Kayışdağı Hurdacı

Kayışdağı, Ataşehir’in ağır sanayi bölgelerinden biri değildir. Buna karşılık yoğun konut dokusu, Kayışdağı–İnönü hattındaki yapılaşma, Yeditepe Üniversitesi çevresindeki hareketlilik, Dudullu Caddesi ve Kayışdağı Yolu üzerindeki kurumsal alanlar ile Erenköy Gümrük sahasının varlığı bölgenin metal hurda profilini çeşitlendirir. Bu nedenle Kayışdağı hurdacı ihtiyacını yalnızca küçük ölçekli ev hurdaları üzerinden değerlendirmek doğru olmaz; bina yenilemeleri, elektrik ve mekanik tesisat çalışmaları, iş yeri tadilatları ve kurumsal yapıların teknik bakım süreçleri daha belirleyici kaynaklardır.

Ataşehir Belediyesi’nin mahalle tanıtımında Kayışdağı’nın 2022 nüfusu 42.462 olarak veriliyor. Aynı kaynak mahallede eğitim, sağlık, belediye ve İBB’ye bağlı çeşitli kurumların bulunduğunu; Yeditepe Üniversitesi’nin de bölgedeki hareketliliği önemli ölçüde artırdığını belirtiyor. Bu yapı, Kayışdağı’nda metal hurdaların tek bir sanayi kolundan değil, yoğun biçimde kullanılan farklı bina ve tesislerden ortaya çıkmasına neden oluyor.

Kayışdağı’nda büyük üretim fabrikalarından düzenli olarak çıkan tonajlı üretim hurdalarından çok, yapıların kullanım ve yenilenme döngüsüyle ortaya çıkan metal malzemeler öne çıkar. Apartmanlar, eski ve yeni konut blokları, dükkânlar, öğrenci konutları ve çeşitli hizmet işletmelerinde yapılan tadilatlar farklı nitelikte metal hurdalar oluşturabilir.

Elektrik tesisatının yenilenmesinde hurda kablo ve bakır, sıhhi tesisat çalışmalarında bakır boru ve sarı malzemeler, kapı-pencere değişimlerinde alüminyum profiller, bina güçlendirme ve söküm işlerinde demir parçalar, ticari mutfak ve bazı mekanik sistemlerde ise paslanmaz çelik ve krom ağırlıklı parçalar çıkabilir.

Bu nedenle Kayışdağı’nda hurdanın kaynağı kadar hangi işlem sonucunda ortaya çıktığı da önemlidir. Bir apartmanın komple tadilatından çıkan metal ile küçük bir iş yerinin elektrik yenilemesinden çıkan malzeme aynı toplama ve sınıflandırma biçimine sahip değildir.

Özellikle eski tesisatların yenilendiği yapılarda;

tesisat kablosu,

enerji kablosu,

pano ve dağıtım sistemlerinden çıkan bakır parçalar,

bakır borular,

pirinç vana ve bağlantı elemanları,

demir korkuluk, profil ve konstrüksiyon parçaları,

alüminyum doğrama ve cephe elemanları

Kayışdağı hurdacılık hareketliliğinin anlamlı metal grupları arasında yer alabilir.

Kayışdağı’nda hurda kablo alımı, bölgenin sanayi üretiminden çok elektrik altyapısının yoğunluğu nedeniyle önemlidir. On binlerce kişinin yaşadığı konut dokusuna üniversite, eğitim kurumları, sağlık yapıları, ticari işletmeler ve kamu tesisleri eklendiğinde oldukça geniş bir elektrik altyapısından söz edilir.

Yeditepe Üniversitesi’nin 26 Ağustos Yerleşimi, Kayışdağı Caddesi üzerinde İnönü Mahallesi sınırlarında bulunuyor. Üniversite kendi ulaşım bilgilerinde kampüsün geniş bir kullanıcı hareketliliğine sahip olduğunu ve birçok noktadan ulaşım sağlandığını belirtiyor. Böylesine büyük eğitim yerleşkeleri ile çevresindeki öğrenci konutları, restoranlar, kafeler, mağazalar ve hizmet işletmeleri; elektrik, ağ, iklimlendirme ve teknik tesisat açısından sıradan bir konut bölgesine göre daha karmaşık bir yapı oluşturur.

Buradaki önemli ayrım şudur: Üniversitenin veya başka bir kurumun sürekli hurda ürettiğini varsaymak doğru değildir. Ancak kampüs, büyük bina ve ticari işletmelerde yetkili yükleniciler tarafından gerçekleştirilen yenileme ve teknik uygulamalardan metal söküm malzemeleri çıkması mümkündür. Bu tür işlerde özellikle enerji kabloları, bakır iletkenler, alüminyum parçalar ve metal tesisat elemanları değerli hale gelir.

Hurda kabloda değerlendirmeyi yalnızca toplam ağırlık üzerinden yapmak da yeterli değildir. Kablonun bakır veya alüminyum iletkenli olması, damar yapısı, izolasyon oranı ve temizliği birbirinden farklı sınıfların oluşmasına neden olur. Bu nedenle Kayışdağı’ndaki bir bina yenilemesinden çıkan karışık tesisat kabloları ile daha kalın enerji kablolarının ayrı tutulması, malzemenin doğru sınıflandırılmasını kolaylaştırır.

Kayışdağı’nın yerel yapısında iki aks özellikle dikkat çeker: Kayışdağı Caddesi ve Dudullu Caddesi.

Kayışdağı Caddesi üniversite yönündeki yoğun hareketi ve çevresindeki konut-ticaret kullanımını taşırken, Dudullu Caddesi mahalleyi Anadolu Yakası’nın daha üretim ve ticaret ağırlıklı kesimlerine bağlar. Kayışdağı Metro İstasyonu da Dudullu Caddesi üzerinde bulunuyor; M8 hattı Kayışdağı’ndan sonra Mevlana, İMES, MODOKO-KEYAP ve Dudullu istasyonlarına devam ediyor.

Metro hattının kendisi hurdacılık için bir taşıma aracı değildir; fakat bu güzergâh Kayışdağı’nın Dudullu ve İMES çevresindeki güçlü ticaret-sanayi kuşağıyla ne kadar yakın bir coğrafyada bulunduğunu göstermesi bakımından önemlidir. Kayışdağı ağır sanayi bölgesi olmamasına rağmen doğusunda ve kuzeydoğusunda çok daha üretim odaklı bir ekonomik alan bulunur.

Dudullu Caddesi üzerinde bugün Tech Istanbul Kayışdağı merkezi gibi teknoloji ve ofis kullanımları da bulunuyor. Ataşehir Belediyesi bu merkezin adresini Kayışdağı Mahallesi, Dudullu Caddesi olarak gösteriyor. Bu durum caddenin yalnızca konut içi bir yol olmadığını; ofis, eğitim, kamu ve ticari kullanımların bir araya geldiği karma bir aks olduğunu gösteriyor.

Bu tür yapılardan çıkan metal hurdalar genellikle fabrika imalat hurdasından farklıdır. Kablo, pano malzemesi, metal raf ve kabin, alüminyum doğrama, klima tesisat parçaları, paslanmaz elemanlar ve tadilat demirleri daha anlamlı gruplardır.

Kayışdağı çevresinin en ayırt edici noktalarından biri Erenköy Gümrük Müdürlüğü sahasıdır. Ticaret Bakanlığı, müdürlüğün Anadolu Yakası Kayışdağı mevkiinde kurulduğunu ve Kayışdağı Yolu Caddesi üzerinde faaliyet gösterdiğini belirtiyor. Bakanlığın verdiği bilgiye göre yerleşkenin toplam alanı yaklaşık 329 bin metrekaredir ve sahada geçici depolama alanı da bulunmaktadır.

Bu alanı doğrudan bir “hurda kaynağı” olarak nitelendirmek doğru değildir. Bunun hurdacılık açısından önemi daha farklıdır: Kayışdağı Yolu çevresinde gümrük, depolama ve lojistik işlevlerinin bulunması, bölgenin araç ve ticari işletme hareketliliğini artırır. Depo, servis, teknik tesis ve ticari yapıların bakım veya yenileme süreçlerinden ise demir profil, raf sistemi parçaları, metal kapı, kablo ve çeşitli tesisat metalleri çıkabilir.

Dolayısıyla Kayışdağı hurdacı organizasyonunda mahalle içindeki dar konut sokaklarıyla Kayışdağı Yolu ve Dudullu Caddesi çevresindeki daha ticari nitelikli noktaların aynı şekilde değerlendirilmemesi gerekir. Hurdanın miktarı, malzemenin fiziksel boyutu ve yükleme imkânı kullanılacak aracın ve toplama biçiminin belirlenmesinde önemlidir.

Kayışdağı’nın hurdacılık açısından geleceğini etkileyebilecek konulardan biri de uzun süredir devam eden imar planlama sürecidir.

İBB Şehir Planlama Müdürlüğü verilerine göre Kayışdağı’nın büyük bölümü ile İnönü Mahallesi’ni kapsayan yaklaşık 278 hektarlık alan için 1/5000 ölçekli planlama çalışmaları yürütüldü; revizyon nazım imar planı 2021’de onaylandı ve sonraki itirazlar 2022’de karara bağlandı. Daha sonra Kayışdağı ve İnönü mahallelerinin 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarına ilişkin itiraz dosyaları 11 Ocak 2024 tarihinde İBB Meclisi’nde karara bağlandı. Ataşehir Belediyesi bu düzenlemelerin deprem riskine karşı daha güvenli yapılaşmanın ve dönüşümün önünü açması açısından önemli olduğunu ifade etti.

Bu gelişmeler “Kayışdağı’nın tamamında yoğun yıkım vardır” şeklinde yorumlanmamalıdır. Her parselin hukuki ve teknik durumu farklıdır. Ancak planlama altyapısının netleşmesi, uzun vadede bina yenilemeleri ve dönüşüm uygulamalarının önündeki önemli unsurlardan biridir.

Bina yenilemesi arttıkça metal hurda çeşitliliği de değişir. Eski yapılardan demir korkuluklar, kalorifer ve tesisat parçaları, bakır kablolar ve borular çıkarken; dükkân ve cephe yenilemelerinde alüminyum, paslanmaz çelik ve sarı metal parçaları daha görünür hale gelebilir.

Bölgenin yapısı dikkate alındığında Kayışdağı’nda öne çıkan metal hurdaları yalnızca malzeme adına göre değil, kaynaklarına göre değerlendirmek daha doğru olur.

Hurda kablo ve bakır: Apartman elektrik yenilemeleri, iş yeri tadilatları, büyük bina teknik sistemleri, elektrik panoları, klima ve mekanik tesisat işleri başlıca potansiyel kaynaklardır. Kayışdağı için ekonomik değeri yüksek ve sık karşılaşılması muhtemel gruplardan biridir.

Demir hurdası: Bina tadilatları, çatı ve sundurma uygulamaları, korkuluklar, kapılar, raflar, metal profiller ve çeşitli konstrüksiyon sökümleri demir hurdasının temel kaynaklarıdır. Dönüşüm veya kapsamlı tadilatlarda miktarı diğer metallere göre hızla artabilir.

Alüminyum hurdası: Yoğun konut ve ticari yapı nedeniyle pencere-doğrama sistemleri, dükkân cepheleri, alüminyum profiller ve bazı iklimlendirme ekipmanlarından çıkabilir.

Sarı hurda: Özellikle tesisat yenilemelerindeki pirinç vana, musluk gövdesi, bağlantı elemanı ve çeşitli mekanik parçalar küçük hacimde fakat değerli metal grubunu oluşturabilir.

Krom ve paslanmaz çelik: Restoran ve ticari mutfak ekipmanları, korkuluklar, tezgâhlar, bazı bina ve iş yeri uygulamalarında görülebilir. Kayışdağı Caddesi çevresindeki ticari kullanım ve üniversite etkisi nedeniyle konut ağırlıklı mahallelere kıyasla bu gruba daha çeşitli kaynaklardan rastlanabilir.

Kayışdağı gibi yoğun yapılaşmış bölgelerde metal hurdanın ekonomik değeri kadar sahadan çıkarılması da önem taşır. Apartman bodrumu, dükkân deposu, kapalı otopark veya dar sokakta bulunan metal malzemelerin yüklenmesi ile açık alandaki demir konstrüksiyonun alınması aynı operasyon değildir.

Özellikle tadilat yapan elektrikçi, tesisatçı, mekanik uygulamacı veya müteahhitler açısından metalleri çalışma sırasında ayırmak avantaj sağlar. Bakır kablonun demir parçalarla, alüminyum profilin karışık metal bağlantılarla veya sarı tesisat parçalarının diğer metallere karışması sonradan yapılacak ayrıştırmayı zorlaştırır.

Kayışdağı’nda bina ve ticari alan kaynaklı hurda toplamada en pratik sınıflandırma genellikle kablo-bakır, alüminyum, sarı/pirinç, paslanmaz ve demir gruplarının ayrı tutulmasıdır. Özellikle yüksek değerli metalin demir hurdasının içine karışmaması önemlidir.

Kayışdağı’nın hurdacılık açısından ayırt edici yönü tek başına mahalle içindeki metal miktarı değildir. Bölge bir tarafta yoğun Ataşehir konut dokusuna, diğer tarafta Dudullu ve İMES yönündeki ticaret-sanayi aksına; güney ve batı yönünde ise İçerenköy ile Küçükbakkalköy gibi yoğun yerleşim ve ticaret alanlarına bağlanır. M8 hattının Kayışdağı–Mevlana–İMES–MODOKO-KEYAP–Dudullu sıralaması da bu mekânsal yakınlığı açık biçimde ortaya koyar.

Bu nedenle Kayışdağı hurda alımı, klasik bir sanayi sitesi hurdacılığından farklıdır. Büyük fabrikaların seri üretim firesi yerine çok sayıda farklı noktadan çıkan; miktarı, metal türü ve yükleme koşulları değişen malzemeler söz konusudur.

Kayışdağı Caddesi çevresindeki apartman ve işletmeler, Yeditepe Üniversitesi yönündeki yoğun yapılaşma, Dudullu Caddesi, Kayışdağı Yolu ve Erenköy Gümrük çevresindeki ticari-kurumsal kullanım birlikte değerlendirildiğinde bölgenin temel hurda profili daha net ortaya çıkar: bakır ve hurda kablo ağırlıklı tesisat hurdaları, yapı sökümlerinden demir, cephe ve doğramalardan alüminyum, tesisatlardan sarı metal ve ticari yapılardan paslanmaz çelik.

Dolayısıyla Kayışdağı hurdacı ihtiyacında en doğru yaklaşım, mahalleyi tek tip bir konut bölgesi ya da sanayi alanı gibi görmek yerine; yoğun yerleşim, kurumsal yapılar, ticari akslar ve devam eden yapı yenileme potansiyelini birlikte değerlendirmektir.