Esenşehir Hurdacı

Esenşehir, Ümraniye’nin hurdacılık açısından yalnızca konutlardan çıkan metal hurdalarla değerlendirilemeyecek bölgelerinden biridir. Mahallenin belirleyici özelliği, yoğun yerleşim dokusunun İMES, Dudullu Organize Sanayi Bölgesi ve çevresindeki üretim-ticaret kuşağıyla doğrudan temas etmesidir. Bu nedenle Esenşehir’de metal hurda kaynağı; bina yenilemeleri ve elektrik-tesisat çalışmalarından sanayi işletmelerindeki üretim firelerine, makine bakımından atölye sökümlerine kadar genişler.

Ümraniye Belediyesi tarafından yayımlanan 2022 verilerinde Esenşehir’in nüfusu 20.907, yüzölçümü 1,703 km² olarak gösterilmektedir. Bu veri, mahallenin yalnızca geniş sanayi parsellerinden oluşmadığını; üretim alanlarıyla birlikte belirgin bir konut nüfusunu da barındırdığını ortaya koyar. Dolayısıyla Esenşehir hurdacı aramalarının arkasında hem işletmelerden düzenli veya dönemsel çıkan metal hurdalar hem de apartman, dükkân ve tesis yenilemeleri bulunabilir.

Esenşehir’i Ümraniye’nin daha ağırlıklı konut karakteri taşıyan mahallelerinden ayıran nokta, Dudullu’daki büyük üretim ekosisteminin hemen içinde veya çevresinde yer almasıdır. Dudullu Organize Sanayi Bölgesi 1995 yılında resmi OSB statüsünü kazanmış durumdadır; İMES ise kendi sektör listesinde metal ve metal işleme, demir-çelik, makine ve ekipman, kalıp, döküm, ısıl işlem, otomotiv, kaynak, elektrik-elektronik, hidrolik-pnömatik, asansör, aydınlatma ve yapı-inşaat gibi doğrudan metal kullanımının yoğun olduğu faaliyetleri sıralamaktadır.

Bu ekonomik yapı, Esenşehir’deki hurda hareketinin niteliği açısından önemlidir. Metal işleme ve makine üretiminin bulunduğu bir çevrede yalnızca eski demir eşyalar değil; sac kesim artıkları, profil parçaları, imalat fireleri, çelik parçalar, makine elemanları, kablo artıkları, bakır iletkenler, alüminyum parçalar ve çeşitli alaşımlı metaller de hurda konusu olabilir.

İMES’in güncel işletme ve iş ilanlarında CNC işleme, plazma kesim, abkant büküm, sac parça üretimi, kaynak, elektrik-mekanik montaj ve endüstriyel cihaz üretimi gibi faaliyetlerin görülmesi, bölgedeki üretim karakterinin hâlen güçlü biçimde devam ettiğini gösteriyor. Bu faaliyetlerden çıkabilecek hurdanın miktarı için doğrulanmış bir toplam tonaj bulunmadığından rakamsal tahmin yapmak doğru değildir; ancak üretim süreçlerinin niteliği, Esenşehir ve yakın çevresinde imalat kaynaklı metal hurdaların konut ağırlıklı mahallelere göre daha anlamlı bir kategori oluşturduğunu düşündürmektedir.

Esenşehir’de hurda kabloyu yalnızca evlerde değiştirilen birkaç metre elektrik tesisatı üzerinden değerlendirmek bölgenin yapısını eksik okumak olur. Mahallenin sanayi alanlarıyla ilişkisi, elektrik-elektronik, otomasyon, makine, endüstriyel cihaz, aydınlatma ve tesisat faaliyetlerini daha önemli hale getirir.

İMES’in resmi sektör sınıflandırmasında elektrik-elektronik, makine ve ekipman, asansör, aydınlatma ve teknoloji gibi alanların bulunması bunun temel göstergelerinden biridir. Güncel firma ilanlarında Esenşehir’de endüstriyel cihazların elektrik ve mekanik montajı ile kablolamasının yapıldığı işletmelerin de görülmesi, kablonun bölgedeki üretim faaliyetleriyle somut biçimde ilişkili olduğunu gösterir.

Bu nedenle Esenşehir’de hurda kablo şu tür çalışmalardan ortaya çıkabilir:

üretim hattı veya makine elektrik tesisatlarının yenilenmesi,

otomasyon panosu ve kontrol sistemlerinin değiştirilmesi,

atölye içindeki enerji hatlarının revizyonu,

fabrika ve iş yerlerindeki elektrik tadilatları,

bina ana kolon ve daire elektrik tesisatı yenilemeleri,

kullanılmayan endüstriyel cihazların ve makinelerin sökülmesi,

yeni montaj ve imalat sırasında kalan kablo parçaları.

Hurda kablonun ekonomik değeri tek tip değildir. Kablonun bakır veya alüminyum iletkenli olması, iletken oranı, kesiti, izolasyon miktarı ve malzemenin karışık olup olmaması değerlendirmeyi doğrudan değiştirir. Bu nedenle özellikle işletmelerden çıkan kabloların diğer demir hurdalarla karıştırılmadan ayrı tutulması daha sağlıklı sınıflandırma yapılmasını sağlar.

Esenşehir’de hurda bakır açısından elektrik kabloları önemli olmakla birlikte tek kaynak değildir. Elektrik panolarındaki bakır parçalar, bara ve bağlantı elemanları, bazı elektrik motorları ve bobinler, eski tesisatlardaki bakır borular ile çeşitli endüstriyel ekipmanların bakır içeren bileşenleri de ayrı değerlendirilmesi gereken malzemeler arasında yer alabilir.

Özellikle makine veya tesis sökümünde bakırın demir gövdeyle birlikte tek kalem olarak değerlendirilmesi yerine sökülebilen malzemelerin cinslerine ayrılması, hurdanın niteliğinin doğru anlaşılması açısından önemlidir.

Esenşehir çevresindeki üretim yapısında metal işleme, makine, kalıp, otomotiv, demir-çelik ve kaynak sektörlerinin bulunması, hurda demir ve çelik grubunu bölgenin doğal olarak öne çıkan metal kalemlerinden biri yapar.

CNC ve torna işletmelerinde işlenen malzemelerden talaş; plazma, lazer veya mekanik kesim süreçlerinden sac fireleri; kaynak ve konstrüksiyon işlerinden profil ve boru parçaları; makine imalatından ise çeşitli çelik artıklar çıkabilir. İMES’in güncel ilanlarında CNC torna, plazma kesim, sac metal, abkant ve kaynak faaliyetlerinin açıkça görülmesi bu değerlendirmeyi desteklemektedir.

Esenşehir’de demir hurdasının bir başka kaynağı da yapı ve iş yeri yenilemeleridir. Kepenkler, metal raf sistemleri, çelik kapılar, merdiven ve korkuluklar, dükkân içi metal konstrüksiyonlar, eski depo ekipmanları ve tesisat taşıyıcıları söküldüğünde önemli hacimde demir çıkabilir.

Büyük ve ağır demirlerde hurda alımının temel konusu yalnızca kilogram değildir. Parçaların bulunduğu kat, araç yanaşma alanı, kesim gerekip gerekmediği ve sökümün işletmenin faaliyetini aksatmadan yapılıp yapılamayacağı da Esenşehir gibi hem konut hem sanayi hareketliliğinin bulunduğu bir mahallede önem kazanır.

Hurda alüminyum, Esenşehir’de sanayi üretiminin yanı sıra ticari yapı ve konut yenilemelerinden de çıkabilecek metal gruplarındandır.

Binalarda ve iş yerlerinde değiştirilen alüminyum doğramalar, vitrin profilleri, cephe elemanları, çeşitli korkuluk ve bölme sistemleri önemli kaynaklardır. Sanayi tarafında ise makine parçaları, profiller, levha ve çeşitli üretim fireleri söz konusu olabilir.

Alüminyumun hafif olması, hacimli hurdalarda özellikle dikkat edilmesi gereken bir özelliktir. Büyük miktarda profil veya doğrama hurdası fazla alan kaplayabilir; bu nedenle toplama aracının ve yükleme düzeninin hurdanın yalnızca ağırlığına göre değil hacmine göre de planlanması gerekir.

Esenşehir’de her metal türü aynı ölçekte ortaya çıkmaz. Hurda sarı, demir kadar yaygın olmayabilir; ancak vana, bağlantı elemanı, armatür, tesisat parçası ve bazı makine bileşenlerinden çıkması mümkündür. Bölgedeki üretim yapısında su armatürleriyle ilişkili işletmelerin bulunması da sarı ve benzeri alaşımların Esenşehir için tamamen teorik bir hurda türü olmadığını gösterir.

Krom ve paslanmaz çelik hurdası ise makine imalatı, endüstriyel ekipman, gıda veya sıvı ile temas eden sistemler, çeşitli tezgâh ve metal mobilyalar ile özel konstrüksiyonlardan çıkabilir. Burada önemli nokta, paslanmaz malzemenin sıradan demirle karıştırılmamasıdır. Farklı alaşımlar aynı görünse bile metal niteliği ve hurda sınıfı bakımından birbirinden ayrılabilir.

Esenşehir gibi imalat işletmelerinin bulunduğu alanlarda bu ayrım özellikle önemlidir; çünkü üretim firesi olarak çıkan temiz ve cinsi belli malzeme ile farklı kaynaklardan toplanmış karışık metal aynı özellikte değildir.

Esenşehir–İMES hattında bölgeye özgü önemli başlıklardan biri işleme hurdalarıdır. İMES çevresinde CNC, torna, freze, plazma kesim, abkant ve kalıp üretimi gibi faaliyetlerin bulunması nedeniyle metal hurda yalnızca büyük parçalar halinde ortaya çıkmaz.

Talaş, çapak, kesim iskeleti ve küçük sac parçaları da toplamda önemli bir metal kalemine dönüşebilir. Ancak bu malzemelerin türlerine göre ayrı tutulması gerekir. Çelik talaşıyla alüminyum talaşının, paslanmaz artıkla sıradan demirin veya bakır parçalarla diğer metallerin birbirine karışması sınıflandırmayı güçleştirir.

Özellikle sürekli üretim yapan işletmeler açısından küçük miktarların birikerek toplu halde çıkarılması, işletme içinde metal türüne göre ayrı alanlarda tutulması ve hurdanın üretim atığı aşamasında sınıflandırılması daha düzenli bir hurda yönetimi sağlar.

Sanayi yakınlığı güçlü olsa da Esenşehir’in önemli bir nüfusu ve konut dokusu vardır. Ümraniye Belediyesi verilerindeki yaklaşık 1,7 km² mahalle alanı ve 2022 itibarıyla 20 bini aşan nüfus, bölgenin yalnızca iş yerlerinden oluşmadığını açık biçimde gösterir.

Bu bölümde hurda kaynağı daha farklıdır. Apartmanlarda yapılan elektrik ve sıhhi tesisat yenilemeleri, çatı ve ortak alan tadilatları, asansör modernizasyonları, dükkân dönüşümleri ve bina içi metal sökümleri sonucunda:

kablo, bakır boru, demir profil, çelik kapı, korkuluk, alüminyum doğrama, metal raf, tesisat parçaları ve çeşitli metal ekipmanlar ortaya çıkabilir.

Esenşehir’e ilişkin belediye imar belgelerinde de mahallenin konut alanlarının bulunduğu ve farklı tarihlerde plan değişikliklerine konu olduğu görülmektedir. Bu belgeler tek başına mahallede belirli bir dönemde ne kadar inşaat hurdası çıktığını göstermez; dolayısıyla dönüşüm miktarı veya tonajı hakkında kesin bir rakam vermek doğru değildir. Buna karşılık konut alanlarıyla sanayi alanlarının yakınlığı, Esenşehir’de hurda kaynağının tek yönlü olmadığını göstermektedir.

Esenşehir’de mikro ölçekte dikkat çeken ulaşım akslarından biri NATO Yolu Caddesi ve bunun İMES–Dudullu yönündeki bağlantılarıdır. İBB ve İETT kayıtlarında Esenşehir Mahallesi, NATO Yolu, MODOKO ve İMES aynı ulaşım koridoru üzerinde tekrar tekrar görülmektedir.

M8 Bostancı–Parseller Metro Hattı üzerinde de birbirini izleyen İMES, MODOKO-KEYAP ve Dudullu istasyonları bulunur. Hat 6 Ocak 2023’te işletmeye açılmıştır. Metro doğrudan metal hurda taşıma aracı değildir; fakat bu ulaşım ağı bölgedeki sanayi, ticaret ve çalışan hareketliliğinin ne kadar iç içe geçtiğini göstermesi açısından anlamlıdır.

Hurda alımında ise asıl belirleyici karayolu ve yükleme erişimidir. Esenşehir’de bir sanayi işletmesinden paletli metal parçaların alınmasıyla ara sokaktaki bir apartmandan alüminyum doğrama çıkarılması aynı operasyon değildir. Araç seçimi, parçaların hacmi, yükleme noktası ve gerekirse metalin bulunduğu yerde ayrıştırılması buna göre planlanmalıdır.

Bölgedeki karma üretim yapısı nedeniyle tek bir işletmeden dahi farklı nitelikte metaller çıkabilir. Bir makine sökümünde çelik gövde, bakır kablo, elektrik motoru, alüminyum parça ve paslanmaz bağlantı elemanlarının aynı anda bulunması mümkündür.

Bu nedenle Esenşehir’de özellikle işletme ve atölye hurdalarında şu ayrım değerlidir:

Üretim firelerinde metal türünün işletme tarafından bilinmesi ayrıca avantaj sağlar. Örneğin belirli kalite paslanmaz sacın üretim firesi ile kaynağı belli olmayan karışık metal parçası aynı şekilde değerlendirilmez.

Esenşehir’de hurda alımı talebi oluşturulurken yalnızca “metal hurda var” demek yerine malzemenin kaynağını ve yaklaşık yapısını belirtmek süreci kolaylaştırır.

Bir CNC atölyesindeki sac ve talaş hurdası, elektrik firmasındaki hurda kablo, bina tadilatından çıkan demir ve alüminyum veya üretim tesisi sökümündeki karma metal için ihtiyaç duyulan toplama düzeni farklıdır.

Özellikle Esenşehir hurda kablo alımı, Esenşehir bakır hurdası, Esenşehir demir hurdası, Esenşehir alüminyum hurdası, sarı hurda ve krom-paslanmaz hurda taleplerinde mümkünse metallerin önceden ayrılması doğru sınıflandırmayı kolaylaştırır.

Esenşehir’in hurdacılık açısından temel özelliği de burada ortaya çıkar: mahallede metal hurda potansiyelini yalnızca nüfus veya bina sayısı değil, yerleşim alanlarıyla İMES–Dudullu üretim kuşağının yan yana bulunması belirler. Sanayi işletmelerinde oluşan imalat firelerinden bina elektrik tesisatlarına kadar uzanan bu yapı, Esenşehir’i metal hurda çeşitliliği açısından Ümraniye içinde dikkat çekici bölgelerden biri haline getirir.