısında metal sanayi, makine sanayi, elektrik-elektronik, demir-çelik ve alüminyum faaliyetlerinin açık biçimde yer alması bu tabloyu güçlendiriyor.

Dolayısıyla DES'te metal hurda kaynağını üç ana grupta değerlendirmek daha gerçekçidir:

üretim ve metal işleme artıkları,

bakım, revizyon ve makine değişimlerinden çıkan metaller,

elektrik ve mekanik tesisat yenilemelerinden çıkan kablo, bakır, alüminyum ve çeşitli metal ekipmanlar.

DES hurda kablo alımı, bölgenin sanayi yapısıyla en güçlü şekilde ilişkilendirilebilecek hizmetlerden biridir. Bunun temel nedeni DES'in ve çevresindeki Dudullu OSB'nin elektrik-elektronik, makine, otomasyon ve üretim tesisleri açısından aktif bir bölge olmasıdır. Dudullu OSB'nin resmî firma listesinde elektrik-elektronik alanında çok sayıda işletmenin yanı sıra makine, otomotiv, pompa, mekanik sistem ve benzeri teknik sektörler bulunuyor. DES'in kendi firma dizininde de elektrik ile makine-elektronik alanındaki işletmeler görülebiliyor.

Böyle bir sanayi alanında kablo hurdası yalnızca eski bina elektrik tesisatlarından beklenmez. Daha anlamlı kaynaklar şunlardır:

Makine bağlantıları: Üretim makinelerinin taşınması, değiştirilmesi veya yenilenmesi sırasında enerji ve kontrol kabloları sökülebilir.

Elektrik panoları ve dağıtım sistemleri: Atölyelerin güç ihtiyacına bağlı olarak kullanılan panolar, şalter sistemleri, bara ve kablo bağlantıları yenileme sırasında metal hurda oluşturabilir.

Motor ve elektrikli ekipmanlar: Kullanım ömrünü tamamlayan motorların sargıları ve bağlantı elemanları bakır içerebilir. Malzeme değeri değerlendirilirken motor hurdası ile temiz bakırın aynı kategori olmadığı dikkate alınmalıdır.

Tesisat değişiklikleri: İş yerinin faaliyet alanının değişmesi, makinelerin yeniden konumlandırılması veya elektrik kapasitesinin artırılması gibi işlemler sonucunda farklı kesitlerde kablolar açığa çıkabilir.

DES gibi üretimin yoğun olduğu bir sahada kabloyu yalnızca kilogram üzerinden değerlendirmek yeterli değildir. Kablonun bakır veya alüminyum iletkenli olması, damar yapısı, izolasyon oranı, kalınlığı ve temizliği ekonomik sınıfını etkiler. Bu nedenle karışık tesisat kablosu, kalın enerji kablosu, tek damar bakır kablo ve soyulmuş bakır aynı malzeme gibi değerlendirilmemelidir.

DES'te hurda bakır açısından en önemli olası kaynaklar elektrik tesisatı, makine bakım işlemleri, motorlar, enerji bağlantıları, bakır bara parçaları ve çeşitli teknik ekipmanlardır.

Özellikle sanayi işletmelerinde yapılan elektrik revizyonları sırasında temiz bakır parçalar ile izolasyonlu kabloların ayrılması önemlidir. Soyulmuş veya kaplamasız bakır, karışık kablo ve üzerinde farklı metal bağlantıları bulunan bakır ekipmanların sınıflandırılması birbirinden farklıdır.

Büyük çaplı işletme taşınması veya atölye boşaltılması sırasında ise bakır tek başına çıkmayabilir; aynı söküm içinde demir konstrüksiyon, alüminyum profil, paslanmaz ekipman ve kablo grupları birlikte bulunabilir. DES'teki hurda alımının konut bölgelerinden ayrıldığı noktalardan biri de bu karma fakat ticari miktarda metal oluşumu ihtimalidir.

DES Sanayi Sitesi'nin kökeninin demirci esnafına dayanması, demir ve çelik hurdasını bölge açısından özellikle anlamlı hale getiriyor. DES'in kurumsal sitesi de bölgeyi "Demir ve Çeliğin Cazibe Merkezi" ifadesiyle tanımlıyor.

Günümüzde DES'te çıkabilecek hurda demir yalnızca klasik inşaat demiri şeklinde düşünülmemelidir. Sanayi sitesinin yapısı dikkate alındığında daha karakteristik kaynaklar arasında şunlar bulunabilir:

sac kesiminden kalan parçalar,

profil ve boru artıkları,

imalat fireleri,

metal raf ve taşıma sistemleri,

makine şaseleri,

çalışma tezgâhları,

çelik konstrüksiyon parçaları,

kullanımdan kaldırılmış üretim ekipmanları,

bağlantı elemanları ve çeşitli metal yarı mamuller.

DES'teki işletmeler arasında metal ürün, bağlantı elemanları, makine ve metal işleme alanlarında faaliyet gösteren firmaların bulunması bu tür hurdanın bölgenin üretim karakteriyle uyumlu olduğunu gösteriyor.

Özellikle kesim ve işleme faaliyetlerinde ortaya çıkan temiz üretim artıkları ile yağlı, boyalı veya farklı materyallerle birleşmiş makine parçalarının ayrı tutulması sınıflandırmayı kolaylaştırır.

Sarı hurda, DES gibi makine ve teknik malzeme işletmelerinin bulunduğu alanlarda dikkate değer bir metal grubudur. Pirinç esaslı vana, bağlantı elemanı, rekor, fitting, burç ve çeşitli mekanik parçalar; makine bakımı ve tesisat değişiklikleri sırasında ortaya çıkabilir.

Dudullu OSB'de pompa teknolojileri, makine, mekanik sistemler ve metal sanayi işletmelerinin bulunması, pirinç ve benzeri bakır alaşımlarının bölgedeki teknik faaliyetlerle ilişkilendirilebileceğini gösteriyor.

Ancak sarı hurdanın her sarı renkli metal parça anlamına gelmediği unutulmamalıdır. Kaplamalı metal parçalar, pirinç ve diğer alaşımlar ayrı kontrol edilmelidir. Özellikle toplu atölye sökümlerinde vana ve bağlantı parçalarının demir grubuna karıştırılmaması ekonomik açıdan önem taşır.

DES'te krom hurdası olarak aranan malzemenin önemli bir bölümü pratikte farklı kalite ve bileşimlerde paslanmaz çelik olabilir. Sanayi ortamında paslanmaz malzemeler; makine parçalarında, üretim tezgâhlarında, tank ve ekipmanlarda, borularda, çalışma yüzeylerinde veya özel imalatlarda kullanılabilir.

Dudullu OSB'nin makine, metal ve endüstriyel üretim ağı düşünüldüğünde paslanmaz hurdanın özellikle ekipman değişimleri, özel imalat fireleri ve işletme sökümleriyle ilişkilendirilmesi daha gerçekçidir.

Burada sınıflandırma önemlidir. Manyetik özellik, alaşım yapısı ve paslanmaz kalite farkları nedeniyle her parlak metalin aynı kategoride değerlendirilmesi doğru değildir. Büyük miktarlı paslanmaz malzemelerde malzeme türünün ayrı tutulması daha sağlıklı bir hurda ayrımı sağlar.

Alüminyum DES açısından yalnızca doğrama hurdası değildir. Dudullu OSB'nin resmî işletme listesinde doğrudan alüminyum üretimi yapan işletmelerin bulunması ve çevrede metal/endüstriyel ürün faaliyetlerinin yaygın olması, alüminyumun sanayi bölgesindeki kullanım çeşitliliğini ortaya koyuyor.

DES içerisinde ve yakın sanayi alanlarında alüminyum hurda şu biçimlerde ortaya çıkabilir:

profil ve levha parçaları,

makine gövdesi veya muhafazaları,

elektrik tesisatında kullanılan alüminyum iletkenler,

teknik konstrüksiyon parçaları,

üretim ve montaj fireleri,

kapı, pencere ve işyeri cephe uygulamalarının sökümleri.

Alüminyum profil ile döküm alüminyumun, boyalı veya üzerinde demir bağlantıları bulunan parçaların aynı sınıfa konulmaması gerekir. Özellikle sanayi üretiminden çıkan temiz alüminyum artıkları ayrı biriktirildiğinde malzeme niteliği daha kolay belirlenebilir.

DES'in işyeri ölçeği, bölgedeki metal hurdanın önemli bir kısmının tek tek küçük parçalardan değil, zaman zaman makine ve üretim hattı revizyonlarından çıkabileceğini düşündürüyor. DES yönetimine göre sitede 100 m² ile 1.000 m² arasında değişebilen 747 iş yeri bulunuyor; bu, küçük atölyelerden daha geniş üretim veya ticaret birimlerine kadar çeşitlenen bir işletme dokusu anlamına geliyor.

Bir makinenin kullanım dışına çıkarılması sırasında tek metal türü oluşmaz. Örneğin aynı ekipmanda:

çelik veya döküm gövde,

bakır motor sargısı,

elektrik kablosu,

alüminyum parça,

pirinç bağlantı elemanı,

paslanmaz komponent

bir arada bulunabilir.

Bu nedenle DES'teki makine hurdasının yalnızca "demir makine" şeklinde değerlendirilmesi bazı değerli metal bileşenlerin gözden kaçmasına yol açabilir. Özellikle motor, pano, kablo ve demir gövdenin ayrılabildiği büyük ekipmanlarda malzeme bazlı değerlendirme daha anlamlıdır.

DES klasik bir fabrika sahasından farklı olarak yüzlerce bağımsız iş yerinin bulunduğu yoğun bir sanayi sitesidir. Ayrıca DES yönetiminin verdiği bilgilere göre site bünyesine zaman içinde DES Ticaret Merkezi ve DES İş Merkezi gibi ticari yapılar da eklenmiştir.

Bu işletme modeli, hurdanın yalnızca devamlı üretim firesi şeklinde değil; kiracı değişimi, atölye taşınması, faaliyet değişikliği, makine parkının yenilenmesi ve işyeri tadilatı sırasında da toplu biçimde ortaya çıkabilmesine neden olur.

Bir işletme boşaltılırken metal raflar, makineler, elektrik panoları, kablo hatları, havalandırma elemanları, çelik çalışma masaları ve çeşitli metal tesisat parçaları aynı anda sökülebilir. Böyle durumlarda farklı hurdaların sahada ayrılması hem yüklemeyi hem de malzeme sınıflandırmasını kolaylaştırır.

DES'in resmî adresi Dudullu OSB Mahallesi, DES Sanayi Sitesi 1. Cadde üzerindedir. Firma kayıtlarında 103., 104., 112. ve 117. sokak gibi site içindeki farklı sokaklarda metal, elektrik, makine ve bağlantı elemanı işletmelerinin faaliyet gösterdiği görülüyor.

Bu mikro yerleşim yapısı hurda operasyonu açısından önemlidir. DES'te toplama planı yapılırken yalnızca "Dudullu" adresi yeterli değildir; blok, sokak, işyeri konumu, hurdanın bulunduğu kat veya yükleme noktası ve aracın yaklaşabileceği alan operasyonu doğrudan etkileyebilir.

Özellikle makine, ağır demir veya büyük miktarda üretim artığı söz konusu olduğunda işyerinin site içindeki konumu küçük miktarlı kablo veya bakır alımına kıyasla daha önemli hale gelir.

DES'in önemli avantajlarından biri, İstanbul Anadolu Yakası'nın büyük sanayi ulaşım akslarından birinin içinde bulunmasıdır. DES yönetiminin ulaşım tarifinde bölgeye TEM üzerinden Dudullu çıkışıyla, D-100 bağlantıları üzerinden ve Şile Yolu–Dudullu Organize Sanayi Bölgesi yönünden erişilebildiği belirtiliyor.

Bu durum hurdacılık açısından yalnızca "kolay ulaşım" ifadesinden daha somut bir anlam taşır. DES'te demir, makine hurdası veya yüksek hacimli metal yüklerinin taşınabilmesi için ticari araç erişimi önemlidir. Bölgenin ana karayolu ağlarına bağlantısı, sanayi alanından çıkan metal hurdaların sevk organizasyonunu destekleyen temel faktörlerden biridir.

Buna karşılık Dudullu OSB ve çevresindeki yoğun ticari araç hareketi nedeniyle yükleme zamanı da önem kazanır. Büyük hacimli hurda alımlarında işletmenin çalışma programı, site içi trafik ve aracın yükleme alanında ne kadar süre kalacağı önceden düşünülmelidir.

DES tek başına değerlendirilmemelidir. Dudullu OSB'nin dört ana parçasından biri olan DES; İMES, Fabrikalar Bölgesi ve KADOSAN ile aynı büyük sanayi coğrafyasının içerisindedir. Dudullu OSB'nin toplam alanı yaklaşık 284,68 hektardır; bunun 397.225 m²'si DES'e ayrılmıştır.

Özellikle İMES, resmî sektör listesinde metal ve metal işleme, demir-çelik, döküm, kalıp, makine ve ekipman, elektrik-elektronik, otomotiv, hidrolik-pnömatik ve ısıl işlem gibi metal yoğun birçok faaliyeti barındırıyor.

Bu komşuluk DES'teki ticari yapıyı da etkiler. Makine parçası üreten, metal tedarik eden, bakım yapan veya teknik ekipman kullanan işletmeler yalnızca kendi siteleri içinde değil, birbirine bağlı bir sanayi tedarik zinciri içinde çalışır. Dolayısıyla DES'teki metal hurdacılığı, Anadolu Yakası'nın en belirgin üretim kümelerinden birinin parçası olarak değerlendirilmelidir.

KADOSAN'ın otomotiv ağırlıklı yapısı ile Fabrikalar Bölgesi'nin daha büyük sanayi parselleri ise Dudullu OSB çevresindeki metal hareketinin çeşitlenmesine katkıda bulunur. DES'in kendine özgü tarafı ise daha çok atölye, metal ticareti ve küçük-orta ölçekli sanayi birimlerinin yoğun biçimde aynı sahada bulunmasıdır.

DES gibi sanayi bölgelerinde tek işletmeden dahi birden fazla metal türü çıkabilir. Örneğin bir makine yenilemesinden demir gövde, bakır kablo, elektrik motoru, alüminyum muhafaza ve sarı bağlantı parçaları aynı anda ortaya çıkabilir.

Bu malzemelerin tamamını karışık metal olarak biriktirmek yerine mümkünse şu şekilde ayırmak daha işlevseldir:

Kablo ve bakır: İzolasyonlu kablo, soyulmuş bakır ve bakır bara ayrı tutulabilir.

Demir-çelik: Sac, profil, boru, makine gövdesi ve ağır konstrüksiyon parçaları diğer demir dışı metallerden ayrılabilir.

Alüminyum: Profil, levha ve döküm parçalar kendi içinde farklı özellik gösterebilir.

Sarı/pirinç: Vana, fitting, rekor ve benzeri parçaların demire karışması önlenebilir.

Paslanmaz: Paslanmaz sac, boru veya makine parçaları sıradan demirden ayrı değerlendirilebilir.

Bu ayrım özellikle DES'teki üretim artıkları açısından önemlidir; çünkü düzenli üretim yapan işletmelerde aynı tip metalin belirli dönemlerde tekrar tekrar ortaya çıkması mümkündür.

DES'teki metal hurdalar arasında birkaç çuval imalat firesi ile sökülecek büyük bir makine arasında operasyon açısından ciddi fark vardır. Bu nedenle değerlendirme yapılırken yalnızca "hurda var" demek yerine malzemenin kaynağını belirtmek daha sağlıklı sonuç verir.

Örneğin:

sac kesim firesi,

kablo değişiminden çıkan enerji kablosu,

elektrik panosu sökümü,

eski üretim makinesi,

çelik raf sistemi,

paslanmaz imalat artığı,

alüminyum profil,

sarı vana ve bağlantı parçaları

şeklinde yapılan tanımlama, malzemenin hangi gruba girdiğini daha baştan netleştirir.

DES'teki işletmelerin üretim ve teknik faaliyet ağırlığı düşünüldüğünde DES hurdacı, DES hurda kablo alımı, DES bakır hurdası, DES demir hurdası, DES makine hurdası ve Dudullu OSB metal hurda alımı gibi aramaların aynı bölgesel ihtiyacın farklı taraflarını ifade etmesi doğaldır.

DES Sanayi Sitesi'nde hurdacılığı belirleyen temel özellik konut yoğunluğu değil, üretim geçmişi ve mevcut sanayi dokusudur. Yaklaşık 397 bin metrekarelik bir sanayi alanına yayılan, 747 iş yerinin bulunduğu ve geçmişi İstanbul'un demirci esnafına dayanan DES; makine, metal, elektrik ve teknik ticaret faaliyetlerinin bir arada bulunduğu Dudullu OSB'nin önemli parçalarından biridir.

Bu nedenle bölgede en anlamlı metal hurda grupları arasında hurda kablo ve bakır, demir-çelik, makine hurdası, sarı/pirinç, paslanmaz-krom ve alüminyum öne çıkar. Bu metallerin önemi yalnızca kendi değerlerinden değil, DES'teki işletmelerin çalışma biçiminden kaynaklanır: metal kesilir ve işlenir, makineler bakım görür, elektrik tesisleri değiştirilir, atölyeler taşınır ve üretim ekipmanları zaman içinde yenilenir.

DES'e özgü hurdacılık yapısını asıl belirleyen de budur. Buradaki metal hurda hareketi, İstanbul'un sıradan bir yerleşim bölgesindeki bina ve ev kaynaklı hurdadan çok daha güçlü biçimde sanayi üretimi, atölye faaliyeti, teknik bakım, makine değişimi ve metal ticaretiyle bağlantılıdır.