İcadiye Hurdacı

Üsküdar’ın İcadiye Mahallesi, büyük sanayi tesislerinin veya organize sanayi bölgelerinin bulunduğu bir üretim alanı değildir. Bu nedenle İcadiye’de hurdacılık hareketini fabrika üretim artıkları üzerinden değerlendirmek doğru olmaz. Mahallenin metal hurda potansiyelini esas olarak yoğun konut dokusu, farklı dönemlerde yapılmış apartmanlar, bina yenilemeleri, tadilatlar, elektrik ve sıhhi tesisat değişiklikleri, cadde üzerindeki küçük işletmeler ve devam eden yapı dönüşümü belirler.

Üsküdar Belediyesi tarafından yayımlanan resmi mahalle krokisinde İcadiye Bağlarbaşı Caddesi, Cumhuriyet Caddesi, İcadiye Caddesi ve bunlara bağlanan çok sayıda iç sokak görülür. İcadiye İlkokulu ile Üsküdar Lisesi gibi eğitim yapıları da mahalle dokusunun içerisindedir. Bu görünüm, geniş parsellerde üretim yapan işletmelerden çok apartmanların, küçük ticari birimlerin ve kurumsal binaların iç içe bulunduğu şehir içi bir yerleşime işaret eder.

İcadiye’de metal hurdasının karakterini belirleyen esas unsur da budur: tek noktadan sürekli ve çok yüksek miktarda çıkan sanayi hurdasından ziyade, farklı binalardan ve iş yerlerinden dönemsel olarak ortaya çıkan bakır, kablo, demir, alüminyum, sarı ve paslanmaz metal hurdaları.

İcadiye’nin hurdacılık bakımından en dikkat çekici güncel özelliği yapı yenileme hareketidir. İBB’nin Üsküdar ilçesindeki riskli yapılara ilişkin plan çalışmasının kapsadığı mahalleler arasında İcadiye de bulunuyor. Bunun yanında Kuzguncuk ile İcadiye mahallelerinin bir bölümünü kapsayan Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı için 23 Eylül 2025 tarihinde bilgilendirme toplantısı yapılmış durumda. Bu durum tüm İcadiye’nin topluca dönüşeceği anlamına gelmese de mahallenin belirli bölümlerinde yapı yenileme sürecinin hurdacılık açısından dikkate alınması gerektiğini gösteriyor.

Daha somut olarak Üsküdar Belediyesi’nin Temmuz 2026 yıkım ruhsatı duyurularında İcadiye’de birden fazla adres yer aldı. Soysop Sokak No:7 ve 9, Dündar Sokak No:27, İcadiye Bağlarbaşı Caddesi No:53 ile Maruf Sokak No:3 ve 5 adreslerindeki riskli yapılara yıkım ruhsatı verilmesi, mahallede dönüşümün yalnızca teorik bir planlama konusu olmadığını ortaya koyuyor.

Bina yıkımı ve kapsamlı yenileme öncesindeki söküm işlemleri metal hurdası bakımından önemlidir. Eski elektrik tesisatlarından bakır iletkenli kablolar, elektrik panoları ve çeşitli metal bağlantılar; su ve ısıtma tesisatlarından bakır veya pirinç parçalar; pencere sistemlerinden alüminyum profiller; kapı, korkuluk ve bina ekipmanlarından demir; mutfak ve ortak alan uygulamalarından paslanmaz çelik parçaları çıkabilir.

Burada önemli nokta, bina hurdalarının tek bir sınıfta değerlendirilmemesidir. Özellikle bakır ve kablonun demirle karıştırılması malzemenin doğru sınıflandırılmasını zorlaştırır. İcadiye gibi bina sökümünün belirgin olduğu yerlerde hurdanın söküm aşamasında ayrıştırılması daha anlamlıdır.

İcadiye hurda kablo alımı açısından değerlendirildiğinde en güçlü kaynak sanayi üretimi değil, mevcut yapıların elektrik altyapısıdır.

Apartmanların komple elektrik tesisatının yenilenmesi, sayaç ve pano düzenlemeleri, daire tadilatları, iş yeri yenilemeleri ve eski kablolama sistemlerinin değiştirilmesi sonucunda farklı özelliklerde kablo hurdası ortaya çıkabilir. Bir binanın yenilenmesi sırasında yalnızca daire içlerindeki kablolar değil; ortak alan hatları, kolon tesisatları, bodrum ve çatı bağlantıları, zil ve haberleşme sistemleri gibi bölümlerde kullanılan kablolar da sökülebilir.

Bakır hurdası ise yalnızca elektrik kablosundan ibaret değildir. Eski tip su veya ısıtma tesisatlarında kullanılan bakır borular, klima tesisatının bakır hatları, elektrik panolarındaki bakır parçalar ve çeşitli bağlantı elemanları da İcadiye’de karşılaşılabilecek kaynaklar arasındadır.

Mahallede apartmanların ve mevcut yapıların yenilenmesine bağlı olarak bakır hurdasının çoğunlukla “tesisat söküm hurdası” karakterinde olması beklenir. Fabrikalarda görülen düzenli üretim firesi veya imalat artığı bakırla İcadiye’deki bakır hurdasını bu nedenle aynı kategoride düşünmemek gerekir.

Kablo hurdasında da malzemenin yapısı önemlidir. Kalın kesitli enerji kabloları ile ince haberleşme kablolarının metal içeriği aynı değildir. Bakır iletkenli ve alüminyum iletkenli kabloların birbirinden ayrılması da gerekir. Bu nedenle İcadiye’de kablo hurdası değerlendirilirken yalnızca toplam ağırlık değil, kablonun iletken türü ve içerisindeki metal oranı belirleyicidir.

İcadiye’nin iç sokakları ağırlıklı olarak yerleşim dokusuna sahipken İcadiye Bağlarbaşı Caddesi ve Cumhuriyet Caddesi gibi ana akslarda konut ile küçük ticari birimler daha fazla iç içe geçer. Resmi mahalle haritası da bu caddelerin mahallenin önemli ulaşım omurgaları olduğunu gösteriyor.

Bu tür cadde cephelerinde iş yeri değişiklikleri ve dükkân tadilatları, konut tadilatlarından farklı metal hurdaları oluşturabilir. Eski vitrin ve doğrama sistemlerinden alüminyum profil, kepenk ve güvenlik sistemlerinden demir veya alüminyum, elektrik tesisatından kablo ve bakır, lavabo ve tesisat bağlantılarından pirinç, çeşitli tezgâh ve ekipmanlardan paslanmaz metal çıkması mümkündür.

Dolayısıyla İcadiye hurdacı aramasının arkasında yalnızca evlerden çıkan birkaç parça metal bulunmaz. Cadde üzerindeki iş yerlerinin yenilenmesi de özellikle alüminyum, kablo, demir ve metal tesisat parçalarının dönemsel olarak ortaya çıkmasına neden olabilir.

İcadiye’de metal hurda kaynaklarını iki farklı ölçekte değerlendirmek daha gerçekçidir.

Birinci grup, komple bina yıkımları ve büyük yenilemelerdir. Bu çalışmalarda demir miktarı diğer metallere göre daha yüksek olabilir. Kapılar, korkuluklar, çatı ve sundurma elemanları, çeşitli konstrüksiyon parçaları ve bina içerisinde kullanılan çok sayıda demir esaslı parça sökülebilir. Elektrik tesisatının tamamının sökülmesi halinde kablo miktarı da günlük tadilatlara göre belirgin şekilde artabilir.

İkinci grup ise mahallede daha sık görülebilecek daire ve dükkân bazlı tadilatlardır. Mutfak veya banyo yenilemesinde pirinç vana ve bataryalar, metal bağlantılar ve tesisat parçaları; pencere değişimlerinde alüminyum profiller; elektrik yenilemelerinde hurda kablo; klima değişimlerinde bakır borular; kapı ve korkuluk işlerinde demir veya alüminyum ortaya çıkabilir.

Bu ayrım İcadiye açısından önemlidir. Mahallenin metal hurda hareketi yalnızca büyük yıkım günlerinde oluşmaz; çok sayıdaki küçük yenilemenin toplamı da düzenli bir metal hurda kaynağı meydana getirir.

Demir, mahallede ağırlık bakımından öne çıkabilecek metal türlerinden biridir. Özellikle bina sökümleri sırasında çelik kapılar, korkuluklar, eski radyatörler, demir profiller, bahçe ve bina giriş elemanları, depo rafları, metal dolaplar ve çeşitli konstrüksiyon parçaları ortaya çıkabilir.

Tam bina yıkımlarında metal miktarı daha yüksek olmakla birlikte, taşıyıcı sistem ve yıkım hurdasının yönetimi genellikle şantiye organizasyonuyla birlikte ele alınır. Buna karşılık bina içerisindeki sökülebilir metal elemanların önceden ayrılması, bakır ve alüminyum gibi daha farklı değere sahip metallerin demir grubuna karışmasını engeller.

Özellikle Dündar Sokak, Soysop Sokak, Maruf Sokak ve İcadiye Bağlarbaşı Caddesi’nde 2026 yılında duyurulan riskli yapı yıkımları, İcadiye’de bu tür bina kaynaklı demir ve tesisat hurdasının güncel olarak dikkate alınması gerektiğini gösteren somut örneklerdir.

İcadiye’nin apartman ağırlıklı yapı karakterinde alüminyumun en anlamlı kaynaklarından biri doğrama sistemleridir. Eski alüminyum pencere çerçeveleri, balkon kapamaları, dükkân vitrinleri, cephe profilleri, panjur ve bazı kepenk sistemleri yenilendikçe alüminyum hurdası ortaya çıkabilir.

Alüminyum malzemenin demir parçalarla karıştırılmadan ayrılması önemlidir. Profil alüminyum, levha, döküm veya farklı alaşımlı parçalar aynı özellikte değildir. Özellikle pencere sökümlerinde profil üzerinde cam, plastik fitil, vida ve farklı metal bağlantılar bulunabileceğinden hurdanın niteliği temizliğine göre değişebilir.

İcadiye’de “sarı hurda” olarak aranan pirinç esaslı malzemeler çoğunlukla bina tesisatlarıyla bağlantılıdır. Su vanaları, eski musluk ve bataryalar, sayaç bağlantıları, rakorlar ve çeşitli tesisat ekipmanları pirinç içerebilir.

Banyo, mutfak ve kazan dairesi yenilemeleri sırasında çıkan bu parçalar çoğu zaman miktar olarak demirden daha azdır; ancak metal türü bakımından ayrı değerlendirilmesi gerekir. Özellikle kapsamlı bina tadilatlarında çok sayıda dairenin tesisatının aynı anda yenilenmesi, tek daire tadilatına kıyasla daha anlamlı miktarda sarı hurda oluşturabilir.

İcadiye ağır sanayi bölgesi olmadığı için krom veya paslanmaz çelik hurdasının ana kaynağını endüstriyel makineler olarak düşünmek doğru değildir. Mahalle ölçeğinde paslanmaz metal daha çok dükkân ekipmanları, mutfak uygulamaları, korkuluklar, tezgâhlar, bina girişleri ve çeşitli dekoratif veya fonksiyonel metal elemanların yenilenmesi sırasında ortaya çıkabilir.

Özellikle ticari birimlerin el değiştirmesi veya kapsamlı biçimde yenilenmesi sırasında paslanmaz tezgâh, raf, evye, korkuluk ve benzeri parçalar sökülebilir. Bu malzemelerin sıradan demir hurdasıyla karıştırılmaması gerekir.

İcadiye’de hurdacılık yalnızca hangi metalin çıktığıyla ilgili değildir; malzemenin nereden ve nasıl alınacağı da mahalle yapısıyla doğrudan ilişkilidir.

Resmi mahalle krokisi, İcadiye Bağlarbaşı Caddesi ve Cumhuriyet Caddesi gibi ana yolların çevresinde Ayarcıbaşı, Maruf, Temaşa, Soysop, Dündar, Mağazacı, Yazmacı, Çifteçınar ve çok sayıda daha küçük sokağın bulunduğu sık bir şehir dokusu gösteriyor.

Bu yapı özellikle bina içinden hurda çıkarılırken önem kazanır. Ana cadde üzerindeki bir iş yerinden metal yüklemekle dar iç sokaktaki apartmandan aynı işlemi yapmak aynı değildir. Malzemenin bina önüne çıkarılabilmesi, aracın yaklaşabileceği nokta, yüklemenin çevredeki trafiği ve bina girişini engellememesi gibi konular operasyonun planlanmasında önem taşır.

Bu nedenle İcadiye’de küçük miktarlı daire hurdası ile komple bina veya iş yeri sökümünden çıkan metalin aynı yöntemle ele alınması her zaman uygun olmayabilir. Özellikle ağır demir parçaları veya yüksek miktarda kablo ve tesisat malzemesi bulunan sökümlerde malzemenin önceden türlerine göre hazırlanması süreci kolaylaştırır.

Mahallenin güncel yapısına bakıldığında İcadiye’de öne çıkması beklenen metal hurdalarını genel olarak bina ve tesisat kaynaklı düşünmek gerekir.

Hurda kablo; elektrik tesisatı, pano, bina kolon hattı ve iş yeri yenilemelerinden,

Bakır; elektrik kabloları, klima boruları, eski tesisat ve çeşitli elektrik ekipmanlarından,

Demir; bina sökümleri, korkuluk, kapı, radyatör, profil ve konstrüksiyonlardan,

Alüminyum; pencere doğramaları, balkon sistemleri, dükkân vitrinleri ve profillerden,

Sarı ve pirinç; vana, batarya, rakor ve sıhhi tesisat parçalarından,

Krom ve paslanmaz çelik ise özellikle mutfak, dükkân, korkuluk ve çeşitli yapı ekipmanlarından çıkabilir.

Bu dağılım İcadiye’nin neden bir sanayi hurdası bölgesi gibi değil, “şehir içi yapı ve tesisat hurdası” ağırlıklı bir mahalle olarak değerlendirilmesi gerektiğini açıklar.

İcadiye hurdacı araması yapan bir bina yöneticisinin, daire sahibinin, elektrikçinin, tesisatçının, tadilat ekibinin veya yüklenicinin elindeki metal hurdanın türü birbirinden oldukça farklı olabilir. Bir apartman elektrik yenilemesinde hurda kablo ve bakır öne çıkarken, pencere değişiminde alüminyum; bina sökümünde ise demir, kablo, bakır, alüminyum ve tesisat metalleri birlikte ortaya çıkabilir.

Mahallenin bugün hurdacılık açısından en belirgin özelliği, üretim tesislerinden düzenli hurda çıkaran bir sanayi alanı olmaması; buna karşılık mevcut yapı stokunun yenilenmesi ve bazı riskli yapıların yıkılması nedeniyle bina kaynaklı metal hurdasının anlamlı bir potansiyele sahip olmasıdır.

Özellikle 2025 yılında Kuzguncuk ve İcadiye’nin bir bölümünü kapsayan dönüşüm alanına ilişkin sürecin gündeme gelmesi ve Temmuz 2026’da İcadiye’nin farklı sokaklarında birden fazla riskli yapı için yıkım ruhsatı yayımlanması, önümüzdeki dönemde de mahallede söküm kaynaklı hurda kablo, bakır, demir, alüminyum ve tesisat metallerinin önemini koruyabileceğine işaret ediyor. Bununla birlikte dönüşümün kapsamı konusunda tek tek projeler dışında tonaj veya mahalle geneline ilişkin kesin hurda miktarı vermek mümkün değildir.

İcadiye’de metal hurda değerlendirmesinde en sağlıklı yaklaşım, malzemeyi tek bir “karışık hurda” grubu halinde görmek yerine kaynağına ve metal türüne göre ayırmaktır. Özellikle kablo ile bakırın, alüminyumun, pirincin ve paslanmaz malzemelerin demirden ayrı tutulması; bina tadilatları ve yıkımlardan çıkan metalin daha doğru biçimde sınıflandırılmasını sağlar.