Gülensu Hurdacı

Gülensu’da hurdacılık potansiyelini belirleyen temel unsur büyük fabrikalar veya organize sanayi tesisleri değildir. Mahallenin metal hurda yapısı daha çok mevcut konut stokunun yenilenmesi, bina ve daire tadilatları, elektrik-su-doğalgaz tesisatlarındaki değişiklikler, küçük işletmeler, yapı sökümleri ve zaman içerisinde gerçekleştirilen dönüşüm uygulamaları üzerinden şekillenir.

Maltepe’nin D-100 Karayolu’nun kuzeyinde kalan yerleşimlerinden biri olan Gülensu, Gülsuyu ile birlikte uzun süredir imar ve dönüşüm çalışmalarının konusu olan bir bölgedir. İBB kayıtlarında Gülsuyu-Gülensu için 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı ile 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı bulunmakta; Gülensu aynı zamanda Maltepe’de riskli yapılara ilişkin plan notu düzenlemelerinin kapsadığı mahalleler arasında yer almaktadır. Bu durum, mahallede metal hurda hareketinin yalnızca günlük küçük miktarlardan değil, yapıların yenilenmesine bağlı dönemsel ve daha hacimli sökümlerden de oluşabileceğini gösterir.

Bu nedenle Gülensu hurdacı hizmetinde en anlamlı metal grupları arasında hurda kablo, bakır, demir, alüminyum, sarı ve yapıların kullanım biçimine bağlı olarak krom-paslanmaz hurdalar öne çıkar.

Gülensu’yu Dudullu, İMES, Kartal’daki bazı sanayi alanları veya Gebze gibi üretim bölgeleriyle aynı hurdacılık profili içinde değerlendirmek doğru değildir. Mahalle içindeki hurdaların önemli bölümü doğrudan üretim firesi şeklinde değil, kullanılmış yapı elemanlarının sökülmesi sonucunda ortaya çıkar.

Eski bir dairede kapsamlı tadilat yapılırken elektrik kabloları, bakır borular, metal kapılar, korkuluklar ve alüminyum doğramalar değiştirilebilir. Bir binanın tamamen yenilenmesinde ise miktar çok daha büyür; betonarme yapı içerisindeki demirlerden çatı ve korkuluk sistemlerine, elektrik tesisatından metal kapı ve profillere kadar farklı metal grupları ayrıştırılabilir.

Gülensu ile Gülsuyu’nun imar planlama geçmişi de bu yapı odaklı hurda profilini önemli hale getirir. Dolayısıyla mahallede hurdacılık değerlendirilirken yalnızca dükkânların oluşturduğu birkaç parça metal değil, bina ölçeğindeki yenilemeler de hesaba katılmalıdır.

Gülensu açısından ekonomik değeri yüksek metal hurdaların başında hurda kablo ve bakır gelir. Bunun nedeni mahallede büyük bir kablo üretim sanayisinin bulunması değil; yerleşik konut dokusunda elektrik ve mekanik tesisatların zaman içinde yenilenmesidir.

Eski elektrik tesisatının değiştirilmesi, bina ortak alanlarının elektrik sistemlerinin yenilenmesi, sayaç ve pano düzenlemeleri, dükkân tadilatları, yeni daire tesisatları veya komple bina dönüşümleri sonucunda çeşitli kesitlerde elektrik kabloları sökülebilir. Bu malzemelerin bakır veya alüminyum iletkenli olması, kablonun hurda değerini doğrudan etkiler.

Özellikle bina yenilemelerinde;

enerji kabloları,

tesisat kabloları,

çok damarlı kablolar,

soyulmuş veya soyulmamış bakır kablolar,

alüminyum iletkenli kablolar,

elektrik panolarından çıkan bakır parçalar

ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Gülensu gibi yerleşik yapı stokuna sahip mahallelerde kablo hurdası çoğunlukla bir anda büyük fabrikasyon parti şeklinde değil; elektrikçi, tadilat ekibi, bina yönetimi veya mülk sahibinin gerçekleştirdiği yenilemeler sonucunda ortaya çıkar. Buna karşılık komple bina sökümü veya geniş kapsamlı tesisat yenilemesi olduğunda tek noktadaki miktar ciddi ölçüde artabilir.

Mahallede bakır hurdasının diğer önemli kaynağı mekanik tesisatlardır. Eski su tesisatları, klima sistemlerinden çıkan bakır borular, bazı ısıtma-soğutma ekipmanları ve kullanım dışı tesisat parçaları bakır hurda oluşturabilir.

Burada ayrıştırma önemlidir. Temiz bakır boru ile üzerinde farklı bağlantılar bulunan tesisat malzemesinin, soyulmuş bakır kablo ile izolasyonlu kablonun aynı sınıfta değerlendirilmemesi gerekir.

Gülensu’da miktar bakımından öne çıkabilecek metal grubu ise demirdir. Bunun temel nedeni demirin konut ve yapı elemanlarında çok geniş kullanım alanına sahip olmasıdır.

Bina veya bağımsız bölüm yenilemelerinde;

demir kapılar,

pencere korkulukları,

balkon korkulukları,

çatı konstrüksiyonları,

profil ve borular,

eski metal merdiven elemanları,

bahçe kapıları,

raf ve metal dolaplar,

sökülmüş inşaat demirleri

hurda haline gelebilir.

Mahallede tek bir konut tadilatından çıkan demir miktarı sınırlı olabilirken eski yapıların yıkımı, çatı yenilemesi veya birden fazla bağımsız bölümün birlikte yenilenmesi durumunda daha yüksek miktarlarda demir hurdası oluşabilir.

Bu nedenle Gülensu hurda demir alımında malzemenin yalnızca kilogram değeri değil; bulunduğu bina, söküm durumu, yükleme imkânı ve aracın malzemeye ne kadar yaklaşabildiği de operasyon açısından önem taşır.

Gülensu hurdacılığını Maltepe’nin sahile yakın ve daha düz mahallelerinden ayıran önemli özelliklerden biri topoğrafyadır. Belediye kayıtlarında D-100’ün kuzeyindeki Gülensu ve Gülsuyu’nun da içinde bulunduğu bazı mahallelerde yol eğiminin belirgin olduğu görülmektedir. Gülensu’daki günlük ulaşım ağında da yokuşlu ve farklı kotlardaki sokak bağlantılarının etkisi hissedilir.

Bu durum hurda alımında yalnızca ulaşım süresini değil, kullanılacak aracın yanaşabileceği noktayı ve malzemenin bina içerisinden araca nasıl taşınacağını da etkiler.

Örneğin birkaç çuval kablo veya sınırlı miktardaki bakır hurdası ile birkaç metre uzunluğundaki ağır demir profillerin aynı koşullarda alınması mümkün değildir. Dar veya eğimli bir sokakta uzun profiller, ağır demir parçaları ve büyük metal konstrüksiyonların çıkarılması daha fazla taşıma planlaması gerektirir.

Dolayısıyla Gülensu’da yerinden hurda alımında malzemenin türü, yaklaşık miktarı, bulunduğu kat veya bahçe, araç yaklaşma noktası ve parçaların boyutu birlikte değerlendirilmelidir.

Ümit Kaftancıoğlu Caddesi Gülensu’nun yerel yaşamında öne çıkan akslardan biridir. Mahalle muhtarlığının ve eğitim kurumlarının bu cadde üzerinde bulunması da aksın Gülensu içindeki önemini gösterir.

Cadde ve bağlantılarındaki dükkânlar ile mahalle ölçeğindeki ticari işletmeler, Gülensu’daki ikinci metal hurda kaynağını oluşturabilir. Bir işletmenin kapanması, el değiştirmesi veya yeniden dekore edilmesi sırasında raf sistemleri, metal tezgâhlar, klima ekipmanları, elektrik tesisatı, alüminyum doğramalar ve çeşitli paslanmaz parçalar kullanım dışı kalabilir.

Ancak Gülensu’nun ticari yapısı düşünüldüğünde buradaki hurdacılık profilini ağır sanayi hurdası üzerinden tanımlamak gerçekçi olmaz. Daha çok konut ile küçük işletmenin iç içe geçtiği dağınık fakat sürekli metal hurda oluşumu söz konusudur.

Gülensu’daki bina tadilatlarının bir başka önemli metal grubu alüminyumdur.

Özellikle eski veya değiştirilen;

pencere ve balkon doğramaları,

alüminyum profiller,

dükkân cephe sistemleri,

metal panjur parçaları,

bazı çatı ve cephe elemanları,

klima ve benzeri ekipmanların alüminyum parçaları

hurda niteliği kazanabilir.

Alüminyumun demire göre daha hafif olması taşıma açısından avantaj sağlasa da profil ve doğrama hurdalarında hacim hızla büyüyebilir. Bu nedenle çok sayıda pencerenin aynı anda değiştirildiği bina tadilatlarında ağırlık kadar araçta kapladığı alan da önemlidir.

Halk arasında sarı olarak adlandırılan pirinç hurdası Gülensu’da demir kadar hacimli olmayabilir; ancak tesisat ve yapı yenilemelerinde düzenli biçimde karşılaşılabilecek metallerden biridir.

Musluk, vana, bağlantı elemanları, çeşitli sıhhi tesisat parçaları ve bazı mekanik ekipmanların sökülmesiyle sarı hurda ortaya çıkabilir.

Bir binanın su tesisatı veya banyo-mutfak ekipmanları yenilenirken çıkan sarı parçaların demir hurdasının içine karıştırılması doğru değildir. Pirinç, kendi metal grubunda ayrıldığında daha sağlıklı biçimde değerlendirilir.

Gülensu’da krom veya paslanmaz hurdanın sanayi üretim firesi şeklinde yoğunlaşması beklenmez. Mahalle yapısına daha uygun kaynaklar mutfak ekipmanları, işletme tezgâhları, paslanmaz korkuluklar, çeşitli dekoratif yapı elemanları ve kullanım dışı ticari ekipmanlardır.

Özellikle lokanta, yemek üretimi veya benzeri faaliyet gösteren işletmelerin ekipman değişimleri sırasında paslanmaz tezgâh, evye ve çeşitli metal parçalar ortaya çıkabilir.

Krom-paslanmaz malzemelerde görünüş tek başına yeterli değildir. Farklı alaşımların hurda sınıfları değişebildiğinden, diğer metallere karıştırılmadan ayrılması gerekir.

Gülsuyu-Gülensu bölgesinde imar planlarının bulunması, Gülensu’yu yapı dönüşümünün hurda sektörü açısından dikkate alınması gereken mahallelerden biri yapar. 1/5000 ölçekli Gülsuyu-Gülensu Nazım İmar Planı 2016, 1/1000 ölçekli uygulama planı ise 2018 tarihli olarak İBB kayıtlarında yer almaktadır.

Bu bilgi, mahalledeki her binanın aynı anda dönüşeceği veya sürekli büyük yıkımlar bulunduğu anlamına gelmez. Ancak yapı yenilemesinin Gülensu’nun uzun vadeli kentsel gündeminde önemli olduğunu gösterir.

Bir yapının yenilenmesi başladığında hurda oluşumu birkaç farklı aşamada gerçekleşebilir. İlk söküm sırasında kapılar, korkuluklar, alüminyum doğramalar ve tesisat parçaları çıkar. Elektrik ve mekanik sistemlerin ayrıştırılmasıyla kablo, bakır ve sarı hurda ortaya çıkar. Yapısal söküm aşamasında ise demir ağırlığı artar.

Bu nedenle Gülensu’da dönüşüm kaynaklı metal hurdaların mümkün olduğunca türlerine göre ayrılması hem tartım hem de sınıflandırma açısından önem taşır.

Gülensu’nun D-100 ulaşım koridoruna yakınlığı, mahalleden çıkarılan metal hurdaların Maltepe dışındaki ana ulaşım ağlarına aktarılması bakımından avantaj sağlar. Mahalleden Huzurevi Metro yönüne çalışan KM47 hattı bulunurken Gülensu-Kartal bağlantısı sağlayan 133G hattı da bölgenin karayolu erişimini ortaya koymaktadır.

Bununla birlikte ana artere yakınlık, her Gülensu sokağında ağır araç erişiminin aynı derecede kolay olduğu anlamına gelmez. Mahalle içindeki eğim ve sokak geometrisi nedeniyle hurdanın bulunduğu nokta ayrıca değerlendirilmelidir.

Kışlalı Caddesi’ndeki pazartesi semt pazarı nedeniyle bazı İETT güzergâhlarının dahi değiştiriliyor olması, bölgedeki trafik ve erişimin günlere göre farklılaşabildiğini gösteren yerel bir ayrıntıdır. Hurda taşıma planlarında özellikle büyük malzeme ve araç gerektiren işler için bu tür koşullar önem kazanabilir.

Mahallede bir bina tadilatından aynı anda demir, kablo, bakır, alüminyum ve sarı çıkması mümkündür. Bunların tek yığın halinde tutulması doğru bir sınıflandırma yapılmasını zorlaştırır.

Özellikle;

hurda kablonun bakır veya alüminyum iletken yapısına,

bakırın boru, lama, kablo veya karışık bakır olmasına,

alüminyumun profil, levha veya karışık malzeme niteliğine,

sarının başka metal parçalarla karışıp karışmadığına,

krom-paslanmazın alaşım türüne,

demirin ise ağır konstrüksiyon, profil veya karışık demir niteliğine

göre ayrı değerlendirme yapılması gerekir.

Özellikle bina sökümlerinde metal gruplarının baştan ayrı tutulması daha sonra oluşabilecek gereksiz ayıklama işini azaltır.

Gülensu’da hurdacılık, büyük sanayi tesislerinden düzenli üretim hurdası toplanması üzerinden değil; konut ağırlıklı yapı stokunun ve küçük ticari faaliyetlerin oluşturduğu metal akışının doğru yönetilmesi üzerinden değerlendirilmelidir.

Mahalle açısından hurda kablo ve bakır; elektrik ve tesisat yenilemeleri nedeniyle ekonomik olarak önemli gruplardır. Demir, bina ve yapı elemanları nedeniyle ağırlık bakımından öne çıkabilir. Alüminyum özellikle doğrama ve cephe yenilemelerinde, sarı tesisat sökümlerinde, krom-paslanmaz ise işletme ve yapı ekipmanlarında ortaya çıkabilir.

Gülensu’yu hurdacılık açısından asıl farklılaştıran nokta ise bu metal çeşitlerinin eğimli bir konut mahallesinde, dönüşüm ve yenileme süreçleriyle birlikte oluşmasıdır. Ümit Kaftancıoğlu Caddesi çevresindeki mahalle merkezi, Gülsuyu ile devam eden yerleşim dokusu, D-100 bağlantısı ve sokakların fiziksel yapısı birlikte düşünüldüğünde, Gülensu’da metal hurda alımı yalnızca fiyatlandırma değil aynı zamanda doğru sınıflandırma, erişim ve yükleme planlaması gerektiren yerel bir hizmettir.