Halaskargazi Hurdacı

Halaskargazi, Şişli’de hurdacılık açısından sanayi bölgelerinden belirgin biçimde ayrılan bir mahalledir. Burada metal hurda oluşumunun temelini fabrika üretim artıkları veya ağır sanayi tesisleri değil; yoğun ticari kullanım, eski apartman ve işyeri stoğu, mağaza ve ofis yenilemeleri, elektrik tesisatı değişiklikleri, iklimlendirme sistemleri ve Osmanbey çevresindeki tekstil-ticaret hareketliliği oluşturur.

Şişli Belediyesi kayıtlarında Halaskargazi ayrı bir mahalle olarak yer almakta; Meşrutiyet, Teşvikiye, Harbiye ve Cumhuriyet mahalleleriyle komşu bulunmaktadır. Belediyenin katılımcı bütçe çalışmasında mahalle nüfusu 1.589 olarak belirtilmektedir. Bu düşük yerleşik nüfus, bölgenin sakin bir konut alanı olduğu anlamına gelmez. Halaskargazi Caddesi, Rumeli Caddesi ve Osmanbey çevresinin ticari karakteri nedeniyle gündüz kullanımı ile yerleşik nüfus arasında belirgin bir fark olduğu değerlendirilebilir.

Bu nedenle Halaskargazi hurdacı hizmetlerinde asıl önemli konu, yalnızca ne kadar hurda çıktığı değil, hurdanın hangi yapılardan çıktığı, hangi metal sınıfına ait olduğu ve yoğun kent dokusundan nasıl alınacağıdır.

Halaskargazi Caddesi ve çevresinin bugünkü yapılaşması uzun bir dönüşümün sonucudur. Şişli Belediyesi’nin tarih çalışmalarına göre cadde boyunca apartmanlaşma 20. yüzyılın ilk dönemlerinden itibaren gelişmiş, 1940’lardan sonra apartmanların alt katları mağaza ve banka gibi ticari kullanımlara açılmıştır. 1960 ve 1970’lerden itibaren Şişli–Osmanbey–Nişantaşı ekseni İstanbul’un önemli alışveriş bölgelerinden biri haline gelmiştir.

Bugünkü metal hurda potansiyelini de büyük ölçüde bu yapı belirler. Bir binanın tamamının yıkılması gerekmeksizin mağaza, ofis veya daire içinde yapılan yenilemelerden önemli miktarda metal malzeme ayrılabilir. Eski elektrik hatlarının yenilenmesiyle bakır kablolar, klima sistemlerinin değiştirilmesiyle bakır boru ve alüminyum parçalar, vitrin yenilemelerinden alüminyum profiller, dekorasyon sökümlerinden demir ve çelik konstrüksiyonlar ortaya çıkabilir.

Halaskargazi’de bu nedenle tek seferde çok yüksek tonajlı fabrika hurdalarından çok, farklı binalardan ve işletmelerden çıkan değerli metal gruplarının düzenli olarak ayrıştırılması daha anlamlı bir hurdacılık modelidir.

Halaskargazi için hurda kabloyu yalnızca elektrikçilerden çıkan sıradan bir hurda türü olarak değerlendirmek eksik kalır. Mahallede konut, mağaza, showroom, ofis, eğitim ve hizmet alanlarının aynı yapı stoğu içinde yan yana bulunabilmesi, elektrik altyapısının dönem dönem yenilenmesini gerektirir.

Eski apartmanlarda daire veya işyeri tadilatları sırasında sökülen enerji kabloları, pano bağlantıları ve bina içi tesisatlar bakır hurdanın başlıca potansiyel kaynaklarıdır. Ticari alanlarda ise aydınlatma sistemlerinin, vitrinlerin, tabela elektriklerinin, güvenlik sistemlerinin, ağ altyapısının ve iklimlendirme sistemlerinin yenilenmesi kablo hurdasını artırabilir.

Özellikle mağaza ve showroom dönüşümlerinde eski dekorasyon tamamen sökülerek yeni bir projeye geçilebildiği için, normal bir konut tadilatından daha karmaşık elektrik tesisatı sökümleri görülebilir.

Bakır yalnızca kablonun içinden çıkmaz. Klima ve soğutma sistemlerindeki bakır borular, tesisat bağlantıları, bazı eski mekanik sistemler ve teknik ekipmanlar da ayrı sınıflandırılması gereken hurda bakır kaynaklarıdır. Kablo ile borunun, temiz bakır ile bağlantı elemanlı veya başka metallerle karışık bakırın aynı şekilde değerlendirilmemesi gerekir.

Halaskargazi hurdacı aramalarında kablo ve bakırın öne çıkmasının temel nedeni de budur: bölgenin metal hurda profili üretim sanayisinden çok bina teknolojileri ve ticari mekân dönüşümlerine bağlıdır.

Halaskargazi’nin hemen çevresindeki Osmanbey, İstanbul’un uzun süredir tekstil, hazır giyim, kumaş ve moda ticaretiyle ilişkilendirilen merkezlerinden biridir. İstanbul Ticaret Odası kayıtlarında da Osmanbey şubesi bulunan tekstil, hazır giyim ve kumaş firmaları görülmektedir. Şişli Belediyesi’nin Osmanbey tarih çalışması, Halaskargazi Caddesi’nin özellikle 1970’lerden itibaren alışveriş aksına dönüşmesini ayrıntılı biçimde ortaya koymaktadır.

Tekstil ticaretinin hurdacılık bakımından önemi kumaş veya tekstil atığı değildir; bunlar metalik hurda hizmetinin kapsamı dışında kalır. Önemli olan tekstil ticaretinin oluşturduğu yoğun showroom, mağaza, ofis ve kısmen atölye altyapısıdır.

Showroomların yenilenmesi sırasında metal askı sistemleri, raf konstrüksiyonları, profil taşıyıcılar, alüminyum vitrin elemanları ve dekoratif metal parçalar çıkabilir. İşyerlerinin elektrik ve aydınlatma projelerinin değiştirilmesi hurda kablo oluşturabilir. Klima sistemleri ve dış ünitelerin yenilenmesi ise bakır, alüminyum ve demir içeren karma metal ekipmanları gündeme getirir.

Halaskargazi’yi sanayi mahallesi yapmayan fakat metal hurda hareketini canlı tutabilen unsur tam olarak bu ticari dönüşüm döngüsüdür.

Halaskargazi Caddesi ile Rumeli Caddesi gibi ticari akslarda cephe ve iç mekân yenilemeleri metal hurdanın önemli kaynaklarından biridir.

Alüminyum özellikle mağaza vitrinlerinde, kapı ve pencere sistemlerinde, cephe profillerinde, tabela kasalarında, bölme sistemlerinde ve çeşitli dekoratif uygulamalarda görülür. Eski bir mağazanın yeni kullanıcıya geçmesi veya kapsamlı konsept değişikliğine gitmesi halinde bu parçalar toplu şekilde sökülebilir.

Demir ve çelik ise raf sistemleri, depo bölmeleri, güvenlik elemanları, kepenkler, merdiven parçaları, taşıyıcı profiller ve dekorasyon altında kullanılan konstrüksiyonlarda bulunabilir.

Sarı olarak adlandırılan pirinç hurdası bölgede demir veya alüminyum kadar yüksek hacimli olmayabilir; ancak eski kapı kolları, tesisat bağlantıları, vanalar, dekoratif aksesuarlar ve bazı armatür sökümlerinden çıkabilir. Malzemenin sarı renkte görünmesi tek başına pirinç olduğunu göstermediğinden ayrıştırma yapılması önemlidir.

Krom veya paslanmaz çelik hurdası ise restoran, kafe, sağlık hizmeti veren işletmeler, ticari mutfaklar, korkuluklar ve özel iç mekân uygulamalarındaki paslanmaz ekipmanlardan çıkabilir. Halaskargazi gibi karma ticari kullanıma sahip bölgelerde paslanmaz hurdası sürekli yüksek tonajlı olmayabilir; fakat işletme yenilemelerinde değerli ayrı bir metal grubu oluşturabilir.

Halaskargazi’nin tarihî ve mimari dokusu da metal hurda profilini etkiler. Şişli Belediyesi mahallede Sebat Apartmanı, Samsun Apartmanı, Pangaltı Ermeni Katolik Ortaokulu ve Mimar Vedat Tek Evi gibi tarihî yapıları mahalle kimliğinin parçaları arasında göstermektedir. Bunun yanında Halaskargazi ve çevresinde farklı dönemlerden çok sayıda apartman bulunmaktadır.

Bu yapı karakterinde her metal hurda faaliyeti büyük çaplı yıkım anlamına gelmez. Aksine bina içi yenilemeler daha sık karşılaşılan kaynaklardan biri olabilir.

Eski kalorifer tesisatları, metal borular, radyatörler, elektrik hatları, pano parçaları, su tesisatı bağlantıları, pencere ve kapı sistemleri, korkuluklar ve zaman içinde eklenmiş klima sistemleri yenileme sırasında metal hurdasına dönüşebilir.

Dolayısıyla Halaskargazi’de demir hurdasının önemli bir bölümü ağır sanayi parçası şeklinde değil, bina ve işyeri ekipmanı şeklinde ortaya çıkabilir. Bu özellik mahalleyi sanayi bölgelerindeki demir hurdası piyasasından ayırır.

Şişli’nin yoğun ticari yapılaşmasında klima ve iklimlendirme sistemleri ayrıca değerlendirilmelidir. Mağazalar, ofisler, klinikler ve diğer ticari alanlarda kullanılan sistemler yenilendiğinde tek bir cihaz içinde farklı metal türleri bulunabilir.

Bakır borular ve bağlantılar değerli bakır hurdası oluştururken kondenser ve benzeri bölümlerde alüminyum parçalar bulunabilir. Dış kasa, şase ve kompresör çevresinde ise demir veya çelik ağırlıklı parçalar ortaya çıkabilir.

Bu nedenle klima sökümünden çıkan malzemenin tamamını tek bir karma hurda olarak değerlendirmek yerine bakır, alüminyum ve demir içeriğine göre ayrıştırmak daha sağlıklı olur.

Halaskargazi’de hurdanın değerinin yanında alınma biçimi de önemlidir. Şişli Belediyesi’nin 2023 faaliyet raporunda Halaskargazi Mahallesi’nde Bahtiyar Sokak, Kuyumcu İrfan Sokak, Süleyman Nazif Sokak, Matbaacı Osmanbey Sokak ve Şafak Sokak gibi noktalarda kaldırım çalışmaları yapıldığı görülmektedir. Bu sokaklar Halaskargazi’nin yoğun merkezi kent dokusunun parçalarıdır.

Halaskargazi Caddesi ve Rumeli Caddesi gibi ana akslarla bunlara bağlanan yan sokaklarda metal hurda alımının lojistiği geniş sanayi parsellerindeki toplamalardan farklıdır. Malzemenin bina içinden veya üst katlardan indirilmesi, araç yanaşma imkânı, yaya hareketliliği, ticari teslimat saatleri ve parçaların kapladığı hacim daha belirleyici hale gelir.

Özellikle uzun alüminyum profiller, kepenk parçaları, demir raflar veya klima ekipmanları gibi hacimli malzemelerin önceden ayrıştırılması ve taşımaya uygun hale getirilmesi, merkezi Şişli koşullarında toplama işlemini kolaylaştırır.

Osmanbey M2 Metro İstasyonu Halaskargazi Caddesi üzerinde yer alır. Metro istasyonu ve bölgedeki toplu taşıma bağlantıları, Halaskargazi–Osmanbey hattının yalnızca mahalle sakinlerine hizmet eden bir yol olmadığını; İstanbul’un yoğun kullanılan merkezi akslarından biri olduğunu gösterir.

Bu durum hurdacılık bakımından önemli bir operasyonel sonuç doğurur. Burada hurda toplama aracı için uygun zamanlama, malzemenin hazır olması ve yüklemenin gereksiz şekilde uzamaması önem kazanır. Sanayi sitesinde saatlerce bekleyebilecek bir araç düzeni, Halaskargazi Caddesi ve çevresindeki yoğun ticari akslarda aynı biçimde uygulanamaz.

Bu nedenle özellikle işyeri tadilatlarında hurdanın türüne göre önceden ayrılması, kablo ile demirin karıştırılmaması, alüminyum profil ve bakır parçaların ayrı tutulması hem değerlendirme hem de yükleme bakımından avantaj sağlar.

Şişli genelinde yapı stoğu ve kentsel dönüşüm konusu güncelliğini korumaktadır. Belediye faaliyet raporlarında kentsel dönüşüm çalışmalarına yer verilmektedir. Bununla birlikte Halaskargazi için belirli bir yıllık hurda tonajı veya mahallede kaç binanın dönüşeceğine ilişkin güvenilir bir veri olmadığı için kesin rakam vermek doğru değildir.

Mahallenin mevcut yapı karakterinden hareketle daha gerçekçi olan, metal hurdanın yalnızca büyük yıkımlardan değil; parsel bazlı bina yenilemeleri ve bağımsız bölüm tadilatlarından da ortaya çıktığını kabul etmektir.

Bir apartmanın elektrik kolon hattının yenilenmesi kablo ve bakır hurdası çıkarabilir. Merkezi ısıtma altyapısının değiştirilmesi demir boru ve radyatör oluşturabilir. Mağaza cephesinin yenilenmesi alüminyum profilleri ortaya çıkarabilir. İşyerlerinin birleştirilmesi veya yeniden bölünmesi metal konstrüksiyon ve kapı sistemlerinin sökülmesine neden olabilir.

Bu parçalı fakat sürekli oluşum biçimi Halaskargazi’nin hurdacılık profilinin en karakteristik yönlerinden biridir.

Bölgede çıkan hurdalar çoğu zaman tek metalden oluşan sanayi üretim artıkları değildir. Bir mağaza veya bina tadilatından aynı anda kablo, bakır boru, demir profil, alüminyum doğrama, pirinç vana ve paslanmaz ekipman çıkabilir.

Bütün malzemenin tek yığın halinde değerlendirilmesi özellikle bakır, kablo, sarı ve alüminyum gibi metallerin gerçek niteliğinin gözden kaçmasına yol açabilir.

Hurda kablolarda bakır veya alüminyum iletken ayrımı; bakır hurdada boru, lama veya karışık malzeme durumu; alüminyumda profil, levha veya karışık parça niteliği; paslanmazda ise farklı kalite ve alaşımlar önem taşıyabilir.

Halaskargazi gibi ticari tadilatların ve bina yenilemelerinin öne çıktığı bir yerde metal bazında ayrıştırma, hurdanın yalnızca ağırlığına bakılmasından daha anlamlıdır.

Halaskargazi’nin hurdacılık potansiyeli bir sanayi mahallesinin potansiyeliyle ölçülmemelidir. Bölgede öne çıkan kaynaklar; eski ve karma kullanımlı apartmanlar, Halaskargazi ve Rumeli caddelerindeki ticari işletmeler, Osmanbey çevresindeki tekstil ve hazır giyim faaliyetleri, mağaza-showroom yenilemeleri, ofis tadilatları, elektrik tesisatı çalışmaları ve klima sistemleridir.

Bu yapı nedeniyle hurda kablo ve bakır bölgenin en dikkat çekici metal grupları arasındadır. Bunları alüminyum vitrin ve doğrama parçaları, demir-çelik konstrüksiyonlar, klima ve mekanik tesisat metalleri, sarı ve paslanmaz hurdaları takip eder.

Halaskargazi hurdacı aramasının yerel karşılığı da burada ortaya çıkar: bölgede ihtiyaç, büyük bir fabrika sahasındaki düzenli üretim hurdasının alınmasından çok, Şişli’nin yoğun kent dokusu içinde farklı değerlerdeki metal hurdaların doğru sınıflandırılması ve ticari faaliyeti aksatmayacak şekilde toplanmasıdır.