Dragos Hurdacı

Dragos’ta hurdacılık potansiyelini değerlendirirken bölgeyi klasik bir sanayi mahallesi gibi ele almak doğru değildir. Dragos Tepesi ve yakın çevresi Kartal ile Maltepe ilçe sınırlarına yayılan, koruma kararları bulunan, sahil ve yamaç yerleşiminin öne çıktığı özel bir kentsel dokuya sahiptir. Kartal tarafında Orhantepe çevresi ve Turgut Özal Bulvarı–sahil hattı, Maltepe tarafında ise Yalı ve Cevizli yönüne uzanan yapılaşma Dragos adıyla ilişkilendirilen alanın farklı karakterlerini oluşturur. İBB verileri Dragos Tepesi ve yakın çevresinde doğal sit ve koruma amaçlı planlama süreçlerinin bulunduğunu; Kartal Belediyesi imar verileri ise Orhantepe’de Dragos koruma planı kapsamındaki alanlarda konut fonksiyonunun önemli yer tuttuğunu gösteriyor.

Bu özellikler Dragos hurdacı aramalarının arkasındaki ihtiyacı da doğrudan etkiler. Burada yüksek hacimli üretim tesislerinden sürekli çıkan metal hurdadan çok; apartman ve site yenilemeleri, elektrik ve mekanik tesisat değişimleri, eski yapıların dönüşümü, iş yeri tadilatları, bina teknik sistemlerinin yenilenmesi ve yakın çevredeki kentsel yenileme faaliyetlerinden kaynaklanan metal malzemeler önem kazanır.

Dragos’un en ayırt edici özelliği yoğun sanayi ile değil, farklı dönemlerde oluşmuş yapı stokunun koruma ve yenileme süreçleriyle yan yana bulunmasıdır. Dragos Tepesi’nin belirli bölümlerinde uzun yıllara yayılan doğal sit ve koruma amaçlı planlama kararları vardır. Bu durum bölgede kontrolsüz ve homojen bir yapılaşmadan ziyade parselden parsele değişebilen bir kentsel doku meydana getirir.

Maltepe tarafında ise Dragos adıyla tanımlanan Kentsel Yenileme Proje Alanı farklı bir hareketlilik yaratmaktadır. İBB Şehir Planlama Müdürlüğünün verilerine göre Yalı Mahallesi sınırlarında yaklaşık 31,5 hektarlık bir alan 2005 yılından beri kentsel yenileme kapsamında planlama konusu olmuş; uygulama imar planına ilişkin çalışmalar sonraki yıllarda da devam etmiştir.

Hurdacılık açısından bu iki yapı önemli bir ayrım oluşturur:

mevcut apartman ve müstakil yapılardaki tadilatlar daha küçük ve ayrıştırılmış metal partileri oluşturabilir;

kapsamlı bina yenilemeleri ve yıkım-söküm işleri demir, kablo, bakır, alüminyum ve tesisat metalleri bakımından daha yoğun parti oluşturabilir;

yeni konut veya ticari proje uygulamalarında ise montaj artıkları, kablo parçaları, profil ve metal imalat fazlaları ortaya çıkabilir.

Dolayısıyla Dragos’taki metal hurda hareketini yalnızca nüfus yoğunluğuna göre değil, yapının yaşı, yenileme seviyesi ve binadaki teknik tesisatın kapsamı üzerinden değerlendirmek daha anlamlıdır.

Dragos açısından hurda kablo ve bakır, bölgenin yapı karakteriyle en doğrudan ilişkilendirilebilecek metal gruplarındandır.

Konutların yenilenmesi sırasında eski elektrik tesisatlarının sökülmesi; ana besleme kablolarının, kolon hatlarının, pano bağlantılarının ve daire içi tesisatların değiştirilmesi bakır içerikli kablo hurdası oluşturabilir. Çok bağımsız bölümlü apartmanlarda elektrik altyapısının yenilenmesi, tek bir daire tadilatına göre çok daha fazla kablonun aynı çalışma kapsamında sökülmesine yol açabilir.

Dragos ve yakın çevresindeki site, apartman, ofis ve kurumsal yapılarda kablo hurdası yalnızca standart elektrik tesisatıyla da sınırlı değildir. Uygulamanın niteliğine bağlı olarak;

enerji kabloları,

topraklama iletkenleri,

pano bağlantıları,

data ve zayıf akım kabloları,

klima ve mekanik sistem elektrik bağlantıları,

asansör tesisatına ait çeşitli kablolar

yenileme ve söküm çalışmalarında metal hurda grubuna girebilir.

Bakır ayrıca yalnızca kablo içerisinde bulunmaz. Eski su ve ısıtma tesisatlarında kullanılan bakır borular, klima sistemlerine ait bakır hatlar ve çeşitli teknik ekipman parçaları da Dragos hurda bakır alımı açısından değerlendirilebilir.

Özellikle klima sistemlerinin değiştirildiği konut ve ticari yapılarda dış ünite bağlantılarındaki bakır borular ile elektrik kablolarının birlikte çıkması mümkündür. Bu nedenle Dragos’ta bakır hurdasının kaynağı ağır sanayiden ziyade büyük ölçüde bina teknik altyapısı ve renovasyon çalışmalarıdır.

Dragos’un hemen çevresindeki en önemli tarihsel sanayi izlerinden biri Cevizli TEKEL alanıdır. Ancak bölgenin bugünkü hurda potansiyelini değerlendirirken geçmişteki fabrika faaliyetlerini günümüzde devam ediyormuş gibi yorumlamak yanıltıcı olur.

Eski endüstriyel alan bugün Marmara Üniversitesinin Mehmet Genç Külliyesi olarak kullanılan geniş bir eğitim yerleşkesinin parçasıdır. Üniversitenin güncel yerleşke bilgilerinde Mehmet Genç Külliyesi’nin 292 bin metrekareyi aşan bir alana sahip olduğu; Mimarlık ve Tasarım Fakültesi, Uygulamalı Bilimler Fakültesi, Teknik Bilimler ve Sosyal Bilimler meslek yüksekokulları gibi birimlerin burada bulunduğu belirtilmektedir.

Bu nedenle Cevizli–Dragos çevresinde geçmişin fabrika hurdalarından ziyade bugün kurumsal yapıların bakım ve yenilemelerinden kaynaklanabilecek metal hareketliliğini dikkate almak daha gerçekçidir. Büyük yapı komplekslerinde elektrik, mekanik tesisat, metal kapı ve konstrüksiyonlar, teknik ekipmanlar veya bakım çalışmaları zaman zaman metal malzeme ortaya çıkarabilir. Bu, bölgenin günümüzde aktif bir ağır sanayi bölgesi olduğu anlamına gelmez; aksine Dragos’un eski sanayi alanlarının farklı kentsel kullanımlara dönüşmesine iyi bir örnektir. Marmara Üniversitesi kaynakları Mehmet Genç Külliyesi’nin Dragos’ta Orhantepe Mahallesi, Turgut Özal Bulvarı üzerinde bulunduğunu doğrulamaktadır.

Dragos’un yerleşim ve yenileme yapısı dikkate alındığında hurda kaynaklarının genel görünümü şu şekilde değerlendirilebilir:

Bu dağılım Dragos’u, üretim firesinin baskın olduğu sanayi bölgelerinden ayırır. Bölgede metal hurdalar çoğunlukla binanın kendisinden veya binanın içindeki sistemlerin yenilenmesinden ortaya çıkar.

Dragos’ta hurda demirin ağırlığı, yapılan çalışmanın büyüklüğüne bağlı olarak ciddi biçimde değişebilir. Basit bir daire tadilatında demir miktarı sınırlı kalırken apartman ortak alanlarının yenilenmesi, çatı çalışmaları, bahçe çevre düzenlemeleri veya bina sökümü daha büyük hacimler oluşturabilir.

Demir ve çelik grubunda;

çelik kapılar, korkuluklar, profiller, konstrüksiyon parçaları, eski metal çatı elemanları, demir doğramalar, çeşitli bina ekipmanları ve yapısal söküm metalleri öne çıkabilir.

Dragos’un Maltepe tarafında yıllardır planlama konusu olan kentsel yenileme alanının bulunması, yapı stokundaki değişimi hurdacılık açısından da önemli hale getiriyor. Ancak belirli bir dönemde ne kadar yıkım veya ne kadar hurda oluştuğuna ilişkin doğrulanabilir yerel tonaj verisi bulunmadığından, bölge için yapay miktar tahminleri yapmak doğru değildir. İBB kayıtları yalnızca alanın uzun süredir kentsel yenileme amacıyla planlandığını ortaya koymaktadır.

Dragos’taki konut ve ticari yapılarda alüminyum hurdanın önemli kaynaklarından biri doğrama ve cephe yenilemeleridir. Eski pencere sistemlerinin değiştirilmesi, balkon kapamalarının yenilenmesi, alüminyum korkulukların sökülmesi veya mağaza ve ofislerin yeniden düzenlenmesi sonucunda profil ağırlıklı alüminyum hurdası oluşabilir.

Alüminyumun demirle birlikte karışık şekilde değerlendirilmesi yerine türüne göre ayrılması önemlidir. Özellikle temiz profil, boyalı profil ve üzerinde farklı malzemeler bulunan alüminyum parçaların sınıflandırılması aynı olmayabilir.

Dragos gibi apartman ve site ağırlığının yüksek olduğu bir bölgede alüminyum hurdasını ağır sanayi firesinden ziyade mimari yapı elemanı olarak düşünmek daha isabetlidir.

Sarı olarak bilinen pirinç hurdası Dragos’ta genellikle yüksek hacimli tek başına bir hurda grubu oluşturmaz. Buna karşılık eski yapılardaki su tesisatlarının yenilenmesi sırasında vana, musluk, rakor ve bağlantı parçaları gibi pirinç içerikli malzemeler birikebilir.

Krom ve paslanmaz çelik ise restoran veya üretim tesisi yoğunluğu üzerinden değil, ağırlıklı olarak yapı içi uygulamalar üzerinden değerlendirilmelidir. Paslanmaz korkuluklar, mutfak ekipmanları, dekoratif metal elemanlar ve bazı ticari mekân uygulamaları bu gruba örnektir.

Bu tür hurdaların demirden ayrıştırılması özellikle önemlidir; görünüş olarak benzer metal parçalarının alaşım yapıları ve hurda sınıfları farklı olabilir.

Dragos’un Kartal tarafındaki önemli mikro bölgelerinden biri Orhantepe’dir. Kartal Belediyesi Dragos Tepesi çevresini Orhantepe Mahallesi içindeki çeşitli sokaklarla birlikte tanımlarken, Marmara Üniversitesi de Dragos’taki Mehmet Genç Külliyesi adresini Orhantepe Mahallesi–Turgut Özal Bulvarı olarak vermektedir.

Turgut Özal Bulvarı sahil boyunca Dragos’un önemli ulaşım akslarından biridir. Dragos Tepesi’nin yükseltili ve koruma niteliği taşıyan kesimleriyle sahil düzlüğü arasında ise yapı ve yol koşulları değişebilir. Bu nedenle özellikle hacimli demir, uzun profil veya toplu söküm hurdalarında aracın yükleme noktasına erişimi; apartman otoparkı, bina girişi ve malzemenin bulunduğu kat gibi koşullar pratik önem taşır.

Dragos’un kuzeyinde Maltepe–Kartal boyunca D-100 ulaşım koridorunun bulunması da bölgenin İstanbul Anadolu Yakası içindeki erişilebilirliğini artıran bir başka unsurdur. Maltepe tarafındaki planlama belgeleri Dragos çevresindeki kentsel alanları D-100 ile sahil arasında kalan kentsel sistemin parçası olarak ele almaktadır.

Bu ulaşım yapısı, Dragos’ta hurdacılığın büyük bir sanayi sahasında yapılan sabit yüklemelerden farklı olmasına yol açar. Konut içindeki söküm hurdalarında yerinde ayrıştırma, taşıma koşullarının önceden belirlenmesi ve uygun araçla yükleme daha belirleyici hale gelebilir.

Bir bina yenilemesinden aynı anda demir, alüminyum, bakır, kablo ve pirinç çıkabilir. Dragos gibi renovasyon kaynaklı hurdaların önemli olduğu bir bölgede tüm malzemeyi tek bir karışık metal grubu haline getirmek doğru bir yaklaşım değildir.

Örneğin elektrik tesisatı sökülürken çıkan bakır kablonun demir pano gövdesinden; klima sökümündeki bakır borunun çelik bağlantı parçalarından; alüminyum doğramanın ise vida, cam ve plastik bileşenlerinden mümkün olduğunca ayrılması malzemenin daha doğru sınıflandırılmasını sağlar.

Özellikle Dragos hurda kablo alımı açısından kablonun türü önemlidir. İnce zayıf akım kablosu ile yüksek bakır oranına sahip enerji kablosu aynı özellikte değildir. Kablonun çapı, içindeki iletken miktarı, izolasyon oranı ve temizliği değerlendirmeyi doğrudan etkiler.

Dragos’un metal hurda potansiyelini tek cümleyle özetlemek gerekirse bölgenin gücü sanayi üretiminden değil, değerli yapı stoku ile devam eden yenileme hareketinin birleşmesinden gelir.

Dragos Tepesi ve Orhantepe çevresindeki konut niteliği, koruma planlarının varlığı, sahil hattındaki yapılaşma, Maltepe Yalı tarafındaki kentsel yenileme alanı ve Cevizli yönündeki eski endüstriyel alanların yeni kullanımlara dönüşmesi bölgenin hurda profilini oluşturur. Dragos’un tarihsel ve güncel planlama yapısının Kartal ve Maltepe sınırlarının birlikte değerlendirilmesini gerektirdiği resmi plan belgelerinde de açıkça görülmektedir.

Bu nedenle Dragos hurdacı ihtiyacında öne çıkan metal grupları; elektrik ve teknik tesisattan gelen hurda kablo ile bakır, bina ve çevre düzenlemelerinden çıkan demir-çelik, doğrama ve mimari uygulamalardan çıkan alüminyum, tesisatlardaki sarı hurdası ile paslanmaz/krom malzemelerdir.

Özellikle bina tadilatı, elektrik tesisatı yenilemesi, klima sökümü, iş yeri renovasyonu veya daha kapsamlı yapı dönüşümü söz konusu olduğunda hurdaların türlerine göre ayrılması; kablo, bakır, alüminyum ve alaşımlı metalleri karışık demirden ayrı değerlendirmek Dragos’taki metal hurdanın niteliğini doğru belirlemenin temelidir.