Kirazlıtepe Hurdacı

Kirazlıtepe’de hurdacılık potansiyelini anlamak için mahalleyi klasik bir sanayi veya imalat bölgesi gibi değerlendirmek doğru olmaz. Üsküdar’ın bu bölümünde metal hurda hareketliliğini belirleyen temel unsur, son yıllarda mahallenin yapı stokunu önemli ölçüde değiştiren kentsel dönüşüm, bina yenileme, tesisat sökümü ve yeni yapılaşma faaliyetleridir. Dolayısıyla Kirazlıtepe hurdacı aramalarının arkasında yalnızca evlerden çıkan birkaç parça metal değil; eski binaların sökülmesinden yeni konutların mekanik ve elektrik altyapısına kadar uzanan daha geniş bir metal döngüsü bulunur.

Bu karakter resmi proje verilerinde de açık biçimde görülmektedir. Üsküdar Belediyesi'nin 2024 faaliyet raporunda Kirazlıtepe ve Ferah Mahallesi Kentsel Dönüşüm Projesi alanında dönüşüm öncesinde 566 bina ve 1.595 bağımsız birim bulunduğu; proje kapsamında toplam 1.876 konut ve 142 ticari birim ile çeşitli sosyal ve teknik donatıların oluşturulmasının planlandığı belirtilmektedir. Aynı kaynak, Küplüce, Kirazlıtepe, Ferah ve Mehmet Akif Ersoy mahallelerini içine alan yaklaşık 525 bin metrekarelik ikinci etap dönüşüm alanında çalışmalar yürütüldüğünü de kaydetmektedir.

Bu ölçek Kirazlıtepe’de hangi hurdaların önemli olduğunu da doğrudan etkiler. Mahalle açısından öne çıkan gruplar; hurda kablo, bakır, demir ve çelik, alüminyum, sarı/pirinç ve paslanmaz-krom hurdalarıdır. Ancak bunların kaynağı büyük fabrikalardan çok binalar, şantiyeler, elektrik-mekanik tesisatlar, apartman yenilemeleri ve ticari bağımsız bölümlerdir.

Kirazlıtepe’nin hurdacılık bakımından ayırt edici özelliği, eski yapı stokunun büyük çaplı biçimde yenilenmiş ve yenileniyor olmasıdır. TOKİ kayıtlarında Kirazlıtepe Mahallesi Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi'nin ilk etabında 501 konut ve 48 dükkân ile altyapı ve çevre düzenleme çalışmalarının bulunduğu görülmektedir. Daha sonraki açıklamalarda ise Kirazlıtepe ve Ferah mahallelerindeki dönüşümün farklı etaplarla genişlediği belirtilmiştir.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı da Eylül 2024 tarihli açıklamasında Kirazlıtepe'deki dönüşümün Çamlıca Camii çevresiyle bağlantılı daha geniş proje kapsamında ele alındığını ve ilk etap konutlarının teslim edildiğini bildirmiştir.

Hurdacılık açısından bunun anlamı önemlidir. Bir binanın tamamen yıkılması veya kapsamlı biçimde yenilenmesi sırasında metal yalnızca taşıyıcı demirden oluşmaz. Elektrik tesisatındaki kablolar, pano ve bağlantılar; sıhhi tesisattaki bakır ve pirinç parçalar; alüminyum doğramalar; korkuluk ve çelik konstrüksiyonlar; kapılar, radyatörler ve mekanik sistemler birbirinden farklı hurda sınıfları oluşturabilir.

Bu nedenle Kirazlıtepe’de bina sökümü kaynaklı hurdaların malzeme türüne göre ayrılması, karışık şekilde değerlendirilmesine kıyasla özellikle bakır, kablo, sarı ve alüminyum gibi değerli metaller açısından daha sağlıklı sonuç verir.

Kirazlıtepe için hurda kablo ve bakırın ayrı ele alınması gerekir. Bunun nedeni mahallede ağır sanayinin varlığı değil, eski elektrik altyapısının kaldırılması ile yeni yapıların elektrik sistemlerinin kurulmasının aynı dönüşüm sürecinde karşılaşabilmesidir.

Eski bir konut veya dükkân sökülürken elektrik hatları, kolon kabloları, sayaç ve pano bağlantıları, çeşitli besleme kabloları ve düşük akım tesisatlarından metal içerikli malzemeler çıkabilir. Bir apartmanın tamamen yıkılmadığı ancak kapsamlı tadilata girdiği durumlarda da elektrik tesisatının yenilenmesi önemli miktarda hurda kablo oluşturabilir.

Yeni yapılarda ise süreç farklıdır. Burada hurda çoğunlukla kullanılabilir eski tesisatın sökülmesinden değil; elektrik uygulaması sırasında kalan kablo parçalarından, ölçü fazlalarından ve uygulama firelerinden doğar. Bu nedenle Kirazlıtepe hurda kablo alımı açısından hem söküm hurdası hem de şantiye kaynaklı kablo hurdası görülebilecek bir bölgedir.

Bakır için de benzer bir ayrım yapılmalıdır. Elektrik iletkenleri en belirgin kaynak olsa da klima ve çeşitli mekanik sistemlerde kullanılan bakır borular, eski tesisat bağlantıları ve tadilat sırasında sökülen farklı bakır parçalar da değerlendirmeye girebilir.

Hurda kablonun değeri ise yalnızca ağırlığından anlaşılmaz. Kablonun bakır veya alüminyum iletkenli olması, damar yapısı, metal oranı ve üzerindeki izolasyon miktarı sınıflandırmada önemlidir. Bu nedenle farklı kabloların tek bir karışık parti haline getirilmesi yerine türlerine göre ayrılması Kirazlıtepe’de özellikle elektrikçi, müteahhit ve tadilat ekiplerinden çıkan malzemelerde önem kazanır.

Kirazlıtepe’de parasal değeri yüksek metal grupları arasında bakır ve kablo öne çıksa da hacim açısından demir ve çelik hurdası daha önemli hale gelebilir.

Kentsel dönüşüm veya bina yenilemelerinde;

sökülen çelik kapılar ve kasalar,

korkuluklar,

profil ve konstrüksiyon parçaları,

eski metal çatı veya sundurma elemanları,

radyatörler,

tesisat ve mekanik ekipman parçaları,

şantiye sırasında kalan profil, boru ve saclar

demir hurdası oluşturabilir.

Tam bina yıkımlarında ortaya çıkan metalin miktarı doğal olarak tek daire tadilatına göre çok farklıdır. Ancak her yıkım alanından aynı miktarda veya aynı nitelikte demir çıkacağı varsayılamaz. Binanın yaşı, yapım sistemi, sonradan yapılan eklentiler ve söküm yöntemi hurdanın niteliğini değiştirir.

Kirazlıtepe’nin dönüşüm geçmişi nedeniyle bölgedeki demir hurdası talebinin yalnızca bireysel ev sahiplerinden değil; yıkım, inşaat, renovasyon ve şantiye organizasyonlarından da kaynaklanması beklenebilir.

Kirazlıtepe’de alüminyumun önemli olmasının nedeni, malzemenin hem eski yapılarda hem de güncel yapı uygulamalarında yaygın biçimde kullanılabilmesidir.

Pencere ve balkon doğramaları, bazı cephe ve kaplama elemanları, kapı profilleri ve çeşitli yapı parçaları söküm sırasında alüminyum hurdası oluşturabilir. Özellikle eski bir binada doğramaların değiştirilmesi, bina tamamen yıkılmasa bile bağımsız bir metal hurda akışı meydana getirir.

Yeni konut ve ticari birimlerin tamamlanma veya kullanım sonrası tadilat süreçlerinde de profil ve uygulama artıkları görülebilir. Bu yönüyle alüminyum, Kirazlıtepe’de yalnızca dönüşümün yıkım aşamasıyla sınırlı değildir.

Alüminyum profillerin demir bağlantılarından, camdan ve diğer yabancı malzemelerden ayrılması da sınıflandırmayı kolaylaştırır.

Kirazlıtepe’de sarı hurdanın temel potansiyeli bina tesisatları ve bağlantı parçalarıdır. Pirinç musluk parçaları, vanalar, rekorlar ve farklı tesisat bağlantıları tadilat sırasında ortaya çıkabilir. Miktarları demir hurdasına göre düşük olsa da ayrı değerlendirilmesi gereken metal grupları arasındadır.

Krom olarak adlandırılan hurda ise uygulamada çoğunlukla paslanmaz çelik parçaları ifade eder. Apartmanların ortak alanlarından, korkuluklardan, ticari alanların dekorasyon ve mutfak ekipmanlarından veya çeşitli mekanik uygulamalardan paslanmaz metal çıkabilir.

Kirazlıtepe’de büyük endüstriyel paslanmaz hurda partilerinden ziyade bina, dükkân ve tesis yenilemelerinden çıkan daha parçalı malzemeler daha gerçekçi bir hurdacılık profili oluşturur.

Kirazlıtepe’nin iç yapısında rastgele sokak isimleri sıralamak yerine, mahallenin kullanım ve ulaşım düzeninde gerçekten karşılığı olan noktalar önemlidir.

Fıstıklı Bayır Sokak, bu açıdan dikkat çeker. Kirazlıtepe Boğaziçi Yaşam Merkezi de bu sokakta bulunmakta ve belediyenin verdiği bilgiye göre yaklaşık 11 bin metrekarelik bir alanda sosyal, kültürel ve sportif fonksiyonları bir araya getirmektedir.

Böylesi büyük kamusal tesisler doğrudan sürekli hurda kaynağı olarak değerlendirilmemelidir; ancak Kirazlıtepe’nin yalnızca eski konutlardan oluşan bir bölge olmadığını, dönüşümle birlikte kamusal ve teknik altyapısının da yenilendiğini göstermesi açısından önemlidir.

Belediyenin 2026 performans programında ayrıca Kirazlıtepe Katlı Otoparkı ve Kirazlıtepe Kentsel Dönüşüm Bilgilendirme Ofisi belediye tesisleri arasında sayılmaktadır. Bu durum dönüşümün mahallenin güncel idari ve fiziksel yapısındaki önemini koruduğunu gösterir.

Kirazlıtepe Merkez, Orhan Seyfi Orhon Caddesi ve Fıstıklı Bayır çevresiyle bağlantılı mahalle içi hareket de toplu ulaşım hatlarında açık biçimde izlenmektedir. İETT'nin 15K hattı Kirazlıtepe'den Kirazlıtepe Merkez, Küplüce ve Beylerbeyi üzerinden Üsküdar'a bağlanırken; UM11 hattı Kirazlıtepe'yi Küplüce ve Kısıklı yönüyle ilişkilendirir.

Hurda toplama açısından bu ulaşım yapısının önemi, mahalleyi Üsküdar merkezinden bağımsız bir alan olarak düşünmemek gerektiğidir. Kirazlıtepe, Küplüce ve Beylerbeyi yönüyle; diğer tarafta Kısıklı, Ferah ve Mehmet Akif Ersoy çevresiyle bağlantılı bir konumdadır.

Kirazlıtepe’nin yerel hurdacılık yapısını belirleyen en önemli ayrıntılardan biri, dönüşümün mahalle sınırında kesilmemesidir.

Üsküdar Belediyesi'nin resmi raporuna göre ikinci etap kentsel dönüşüm çalışmaları Küplüce, Kirazlıtepe, Ferah ve Mehmet Akif Ersoy mahallelerinde yaklaşık 525 bin metrekarelik alanı kapsamaktadır. Raporda bu geniş bölgede 1.218 binanın ve 594.450 metrekare mevcut yapı alanının dönüştürülmesinin planlandığı belirtilmektedir.

Bu nedenle Kirazlıtepe’de metal hurda hareketliliği yalnızca mahallenin merkezindeki münferit tadilatlarla açıklanamaz. Çevrede etaplar halinde ilerleyen dönüşüm;

şeklinde devam eden uzun bir süreç oluşturur.

Her aşamanın metal profili farklıdır. Yıkım döneminde demir, alüminyum ve eski tesisat metalleri ağırlık kazanırken; inşaatın ileri safhalarında kablo, bakır, alüminyum profil, paslanmaz parça ve çeşitli uygulama fireleri daha görünür olabilir.

Mahallenin yapısına bakıldığında metal hurda kaynaklarını birkaç farklı grupta değerlendirmek daha gerçekçidir.

Kentsel dönüşüm ve bina yıkımları, büyük hacimli demir ve farklı söküm metallerinin ortaya çıkabileceği başlıca kaynaktır.

Daire ve apartman tadilatları, daha küçük fakat metal türü bakımından çeşitli partiler oluşturur. Elektrik kablosu, bakır, alüminyum doğrama, pirinç tesisat parçaları ve eski radyatör gibi malzemeler bu gruba girer.

Elektrik tesisatı yenilemeleri, özellikle hurda kablo ve bakırın yoğunlaştığı işlerdir. Apartman ortak tesisatının, dükkân elektrik sisteminin veya daire içi tesisatın yenilenmesi sırasında farklı kesitlerde kablolar ortaya çıkabilir.

Sıhhi ve mekanik tesisat çalışmaları, bakır, pirinç, demir ve zaman zaman paslanmaz parçaların kaynağı olabilir.

Yeni inşaat ve şantiye uygulamaları ise eski malzeme sökümünden farklı olarak profil, demir, sac, kablo, bakır boru veya alüminyum uygulama artıkları meydana getirebilir.

Ticari bağımsız bölümlerdeki dekorasyon değişiklikleri de Kirazlıtepe'nin dönüşümle artan ticari birim sayısı düşünüldüğünde ayrıca önem taşır. Dükkanların yeniden düzenlenmesi sırasında elektrik tesisatı, metal raf ve konstrüksiyonlar, paslanmaz parçalar veya alüminyum profiller çıkabilir.

Kirazlıtepe gibi dönüşüm ve yenilemenin öne çıktığı yerlerde metal hurdanın kaynağında ayrılması daha önemlidir. Özellikle bir bina veya şantiyede farklı metaller aynı noktaya yığıldığında değerli metallerin niteliğinin tespiti zorlaşabilir.

Hurda kabloların demirle, bakırın pirinç tesisat parçalarıyla, alüminyum profillerin demir aksesuarlarla karıştırılmaması gerekir. Büyük söküm çalışmalarında ise metalin yükleme öncesinde sınıflandırılması hem tartım hem de malzemenin doğru kategoride değerlendirilmesi bakımından daha düzenli bir süreç sağlar.

Kirazlıtepe hurda alımı açısından özellikle şu ayrım önem kazanır: yüksek hacimli demir hurdası ile daha düşük hacimli fakat birim değeri yüksek bakır, kablo, sarı ve alüminyum hurdalarının ayrı değerlendirilmesi.

Kirazlıtepe için hurdacılık ihtiyacı, sanayi bölgelerinde görülen sürekli fabrika üretim firesinden farklıdır. Buradaki metal akışı daha çok proje, bina ve tadilat bazlıdır.

Bir gün apartman tesisatı yenilenirken kablo ve bakır ağırlıklı malzeme çıkabilir; başka bir noktada bina sökümünden yoğun demir hurdası oluşabilir. Yeni tamamlanan bir dükkânda ise alüminyum, paslanmaz ve uygulama artıkları öne çıkabilir.

Bu nedenle Kirazlıtepe hurdacı, Kirazlıtepe hurda kablo alımı veya Kirazlıtepe bakır hurdası gibi aramaların ortak noktası tek bir metal türü değil, mahallenin eski yapı stokundan yenilenmiş konut ve ticari alanlara geçiş sürecidir.

Başlıca kaynaklar apartman ve daire elektrik tesisatlarının yenilenmesi, bina sökümleri, dükkân tadilatları ve yeni yapılardaki elektrik uygulama artıklarıdır. Kablonun bakır veya alüminyum iletkenli olması ayrıca değerlendirilmelidir.

Binanın özelliklerine bağlı olarak demir ve çelik, elektrik kabloları, bakır, alüminyum doğramalar, pirinç tesisat parçaları ve çeşitli paslanmaz elemanlar çıkabilir. Kesin miktar binadan binaya değişir.

Hayır. Daire tadilatları, apartman ortak alanlarının yenilenmesi, elektrik ve sıhhi tesisat işleri, dükkân dekorasyonları ve yeni inşaat uygulamaları da metal hurda oluşturur.

Mahallenin bilinen konut yapısı ve kapsamlı kentsel dönüşüm süreci dikkate alındığında Kirazlıtepe için bina, tesisat, tadilat ve şantiye kaynaklı metal hurdalar daha karakteristik görünmektedir. Büyük üretim tesislerinden kaynaklanan düzenli endüstriyel fire, bölgenin temel hurdacılık profilini açıklayan unsur değildir.

Kirazlıtepe’yi metal hurda açısından farklılaştıran unsur tek başına Üsküdar’daki konumu değildir. Mahallenin son yıllarda geçirdiği geniş ölçekli fiziksel dönüşüm, hurdacılık yapısını doğrudan belirlemektedir.

Eski binaların sökülmesi demir, alüminyum, kablo, bakır ve tesisat metalleri üretirken; yeni yapıların kurulması şantiye artıkları ve uygulama firelerini ortaya çıkarır. Binalar kullanılmaya başladıktan sonra ise tadilat, tesisat değişikliği ve ticari alan yenilemeleri daha küçük ölçekli fakat devamlı bir metal akışı oluşturur.

Üstelik dönüşümün Küplüce, Ferah ve Mehmet Akif Ersoy mahalleleriyle bağlantılı daha geniş bir alanda ele alınması, Kirazlıtepe’nin hurdacılık açısından tek başına değerlendirilmemesi gerektiğini gösterir. Bu nedenle bölgede metal hurda alımının en belirgin başlıkları kentsel dönüşüm kaynaklı demir hurdası, elektrik tesisatlarından çıkan hurda kablo ve bakır, yapı yenilemelerinden gelen alüminyum ile tesisat kaynaklı sarı ve paslanmaz metal hurdalarıdır.