Dilovası Hurdacı

Dilovası’nda hurdacılığı belirleyen temel unsur konut yoğunluğundan çok sanayi üretimi, fabrika bakım ve yenilemeleri, makine imalatı, demir-çelik faaliyetleri, elektrik-elektronik altyapısı ve liman lojistiğidir. İlçede Dilovası OSB, İMES Makina İhtisas OSB, GEBKİM, Kocaeli KOBİ OSB, Makine İhtisas OSB ve Global Karma OSB olmak üzere farklı üretim karakterlerine sahip organize sanayi bölgeleri bulunuyor. Dilovası Kaymakamlığı da ilçenin ekonomisinde sanayinin belirleyici olduğunu; demir-çelik, kimya, makine ve boya sanayilerinin öne çıktığını belirtiyor.

Bu yapı, Dilovası hurdacı aramalarının birçok yerleşim bölgesinden farklı bir anlam taşımasına neden olur. Burada metal hurda yalnızca bina tadilatlarından çıkan birkaç profil veya tesisat parçasından ibaret değildir. Fabrika hatlarının revizyonundan sökülen kablolar, üretim makinelerinin değişen parçaları, çelik konstrüksiyonlar, paslanmaz ekipmanlar, elektrik panoları, motor ve tesisat bileşenleri, liman ve depo sahalarındaki metal ekipmanlar ile imalat süreçlerinde ortaya çıkan metal kesim artıkları da bölgenin hurda profilinin önemli parçalarıdır. Bu değerlendirme, Dilovası’nın mevcut sanayi kompozisyonundan hareketle yapılabilir.

Dilovası’nın ayırt edici özelliklerinden biri, aynı ilçe içinde birbirinden farklı sektör kümelerinin bulunmasıdır. Bu nedenle DOSB’de ortaya çıkabilecek metal hurdası ile İMES’teki, GEBKİM’deki veya Diliskelesi kıyısındaki bir liman tesisindeki metal hurdanın niteliği aynı olmayabilir.

Yaklaşık 822 hektarlık alana yayılan Dilovası Organize Sanayi Bölgesi, kendi kurumsal bilgilerinde ağırlıklı olarak metal ve kimya sektörlerinin yer aldığı karma bir OSB olarak tanımlanıyor. Bölgenin güncel firma dizininde ana metal sanayii, elektrikli teçhizat imalatı, kimyasal ürünler, makine-ekipman kurulumu ve onarımı, lojistik ve farklı imalat faaliyetleri birlikte görülüyor; dizinde 229 firma kaydı bulunuyor.

Bu kompozisyon, DOSB çevresinde özellikle hurda demir ve çelik, bakır kablo, alüminyum, paslanmaz/krom grubu, makine parçaları, elektrik ekipmanlarından ayrılan metaller ve çeşitli imalat artıkları açısından güçlü bir potansiyel bulunduğunu düşündürüyor. Buradaki hurda hareketi yalnızca üretim firesinden değil; fabrika bakım duruşları, makine yenilemeleri, elektrik altyapısı değişiklikleri, depo düzenlemeleri ve tesis içi söküm çalışmalarından da kaynaklanabilir.

DOSB’nin 2026 yılı duyurularında dahi yol, yağmursuyu, aydınlatma ve çeşitli altyapı hatlarına ilişkin yapım işleri ile bölgedeki yatırımlar görülüyor. Bu durum sanayi bölgesinin statik bir yapı olmadığını, altyapı ve tesis yatırımlarının devam ettiğini gösteriyor.

Dilovası’nın kuzey ve kuzeydoğu kesimlerindeki sanayi kümeleri, metal hurdası açısından ilçenin başka bir karakterini oluşturuyor. Kocaeli-Gebze VI. İMES Makina İhtisas OSB’nin resmi bilgilerine göre 377 hektarlık bölgede makine, makine yan sanayi, demir-çelik, otomotiv yan sanayi, plastik enjeksiyon, ısıl işlem ve cam sanayisi gibi alanlarda faaliyet gösteren 363 firma bulunuyor.

Böyle bir üretim yapısında sac ve profil parçaları, çelik konstrüksiyon artıkları, torna-freze ve imalat süreçlerinden ayrılan metal parçalar, makine gövdeleri, miller, rulman yatakları, döküm parçaları ve bakım sırasında değiştirilen metal ekipmanlar öne çıkabilir. Bunların tamamının her işletmede ortaya çıktığı söylenemez; ancak makine ve metal işleme yoğunluğu, Dilovası’nın bu kesimindeki hurda profilinin ağırlıklı sanayi hurdası olmasını açıklayan güçlü bir göstergedir.

Ayrı bir yapı olan Makine İhtisas OSB ise yüksek katma değerli makine imalatı, otomotiv yan sanayi, malzeme ve elektrik-elektronik üretimine odaklandığını belirtiyor. Bölgenin Dil İskelesi Limanı’na yaklaşık 7 kilometre, Kuzey Marmara Otoyolu’na yaklaşık 10 kilometre ve TEM’e yaklaşık 11 kilometre mesafede olduğu da OSB tarafından belirtiliyor.

Bu sektör bileşimi nedeniyle Makine İhtisas OSB çevresinde yalnızca ağır demir hurdası değil; bakır kablo, elektrik panosu bileşenleri, motorlardan ayrılan metal aksam, alüminyum parçalar, sarı/pirinç bağlantı elemanları ve farklı alaşımlı üretim hurdaları da önem kazanabilir.

Dilovası’nda hurda kablo alımı, sıradan bina elektrik tesisatlarının ötesinde değerlendirilmesi gereken bir konudur. İlçede ağır sanayiden elektrikli teçhizat üretimine, makine sanayisinden liman işletmeciliğine kadar yüksek miktarda elektrik ve otomasyon altyapısına ihtiyaç duyan sektörler bulunuyor. DOSB firma yapısında elektrikli teçhizat üretiminin görülmesi, Makine İhtisas OSB’nin elektrik-elektronik sektörünü açıkça faaliyet alanları arasında göstermesi ve KOBİ OSB’nin kendi elektrik altyapı birimine sahip olması bu endüstriyel karakteri ortaya koyuyor.

Bu nedenle Dilovası’nda kablo hurdası;

üretim hattı revizyonlarından sökülen enerji kabloları, makine bağlantı kabloları, pano ve otomasyon sistemlerinde yenilenen kablolar, tesis genişletmelerinde devreden çıkarılan hatlar ve bakım çalışmalarında ayrılan kablo parçaları gibi farklı kaynaklardan çıkabilir.

Özellikle sanayi kablolarında değerlendirme yalnızca toplam ağırlığa bakılarak yapılmamalıdır. Kablonun bakır veya alüminyum iletkenli olması, damar yapısı, kesiti, izolasyon oranı ve içerisindeki metal miktarı hurdanın sınıflandırılmasında önem taşır. Bu nedenle birkaç farklı kablo türünün tek kalemde karıştırılması yerine, sanayi sahalarında mümkün olduğunca türüne göre ayrılması daha sağlıklı bir metal hurda tasnifi sağlar.

Bakır açısından da Dilovası’nın sanayi profili önemlidir. Kablo dışında elektrik motorları, bazı elektrik ekipmanları, bara ve bağlantı elemanları ile tesis bakımından ayrılan çeşitli bakır parçalar söz konusu olabilir. Bu kaynakların önemi özellikle makine, elektrik-elektronik ve yoğun enerji altyapısına sahip üretim tesislerinin bir arada bulunmasıyla artmaktadır.

Çerkeşli Mahallesi’nde yer alan GEBKİM, Kocaeli-Gebze V Kimya İhtisas OSB; boya, kozmetik, temizlik ürünleri, plastik, kimyasal madde, ilaç ve gıda katkı maddeleri gibi kimya bağlantılı iş kollarına yönelik ihtisas bölgesidir. GEBKİM ayrıca liman, demiryolu ve diğer ulaştırma altyapılarına yakınlığını yatırım avantajları arasında gösteriyor.

Kimya sanayisinin metal hurdası, makine imalat tesislerindeki hurdadan farklılaşabilir. Üretim ve depolama sistemlerinin yenilenmesi sırasında paslanmaz/krom ekipman, boru ve bağlantı elemanları, vana ve flanşlar, pompa gövdeleri, metal tank ve konstrüksiyon parçaları, elektrik kabloları ve pano ekipmanları ortaya çıkabilir. Buradaki temel nokta, tesis tarafından kullanım dışına çıkarılmış ve metalik hurda olarak ayrılmış malzemenin cinsinin doğru belirlenmesidir.

Özellikle paslanmaz malzemenin sıradan demirle karıştırılması değer kaybına yol açabileceğinden krom/paslanmaz hurdaların kalite ve alaşımına göre ayrılması, Dilovası’nın bu bölümünde daha fazla önem taşıyabilir.

Dilovası yalnızca bir sanayi ilçesi değil, aynı zamanda oldukça yoğun bir liman ve terminal kümelenmesine sahip. Dilovası Kaymakamlığı güncel listesinde Kroman Demir Çelik liman tesisleri, Efesanport, Yılport Konteyner Terminali, Çolakoğlu Metalurji, Solventaş, Poliport, Altıntel ve Beldeport dahil çok sayıda liman ve terminal tesisini ilçe sınırları içinde gösteriyor.

Bu kıyı hattı özellikle Diliskelesi hurdacı veya liman bölgesinde metal hurda alımı açısından ilçenin diğer kesimlerinden farklı bir tablo oluşturur. Limanlarda kullanılan yükleme-boşaltma sistemleri, depolama sahaları, borulama sistemleri, metal platformlar, korkuluklar, depolama rafları, bakım ekipmanları ve elektrik altyapısı zaman içerisinde bakım ve yenilemeye tabi olur. Bu nedenle burada hurda oluşumunun önemli bölümü üretim firesinden ziyade tesis bakım ve modernizasyonlarından kaynaklanabilir.

Poliport örneğinde tesisin Dilovası’nda dökme sıvı depolama ile kuru ve genel yük hizmetleri verdiği, TEM’e yaklaşık 1 kilometre ve D-100’e yaklaşık 1,8 kilometre mesafede bulunduğu belirtiliyor. Bu, Dilovası kıyısındaki liman-sanayi-otoyol ilişkisinin ne kadar sıkı olduğunu gösteren somut örneklerden biridir.

İlçenin demir-çelik ve makine sanayisi düşünüldüğünde Dilovası demir hurdası oldukça geniş bir grubu kapsar. Makine şasileri, çelik platformlar, raf sistemleri, konstrüksiyon profilleri, üretim hatlarının taşıyıcı parçaları, borular, sac parçaları, depo ekipmanları ve kullanım dışı endüstriyel metal aksam bu kapsamda değerlendirilebilir.

DOSB’nin firma listesinde ana metal sanayi kuruluşlarının bulunması, İMES’in demir-çelik ve makine sektörlerini açıkça faaliyet alanları arasında göstermesi ve Global Karma OSB’de metal ile demir-çelik bağlantılı işletmelerin yer alması bu beklentiyi destekliyor.

Büyük ve hacimli demir hurdasında asıl mesele yalnızca metalin kilogram değeri değildir. Söküm sonrası ölçüleri, yüklemeye uygunluğu, diğer metallerle karışık olup olmadığı ve sahadan hangi araçla çıkarılabileceği de toplama operasyonunu belirler. Dilovası gibi fabrika ve liman sahalarının yoğun olduğu bir ilçede hurda alımının saha ve yükleme planıyla birlikte düşünülmesi bu nedenle önemlidir.

Dilovası’nda “krom hurdası” olarak aranan malzemenin önemli bölümü pratikte çeşitli paslanmaz çelik ekipman ve parçalar olabilir. Kimya tesisleri, proses ekipmanları, makine sanayisi ve bazı endüstriyel depolama uygulamaları nedeniyle paslanmaz metal ilçede anlamlı bir hurda grubudur. GEBKİM’deki kimya odaklı tesis yapısı ve İMES/Makine İhtisas OSB’deki makine üretimi bu değerlendirmeyi destekler.

Paslanmaz malzeme sökümlerinde boru, tank parçası, levha, mil, bağlantı parçası veya makine ekipmanı gibi ürünlerin sıradan demirle karıştırılmaması önemlidir. Farklı paslanmaz kalitelerinin de aynı metal sınıfı olmadığı dikkate alınmalıdır.

DOSB’nin güncel firma listesinde ana metal sanayisi altında alüminyum üretimiyle ilişkili kuruluşların bulunması, alüminyumun Dilovası’nın sanayi dokusunda önemli bir metal olduğunu gösteriyor.

Bölgede alüminyum profil ve levha parçaları, makine muhafazaları, elektrik ekipmanı parçaları, kablo iletkenleri, tesis ve depo uygulamalarından ayrılan alüminyum malzemeler hurda olarak ortaya çıkabilir. Ancak alüminyum hurdasında da profil, levha, döküm veya kablo gibi farklı malzemelerin ayrı tutulması daha doğru sınıflandırma sağlar.

“Sarı hurda” olarak bilinen pirinç, Dilovası’nın toplam hurda hacminde demir veya çelik kadar büyük yer tutmayabilir; ancak sanayi bakım faaliyetlerinde vana, bağlantı rekoru, musluk ve tesisat elemanı, burç ve çeşitli makine parçaları şeklinde ortaya çıkabilecek değerli bir metal grubudur.

Özellikle kimya, makine ve tesis bakımının yoğun olduğu bölgelerde küçük miktarlardaki sarı hurdaların demir hurdasıyla karışması yerine ayrı toplanması önemlidir. Aynı yaklaşım bronz, kızıl ve benzeri bakır esaslı alaşımlar için de geçerlidir.

Dilovası’nın kuzey kesimlerinde sanayi yalnızca tek bir OSB sınırında toplanmıyor. Kocaeli KOBİ OSB Köseler Mahallesi’nde faaliyet gösterirken geçmişi 1997’den beri faaliyet gösteren İstanbul Mermerciler Küçük Sanayi Sitesi yapılanmasına dayanıyor. OSB, Kuzey Marmara Otoyolu’na yaklaşık 1 kilometre mesafede olduğunu belirtiyor.

Global Karma OSB ise Dilovası yerleşiminin kuzeydoğusu, Tavşancıl’ın kuzeyi ve Çerkeşli ile İMES çevresinde konumlanıyor. OSB’nin firma listesinde metal, kablo, elektrik ve demir-çelik bağlantılı işletmelerin bulunması bu alanın da metal hurda bakımından farklı kaynaklara sahip olabileceğini gösteriyor.

Bu nedenle Köseler hurdacı, Çerkeşli hurdacı veya İMES OSB hurdacı gibi yerel aramalarda aynı alım senaryosunu varsaymak doğru değildir. İşletmenin faaliyet alanına göre birkaç torba kablo hurdasından makine sökümüne veya tonajlı demir hurdasına kadar tamamen farklı malzeme profilleriyle karşılaşılabilir.

Dilovası’nın metal hurdacılığı açısından bir başka avantajı, üretim sahalarının güçlü karayolu ve liman bağlantıları üzerinde bulunmasıdır. DOSB doğrudan TEM ve D-100 bağlantılarının yanı sıra demiryolu ve liman altyapısına sahip olduğunu belirtiyor.

Osmangazi Köprüsü ise doğrudan Dilovası ile Hersek Burnu arasında İzmit Körfezi’ni geçiyor ve İstanbul-İzmir Otoyolu’nun temel bağlantılarından birini oluşturuyor. Bu konum Dilovası’nın yalnızca Gebze ve İstanbul yönüne değil, Yalova ve Bursa yönüne uzanan sanayi-lojistik koridorunun da kavşak noktalarından biri olmasını sağlıyor.

Hurda açısından bunun pratik karşılığı, ağır veya hacimli metalin taşınmasında ana ulaşım akslarına erişimin önemli olmasıdır. Özellikle fabrika sökümleri, makine değişimleri veya toplu metal hurdalarında aracın tesise erişebilmesi ve yükün uygun şekilde planlanması, küçük ölçekli mahalle hurdalarına göre daha belirleyicidir.

Dilovası gibi sanayi odaklı bir bölgede aynı işletmeden birden fazla metal türünün birlikte çıkması olağandır. Bir tesis revizyonunda örneğin demir konstrüksiyon, paslanmaz boru, bakır kablo, alüminyum parça ve sarı bağlantı elemanları aynı çalışma kapsamında sökülebilir.

Bu malzemelerin tamamının “karışık metal” olarak bir araya getirilmesi yerine;

bakır ve kablonun ayrı,

paslanmaz/krom grubunun ayrı,

alüminyumun ayrı,

sarı ve bakır alaşımlarının ayrı,

demir ve çelik grubunun ayrı

tutulması daha sağlıklı bir hurda sınıflandırması oluşturur.

Özellikle Dilovası hurda kablo alımı ve Dilovası bakır hurdası için kablonun türü ile bakır oranının belirlenebilmesi, sanayi kaynaklı partilerde önemli hale gelir. Aynı şekilde paslanmaz ekipmanın sıradan demire karıştırılmaması ve alüminyumun kendi içinde türlerine göre ayrılması doğru değerlendirme açısından önem taşır.

Dilovası’nın hurdacılık potansiyelini yalnızca yeni inşaatlarla açıklamak eksik kalır. İlçede uzun süredir faaliyet gösteren sanayi kuruluşlarının yanında yeni yatırımların ve altyapı çalışmalarının da bulunması, metal hurdasının önemli bölümünün mevcut tesislerin bakım, yenileme ve modernizasyonlarından çıkabileceğini gösteriyor. DOSB’nin geçmişinin 1970’lerde kurulan sanayi tesislerine kadar uzandığı, buna karşılık günümüzde yeni altyapı ve yatırım çalışmalarının devam ettiği resmi bölge kaynaklarında görülüyor.

Makine değişimi, elektrik hattı yenilemesi, pano revizyonu, depo düzenlemesi, çelik konstrüksiyon değişikliği veya üretim hattının yeniden kurulması gibi çalışmalar bu nedenle Dilovası’nda metal hurda oluşumunun süreklilik gösteren kaynakları arasında değerlendirilebilir.

Dilovası’nın sanayi ölçeği nedeniyle hurdanın yalnızca “demir”, “bakır” veya “kablo” olarak adlandırılması çoğu zaman yeterli değildir. Malzemenin;

hangi işletme faaliyetinden çıktığı, hangi metal veya alaşımdan oluştuğu, karışık olup olmadığı, yaklaşık miktarı, sökülmüş durumda bulunup bulunmadığı ve yüklemeye uygunluğu değerlendirme sürecini doğrudan etkiler.

İMES veya Makine İhtisas OSB’de makine imalatından çıkan metal ile GEBKİM’de tesis revizyonundan çıkan paslanmaz ekipman aynı şekilde ele alınmaz. Diliskelesi’ndeki liman ve terminal sahalarında ortaya çıkan ağır metal ekipmanlar ise yükleme ve saha koşulları bakımından küçük sanayi hurdalarından tamamen farklı bir operasyon gerektirebilir.

Dilovası’nı hurdacılık açısından güçlü kılan da tam olarak bu çeşitliliktir: ilçe, demir-çelik üretimi, makine imalatı, kimya, elektrik-elektronik, lojistik ve liman işletmeciliğinin kısa mesafeler içinde birbirine bağlandığı özel bir sanayi koridorudur. Resmi kaynakların ortaya koyduğu OSB, sektör ve liman yapılanması, özellikle kablo, bakır, demir, krom/paslanmaz, alüminyum ve sarı hurdası açısından Dilovası’nın konut ağırlıklı ilçelerden oldukça farklı değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.