Kandilli Hurdacı

Kandilli’de hurdacılık potansiyelini doğru değerlendirmek için bölgeyi bir sanayi veya yoğun ticaret merkezi gibi ele almamak gerekir. Üsküdar’ın Boğaziçi kıyısında bulunan Kandilli; yalılar, köşkler, müstakil konutlar, siteler, eğitim ve araştırma yapılarıyla şekillenen özel bir yerleşim dokusuna sahiptir. Üstelik Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesinin koruma koşulları, buradaki yapılaşmayı İstanbul’un birçok mahallesinden farklılaştırır.

2960 sayılı Boğaziçi Kanunu, Boğaziçi Alanı'nın tarihî ve doğal değerlerinin korunmasını, nüfus yoğunluğunu artıracak yapılaşmanın sınırlandırılmasını öngörür; ayrıca bu alanda sanayi tesislerinin kurulamayacağını açık biçimde düzenler. Kandilli Mahallesi içinde Boğaziçi Öngörünüm Bölgesi’nde kalan parseller bulunduğu da koruma kurulu kararlarında görülmektedir. Bu nedenle Kandilli'deki metal hurda hareketliliğinin ana kaynağı fabrika üretim artıkları veya büyük sanayi işletmeleri değil; mevcut yapıların bakımı, tesisat yenilemeleri, restorasyon ve tadilat çalışmaları ile kurumsal teknik altyapı değişimleridir.

Bu yapı, Kandilli hurdacı aramalarının da niteliğini değiştirir. Bölgede özellikle hurda kablo, bakır, alüminyum, demir, sarı ve paslanmaz metal hurdalarının çoğunlukla tek bir büyük üretim noktasından değil, farklı konut ve kurumlarda gerçekleştirilen dönemsel çalışmalardan ortaya çıkması beklenir.

Kandilli’de metal hurda açısından en anlamlı grupların başında elektrik kabloları ve bakır gelir. Bunun nedeni büyük bir kablo üretim veya sanayi faaliyeti bulunması değil, bölgedeki mevcut yapıların teknik altyapısıdır.

Yalı, villa, müstakil ev ve site tipi yapılarda gerçekleştirilen kapsamlı elektrik yenilemeleri sırasında eski enerji hatları sökülebilir. Ana besleme kabloları, daire içi elektrik tesisatı, topraklama iletkenleri, zayıf akım ve haberleşme hatları, bahçe veya çevre aydınlatması kabloları zaman içinde değiştirildiğinde farklı niteliklerde hurda kablo oluşur.

Özellikle eski yapılarda komple renovasyon yapılması halinde kablonun yanı sıra bakır boru, bağlantı parçaları ve mekanik tesisat elemanları da sökülebilir. Daha yeni veya yenilenmiş yapılarda ise elektrik panolarının, otomasyon altyapısının, klima ve havalandırma sistemlerinin değiştirilmesi bakır içeren ekipmanların ortaya çıkmasına neden olabilir.

Bu nedenle Kandilli'de kablo hurdasını yalnızca metre veya toplam ağırlık üzerinden değerlendirmek doğru değildir. İç iletkenin bakır veya alüminyum olması, kablonun enerji ya da haberleşme kablosu niteliği, damar yapısı ve üzerindeki izolasyon miktarı hurda sınıfını değiştirir. Bakır kablolarda soyulmuş iletken, izolasyonlu tesisat kablosu ve karışık kablo hurdası birbirinden ayrılarak değerlendirilmelidir.

Kandilli’nin Boğaz kıyısındaki konumu yalnızca coğrafi bir ayrıntı değildir. İBB’nin Üsküdar kıyılarına ilişkin çalışmalarında, Üsküdar ile Kandilli arasındaki kuzey kıyı kesiminin yalı, köşk ve saraylarla karakter kazandığı; yapıların bir bölümünün tarihî nitelikte ve koruma altında bulunduğu belirtilmektedir.

Bu özellik Kandilli’de hurdanın kaynağını doğrudan etkiler. Yoğun yeni yapı üretiminden kaynaklanan tonajlı şantiye demirinden ziyade, mevcut yapıların korunması ve yenilenmesi sırasında sökülen metaller önem kazanır.

Restorasyon veya kapsamlı tadilatlarda;

eski elektrik kabloları ve bakır iletkenler,

bakır tesisat boruları,

demir korkuluk ve konstrüksiyon parçaları,

eski radyatör ve metal tesisat elemanları,

pirinç vana, musluk ve bağlantı parçaları,

alüminyum doğrama ve profiller,

paslanmaz çelik mutfak veya mekanik tesisat parçaları

ortaya çıkabilir.

Burada dikkat çekici nokta, her eski metal parçanın otomatik olarak hurda kabul edilemeyeceğidir. Tarihî veya korunması gereken yapılarda özgün mimari eleman niteliğindeki parçalar, normal bir tadilat hurdasıyla aynı şekilde değerlendirilmemelidir. Hurda kapsamına alınacak malzemenin gerçekten söküm sonucu işlevini tamamlamış metal olduğunun belirlenmesi önemlidir.

Kandilli'deki tarihî yapıların restorasyonla yeniden kullanıma kazandırılmasına somut bir örnek de Hanımoğlu Sokak’taki 1893 tarihli Glavany Köşkü’dür. Uzun süre kullanılmayan yapı kapsamlı restorasyonun ardından Nevmekân Kandilli olarak yeniden işlevlendirilmiştir. Bu tür projeler, bölgede büyük ölçekli yeni sanayi inşaatından ziyade mevcut yapıların onarımı ve yeniden kullanımı yaklaşımının önemini göstermektedir.

Kandilli’nin metal hurda profiline özgünlük kazandıran en önemli noktalardan biri Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Kampüsü ve Kandilli Rasathanesidir. Rasathane Caddesi üzerindeki kampüs yalnızca birkaç idari binadan oluşan bir alan değildir.

Boğaziçi Üniversitesi verilerine göre burada Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsünün yanı sıra Deprem Mühendisliği, Jeodezi ve Jeofizik birimleri; sismoloji, meteoroloji, jeomanyetizma, biyomedikal ve enstrümantasyon alanlarında çok sayıda laboratuvar ve araştırma merkezi bulunmaktadır. Kampüste Bilgi İşlem Daire Başkanlığı ve İnşaat Mühendisliği Laboratuvarı gibi teknik birimler de yer alır.

Bu durum Kandilli'deki hurda kablo ve metal potansiyelini yalnızca konut tesisatlarıyla sınırlamamayı gerektirir. Araştırma ve teknik yapılarda elektrik dağıtım altyapısı, veri-haberleşme kabloları, elektronik sistemlerin enerji bağlantıları, laboratuvar altyapıları, mekanik tesisatlar ve bina teknik sistemleri zaman içinde yenilenebilir.

Nitekim Boğaziçi Üniversitesi Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığı kayıtlarında Kandilli Kampüsü'ndeki laboratuvar, lojman ve çeşitli teknik alanlara ilişkin tadilat ve tesisat çalışmalarının bulunduğu görülmektedir.

Buradan çıkan metal malzemenin niteliği de konut hurdasından farklı olabilir. Bakır ve enerji kablosunun yanında metal kablo tavaları, pano gövdeleri, çelik parçalar, alüminyum elemanlar, paslanmaz ekipman bileşenleri ve çeşitli teknik metaller söz konusu olabilir. Ancak laboratuvar cihazlarının kendileri otomatik olarak sıradan metal hurdası sayılmamalı; kullanım dışı bırakma, mülkiyet ve söküm prosedürleri tamamlandıktan sonra hurdalık metal kısımlar değerlendirilmelidir.

Demir hurdası hemen her bölgede görülebilir ancak Kandilli’de kaynağı İstanbul’un sanayi mahallelerinden farklıdır.

Boğaziçi Kanunu'nun sanayi tesislerine getirdiği sınırlama da dikkate alındığında Kandilli için sürekli fabrika üretim artığı, ağır makine hurdası veya sanayi pres hurdası beklemek doğru olmaz.

Buradaki demir ve çelik hurdası daha çok bina ve çevre düzenlemelerinde ortaya çıkabilir:

Eski bahçe kapıları ve korkuluklar, çelik profiller, metal çatı veya sundurma parçaları, kullanım dışı radyatörler, demir tesisat boruları, depo ve bahçe yapılarındaki metal elemanlar, tadilatta sökülen çeşitli konstrüksiyon parçaları bu grubun tipik kaynaklarıdır.

Daha kapsamlı yenilemelerde miktar artabilir; ancak Kandilli için hurdacılık profilini yalnızca “inşaat demiri hurdası” üzerinden tanımlamak bölgenin gerçek yapısını yansıtmaz.

Kandilli'deki konut ve site yapısında alüminyum özellikle doğrama, pencere ve kapı profilleri, korkuluk sistemleri, bahçe düzenlemeleri ve çeşitli mimari uygulamalardan çıkabilir. Yenilenen cephe veya doğrama sistemlerinden gelen profiller, üzerlerindeki cam ve metal dışı bağlantı elemanlarından ayrıldığında daha sağlıklı sınıflandırılabilir.

Elektrik altyapısında kullanılan bazı kabloların iletkeni de alüminyum olabilir. Bu nedenle dış görünüşü benzer kabloların doğrudan bakır kablo olarak değerlendirilmemesi gerekir.

Kandilli’de sarı hurda açısından bina tesisatları daha anlamlı bir kaynaktır. Eski vana, batarya, musluk gövdesi, rakor ve çeşitli sıhhi tesisat bağlantıları pirinç içerebilir. Özellikle kapsamlı banyo, mutfak ve mekanik tesisat yenilemelerinde bunlar bakır borularla birlikte ortaya çıkabilir.

“Krom hurda” olarak adlandırılan paslanmaz çelik malzemeler ise konut mutfakları, profesyonel mutfak ekipmanları, korkuluklar, çeşitli dış mekân uygulamaları ve mekanik tesisatlarda görülebilir. Paslanmaz çeliğin sıradan demir hurdasından ayrı tutulması, malzemenin doğru sınıflandırılması bakımından önem taşır.

Kandilli yalnızca konut ve Rasathane Kampüsü'nden oluşmaz. Kandilli Caddesi ile Liseli Sokak çevresindeki Kandilli Kız Lisesi de mahallenin uzun süredir faaliyet gösteren önemli kurumsal yapılarındandır. Millî Eğitim Bakanlığı kayıtlarında okulun Kandilli Mahallesi'ndeki mevcut konumu ve aktif eğitim faaliyeti görülmektedir.

Okullar, sosyal tesisler ve benzeri kurumlarda metal hurda oluşumu sürekli değildir. Buna karşılık elektrik yenilemeleri, bina bakımları, kalorifer ve mekanik sistem değişimleri, mutfak ekipmanlarının yenilenmesi veya kapsamlı tadilat dönemlerinde kablo, demir, alüminyum, bakır ve paslanmaz metal ortaya çıkabilir.

Bu nedenle Kandilli'deki hurda potansiyelini yalnızca hanelerden çıkan küçük miktarlı metallere indirgemek de doğru değildir. Mahalledeki kurumsal yapıların dönemsel teknik yenilemeleri daha toplu miktarlarda metal oluşturabilir.

Kandilli'nin yerleşimi Boğaz kıyısı ile üst kesimlerdeki konut ve Rasathane çevresi arasında dağılır. Üsküdar Belediyesi'nin mahalle haritasında Kandilli İskele Caddesi, Kandilli Caddesi, Vaniköy Caddesi, Kandilli Göksu Caddesi, Rasathane Caddesi ve Yalnız Selvi Caddesi bölgenin temel bağlantıları arasında görülür. Haritada Kandilli Rasathanesi, Kandilli Kız Lisesi ve çeşitli site tipi yerleşimler de açık biçimde yer almaktadır.

Belediyenin Çengelköy-Kuleli-Kandilli ring güzergâhı da Kandilli İskele Caddesi ile Rasathane Caddesi ve Yalnız Selvi Caddesi arasındaki bağlantıyı göstermektedir.

Bu yol düzeni hurdacılık açısından önemlidir. Kandilli'de metal her zaman geniş bir şantiye alanında veya sanayi tesisinin yükleme sahasında bulunmaz. Villa bahçesi, site içi teknik alan, yalı parseli, okul veya kampüs binası gibi farklı noktalardan yükleme yapılması gerekebilir.

Özellikle ağır demir parçaları veya toplu tadilat hurdalarında malzemenin bulunduğu noktanın araç erişimi, bina girişinin yapısı ve malzemenin bodrum, bahçe ya da üst kottaki bir bölümde bulunması operasyonun planlanmasında toplam kilogram kadar önem taşıyabilir.

Kablo, bakır, sarı veya alüminyum gibi daha yoğun değer taşıyan ve daha az hacim kaplayan hurdalarda ise yerinde ayrım yapılması karışık yüklemeyi önleyebilir.

Kandilli’de tek bir tadilat çalışmasından aynı anda birkaç farklı metal çıkması oldukça mümkündür. Örneğin bina teknik yenilemesinde elektrik kablosu, bakır boru, pirinç vana, demir boru ve alüminyum profil aynı çalışma alanında birikebilir.

Bunların tamamını “karışık metal” olarak toplamak yerine türlerine göre ayırmak gerekir. Özellikle:

Hurda kablo: Bakır iletkenli, alüminyum iletkenli ve farklı kablo sınıfları birbirinden ayrılmalıdır.

Bakır: Kablo bakırı, boru bakırı ve üzerindeki lehim, pirinç bağlantı veya diğer materyallerin durumuna göre değerlendirilmelidir.

Sarı: Vana ve bağlantı parçaları demir veya plastik bileşenlerinden mümkün olduğunca ayrılmalıdır.

Alüminyum: Profil, levha ve diğer alüminyum çeşitleri karışık metalden ayrı tutulmalıdır.

Paslanmaz: Paslanmaz parçalar sıradan demir grubuna karıştırılmamalıdır.

Demir: Büyük hacimli konstrüksiyon ve yapı parçaları diğer değerli metalleri kapatmayacak biçimde ayrı gruplanmalıdır.

Kandilli gibi hurdanın çoğu zaman tadilat ve teknik yenileme kaynaklı olduğu bir bölgede bu ayrım, malzemenin gerçek metal içeriğinin daha doğru belirlenmesini sağlar.

Kandilli için hurdacılığı doğru tanımlayan temel unsur sanayi yoğunluğu değil, nitelikli mevcut yapı stoğudur. Boğaziçi'nin korunan kıyı dokusu, yalı ve köşkler, villa ve site tipi yerleşimler, Kandilli Rasathanesi ve Boğaziçi Üniversitesi'nin araştırma altyapısı, Kandilli Kız Lisesi ve diğer kurumsal yapılar mahallenin metal hurda kaynaklarını belirler.

Bu nedenle Kandilli’de en anlamlı hurda hareketlerinden bazıları şunlardır:

bina elektrik tesisatının yenilenmesinden çıkan hurda kablolar,

mekanik ve sıhhi tesisatlardan çıkan bakır,

vana ve armatür değişimlerinden çıkan sarı hurdalar,

pencere, kapı ve mimari uygulamalardan çıkan alüminyum,

korkuluk, bahçe elemanı ve konstrüksiyonlardan çıkan demir,

mutfak ve teknik tesislerden çıkan paslanmaz metal,

kampüs ve kurumsal binalardaki teknik yenilemelerden kaynaklanan çeşitli metal parçalar.

Dolayısıyla Kandilli hurdacı, Kandilli hurda kablo alımı veya Kandilli bakır hurdası gibi aramalar, bölgenin yapısı gereği çoğu zaman fabrika hurdasından çok konut, restorasyon, tesisat, kampüs ve bina teknik altyapısı kaynaklı metal malzemelerle ilişkilidir.

Kandilli’yi Dudullu, İMES veya İkitelli gibi sanayi bölgeleriyle aynı hurdacılık modeli üzerinden değerlendirmek bu nedenle doğru değildir. Bölgenin gerçek metal hurda potansiyeli, Boğaziçi'nin korunmuş yapı dokusu içinde meydana gelen daha kontrollü fakat değerli metal oranı yüksek tadilat ve teknik yenileme süreçlerinde ortaya çıkar.