Küçükçamlıca Hurdacı

Küçükçamlıca, metal hurda açısından İstanbul’un sanayi bölgeleriyle aynı karakterde değerlendirilebilecek bir yer değildir. Üsküdar Belediyesi’nin mahalle krokisinde geniş koru alanları, konut ve site alanları, eğitim ve kamu kullanımları öne çıkarken organize sanayi veya büyük ölçekli üretim alanı niteliğinde bir yapı görülmez. Belediyenin mahalle sayfasında Küçük Çamlıca nüfusu 17 bin olarak verilmektedir. Bu yapı, bölgede hurda oluşumunun fabrika üretim artıklarından ziyade konutların yenilenmesi, bina tesisatlarının değiştirilmesi, yapı yıkım ve yeniden yapım süreçleri, site bakımları ve teknik altyapı çalışmaları üzerinden değerlendirilmesini gerektirir.

Küçükçamlıca’yı daha da farklılaştıran iki unsur vardır: mahallenin önemli bölümünü şekillendiren Küçük Çamlıca Korusu ve tepe dokusu ile Çilehane Caddesi–Oyma Sokak üzerinde bulunan Küçük Çamlıca TV-Radyo Kulesi. Çamlıca Kulesi’nin 2020’de yayın faaliyetlerine başlamasıyla tepelerde farklı noktalarda bulunan antenlerin burada toplanmış olması, mahallenin haberleşme ve teknik altyapı bakımından İstanbul genelinde oldukça sıra dışı bir konuma sahip olduğunu gösterir.

Bu nedenle “Küçükçamlıca hurdacı” aramasının arkasındaki ihtiyaç yalnızca karışık metal hurdaların alınması değildir. Bölgenin yapısına bakıldığında özellikle hurda kablo, bakır, demir, alüminyum, sarı ve daha sınırlı ölçüde paslanmaz/krom hurdaları öne çıkar.

Bir üretim bölgesinde metal hurdası genellikle pres artığı, sac kırpıntısı, talaş, makine parçası veya seri üretim firesi biçiminde ortaya çıkar. Küçükçamlıca’da ise daha farklı bir hareketlilik söz konusudur. Apartmanlar, müstakil veya bahçeli konutlar, siteler ve çeşitli kurumsal yapılar nedeniyle hurda çoğu zaman bir yapının bakım, tadilat veya tamamen yenilenmesi sırasında oluşur.

Üsküdar Belediyesi’nin resmi mahalle krokisi yalnızca yapı yoğunluğunu değil, Küçük Çamlıca Tepesi çevresindeki geniş yeşil alanı ve mahalle içerisindeki site alanlarını da açık biçimde göstermektedir. Bu dağılım, mahallede büyük hurdaların tek bir sanayi sahasında sürekli birikmesinden ziyade farklı adreslerde dönemsel olarak ortaya çıkmasını daha olası kılar.

Örneğin eski bir apartmanın kapsamlı tadilatında aynı anda elektrik kabloları, bakır borular, demir korkuluklar, kapı ve pencere profilleri, alüminyum doğramalar, pirinç tesisat parçaları ve çeşitli metal mekanik elemanlar çıkabilir. Bir site bakımında ise miktar daha düşük olsa bile blok sayısı ve ortak alanların kapsamı nedeniyle farklı metal sınıfları bir araya gelebilir.

Bu nedenle Küçükçamlıca’da metal hurdaların malzeme türüne göre ayrılması, özellikle bakır ve kablonun demir hurdasından ayrı değerlendirilmesi önem taşır.

Mahallenin hurda profili içinde kablonun ayrı değerlendirilmesi gerekir. Bunun temel sebebi ağır sanayi değil; yüksek elektrik ve elektronik altyapı yoğunluğu bulunan kent dokusudur.

Apartman ve site yenilemelerinde eski elektrik hatları değiştirilirken çok damarlı tesisat kabloları, enerji kabloları, pano bağlantıları ve çeşitli bakır iletkenler ortaya çıkabilir. İnternet, haberleşme, güvenlik, kamera, otomasyon ve ortak alan sistemlerinin değiştirilmesi de farklı özelliklerde kablo hurdalarının oluşmasına neden olabilir.

Küçükçamlıca’yı İstanbul’daki birçok konut mahallesinden ayıran noktalardan biri ise Çamlıca Kulesi’dir. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Haberleşme Genel Müdürlüğü, Çamlıca tepelerinde farklı kurumlara ait antenlerin Küçük Çamlıca TV-Radyo Kulesi’nde toplandığını belirtmektedir. Kule Küçük Çamlıca Mahallesi, Çilehane Caddesi, Oyma Sokak’ta bulunmaktadır.

Bu durum, bölgenin haberleşme altyapısıyla ilişkisinin ne kadar güçlü olduğunu gösterir. Ancak buradan kulenin kendisinin düzenli veya serbest bir hurda kaynağı olduğu sonucu çıkarılmamalıdır. Bölge açısından anlamlı olan nokta, Küçükçamlıca’nın diğer birçok yerleşim mahallesinden farklı olarak telekomünikasyon ve yayın altyapısının fiziksel olarak görünür olduğu teknik bir merkez niteliği de taşımasıdır.

Hurda kablonun değeri değerlendirilirken yalnızca toplam ağırlık yeterli değildir. Bakır iletkenli enerji kablosu, ince haberleşme kablosu, alüminyum iletkenli kablo veya farklı izolasyon oranlarına sahip kabloların metal içeriği aynı değildir. Bu nedenle Küçükçamlıca’da tadilat, elektrik yenilemesi veya teknik tesisat sökümünden çıkan kabloların diğer metal hurdalara karıştırılmadan ayrılması daha doğru bir değerlendirme sağlar.

Küçükçamlıca hurda bakır açısından değerlendirildiğinde en güçlü kaynaklardan biri mevcut yapı stokudur. Elektrik tesisatlarında kullanılan iletkenlerin yanı sıra eski tip su ve ısıtma tesisatları, klima sistemleri, çeşitli mekanik tesisatlar ve teknik ekipmanlar bakır içerebilir.

Bina yenilemelerinde özellikle;

elektrik kabloları ve pano bağlantıları,

bakır borular,

klima ve soğutma tesisatı boruları,

mekanik tesisatlardan çıkan bakır parçalar,

motor ve elektrik ekipmanlarındaki bakır bileşenler

ayrı bir hurda grubu oluşturabilir.

Buradaki önemli nokta, bakırın demir veya karışık metal içerisinde değerlendirilmemesidir. Tesisat sökümünde çıkan temiz bakır boru ile izolasyonlu kablo veya çeşitli bağlantı parçaları aynı özellikte olmadığı için hurda sınıflandırması buna göre yapılmalıdır.

Küçükçamlıca’daki metal hurdacılığını değerlendirirken yapı yenileme sürecini göz ardı etmek mümkün değildir. İBB’nin kentsel dönüşüm planlama çalışmalarında Küçük Çamlıca, riskli yapılara ilişkin plan notu değişikliğinin kapsadığı Üsküdar mahalleleri arasında yer almaktadır. Ayrıca Bulgurlu ve Cumhuriyet mahallelerinin tamamı ile Kısıklı, Ferah ve Küçük Çamlıca’nın bir bölümünü kapsayan yaklaşık 315 hektarlık alan için yeni nazım imar planı süreci yürütülmüştür. Plan 2025’te onaylanmış, itirazlara ilişkin süreç ise 2026 yılında İBB Meclisine taşınmıştır.

Dolayısıyla mahallede bina yenileme hareketinin yalnızca varsayımsal bir konu olmadığı söylenebilir. Bununla birlikte her Küçükçamlıca binasının dönüşüme girdiğini veya belirli bir hurda tonajı oluştuğunu söylemek mümkün değildir.

Bir binanın tamamen yıkılması halinde metal hurda profili tadilata kıyasla değişir. İnşaat demiri, çelik konstrüksiyon parçaları, metal kapılar, korkuluklar, tesisat boruları ve çeşitli sabit metal elemanlar daha fazla ağırlık kazanır. Elektrik ve mekanik tesisatların sökülmesiyle kablo, bakır, pirinç ve alüminyum da bu sürece eşlik eder.

Bu nedenle Küçükçamlıca’da yüksek miktarlı demir hurdasının en anlamlı kaynaklarından biri günlük konut faaliyeti değil, dönemsel yıkım ve kapsamlı bina yenileme işleridir.

Küçükçamlıca’da demir hurdası için fabrika hurdası beklemek yerine yapı elemanlarına bakmak daha gerçekçidir.

Eski binaların yıkılması veya kapsamlı tadilatı sırasında donatı demiri, profil, çelik kapı, bahçe demiri, korkuluk, merdiven elemanı, metal çatı parçası ve çeşitli konstrüksiyon malzemeleri ortaya çıkabilir. Yeni inşaatlarda ise kesimden kalan demir ve profil parçaları oluşabilir.

Koru ve site ağırlıklı yerleşim dokusu nedeniyle bahçe kapıları, çevre korkulukları, metal pergola veya sundurma elemanları gibi dış mekân metalleri de bölgenin konut karakteriyle uyumludur. Ancak bunların miktarı proje ve yapının niteliğine göre büyük ölçüde değişir.

Küçükçamlıca’nın konut ağırlıklı yapılaşması alüminyum doğrama hurdasını da önemli hale getirir. Pencere ve balkon sistemlerinin değiştirilmesi sırasında eski alüminyum profiller; bina girişleri, cephe uygulamaları ve çeşitli mimari elemanlardan ise farklı alaşımlardaki alüminyum malzemeler çıkabilir.

Yeni nesil yapı yenilemelerinde eski pencere sistemlerinin değiştirilmesi, balkon kapamalarının sökülmesi veya bina ortak alanlarının yenilenmesi, alüminyum hurdasının mahallede düzenli fakat dağınık biçimde ortaya çıkmasına neden olabilecek işlerdir.

Alüminyumun hafif olması nedeniyle hacmi yüksek görünse bile ağırlığı demire göre daha düşük olabilir. Bu yüzden hurda değerlendirmesinde yalnızca kapladığı alan üzerinden değil, alaşım ve temizliğine göre sınıflandırılması gerekir.

Küçükçamlıca’da sarı hurda, sanayi tipi pirinç işleme atığından ziyade bina tesisatlarıyla ilişkilidir. Musluk ve vana parçaları, bağlantı elemanları, çeşitli sıhhi tesisat bileşenleri ve pirinç donanımlar özellikle eski tesisatların değiştirilmesi sırasında ortaya çıkabilir.

Krom veya daha doğru ifadeyle paslanmaz çelik hurdası ise korkuluklar, bina giriş uygulamaları, ticari mutfak donanımları ve bazı mekanik tesisat elemanlarından çıkabilir. Küçükçamlıca Sosyal Tesisi’nin Oyma Sokak’ta, koru içerisinde bulunması da bölgede konutların yanı sıra ziyaretçi ve hizmet tesisi fonksiyonlarının bulunduğunu gösterir.

Bununla birlikte Küçükçamlıca’yı yoğun krom hurdası üreten bir sanayi bölgesi gibi değerlendirmek doğru olmaz. Paslanmaz metal burada daha çok bina ve tesis donanımı kaynaklı ikincil bir hurda grubudur.

Küçük Çamlıca Korusu mahallenin küçük bir ayrıntısı değildir. İBB verilerine göre yaklaşık 271 bin metrekarelik koruda sert zeminler, otopark, yollar, sulama altyapısı, aydınlatma ve çeşitli tesisler yenilenmiştir.

Dolayısıyla Küçükçamlıca’nın tamamını yoğun yapılaşmış bir şehir mahallesi olarak düşünmek yanıltıcıdır. Mahallenin merkezindeki geniş koru dokusu ile çevresindeki konut alanları birlikte değerlendirilmelidir.

Bu yapı hurdacılık açısından da önemlidir. Büyük bir sanayi sitesinde olduğu gibi geniş depolama sahaları veya kesintisiz ağır vasıta hareketi beklemek yerine, adres bazlı ve kontrollü metal hurda çıkışı daha karakteristiktir. Tepe eğimleri ve konut içi sokaklar da ağır ve hacimli hurdaların alınmasında güzergâh ve araç planlamasını önemli hale getirir.

Küçükçamlıca’nın iç dokusu sakin ve konut ağırlıklı olsa da mahalle büyük ulaşım bağlantılarından kopuk değildir. Üsküdar Belediyesi’nin resmi mahalle haritasında Altunizade Kavşağı ile Boğaziçi Köprüsü Çevreyolu mahalle ulaşım sisteminin önemli parçaları arasında gösterilmektedir. Belediye kayıtlarında Bulgurlu Caddesi de Küçük Çamlıca içerisindeki yerel akslardan biri olarak geçmektedir.

Bu durum özellikle bina sökümü veya toplu metal çıkışı gibi araç gerektiren işlerde önemlidir. Ana ulaşım sistemine yakınlık, Küçükçamlıca’yı erişilemez bir tepe yerleşimi olmaktan çıkarır; buna karşılık koru çevresindeki ve konut dokusundaki daha dar yollar nedeniyle her adres aynı araç erişimine sahip değildir.

Bu nedenle hurda miktarı kadar malzemenin bulunduğu yapı, kat durumu, yükleme alanı ve sokağın araç erişimi de Küçükçamlıca’daki toplama organizasyonunda belirleyici olabilir.

Mahallede hurdanın çoğu tek tip sanayi atığı olarak ortaya çıkmadığından, bir bina veya tadilat sahasında birkaç metal türü aynı anda bulunabilir. Demir profillerin arasında alüminyum doğramaların, tesisat parçalarının arasında sarı ve bakırın, elektrik sökümünde ise farklı kablo sınıflarının bulunması mümkündür.

Bu nedenle Küçükçamlıca’daki metal hurda için en sağlıklı yaklaşım, malzemeyi kaynağında mümkün olduğunca ayırmaktır. Özellikle bakır, hurda kablo, alüminyum ve sarının ağır demir hurdasına karıştırılmaması, malzemenin gerçek niteliğinin belirlenmesini kolaylaştırır.

Küçükçamlıca hurdacı ihtiyacını belirleyen temel yapı da budur: mahalle büyük ölçekli metal üretiminin merkezi değil; konut yenilemeleri, kentsel dönüşüm, teknik tesisatlar, siteler, kurumsal yapılar ve İstanbul ölçeğinde özel öneme sahip haberleşme altyapısının bir arada bulunduğu karma bir yerleşim alanıdır. Bu nedenle bölgedeki metal hurda hareketliliğinin en anlamlı kalemleri hurda kablo ve bakır başta olmak üzere demir, alüminyum, sarı ve yapı donanımlarından çıkan paslanmaz metallerdir.