Küplüce Hurdacı

Küplüce’de hurdacılık faaliyetlerini anlamak için mahalleyi bir sanayi bölgesi gibi değerlendirmek doğru değildir. Üsküdar’ın konut ağırlıklı yerleşim dokusu içinde bulunan Küplüce’de metal hurda oluşumunun temel kaynakları fabrikalar veya büyük üretim tesislerinden çok; eski yapıların yenilenmesi, bina yıkımları, daire ve dükkân tadilatları, elektrik ve sıhhi tesisat değişimleri, doğrama sökümleri ile küçük işletmelerde gerçekleştirilen yenilemelerdir.

Üsküdar Belediyesi Küplüce mahalle sayfasında nüfus 18 bin olarak gösterilirken, ilçenin genel arazi kullanımında en büyük payı konut alanlarının oluşturduğu belirtilmektedir. Üsküdar’ın Boğaz kıyılarından yamaçlara ve tepelere doğru değişen bir yerleşim karakterine sahip olması da Küplüce gibi mahallelerde hurdacılık operasyonunu sanayi bölgelerinden farklılaştırır.

Küplüce açısından daha önemli olan nokta ise kentsel dönüşümdür. Belediye faaliyet raporlarında Küplüce; Kirazlıtepe, Ferah ve Mehmet Akif Ersoy mahalleleriyle birlikte yaklaşık 525 bin metrekarelik Çamlıca Camii Çevresi Kentsel Dönüşüm Projesi'nin ikinci etap çalışma alanı içerisinde gösterilmiştir. Bakanlık tarafından yayımlanan daha eski proje bilgilerinde de Küplüce'nin çevresindeki mahallelerle birlikte geniş çaplı dönüşüm çalışmalarının içinde olduğu görülmektedir. Bu nedenle Küplüce hurdacı ihtiyacının önemli bir bölümünü eski yapı stokunun sökülmesi ve yenilenmesi sırasında ortaya çıkan metal malzemeler üzerinden değerlendirmek gerekir.

Bir binanın dönüşüm sürecinde yalnızca taşıyıcı sistemden demir çıkmaz. Yapının yaşına, kullanım biçimine ve daha önce geçirdiği tadilatlara göre çok farklı metal grupları ortaya çıkabilir.

Küplüce’de eski bir apartmanın veya müstakil yapının boşaltılması ve sökülmesi sırasında karşılaşılması muhtemel başlıca malzemeler arasında inşaat demiri, çelik profiller, demir kapılar ve korkuluklar, kalorifer tesisatı parçaları, elektrik kabloları, bakır tesisat boruları, alüminyum pencere profilleri, çatı ve balkon metalleri ile pirinç bağlantı parçaları bulunur.

Bunun hurdacılık açısından önemli sonucu, tek bir yapıdan çıkan metallerin aynı sınıfta değerlendirilmemesidir. Demir ile bakırın, alüminyum ile sarının veya elektrik kablosuyla paslanmaz çeliğin birbirinden ayrılması gerekir. Özellikle bina sökümlerinde metalin kaynağında ayrılması hem yükleme sürecini kolaylaştırır hem de yüksek değerli malzemelerin demir hurdasının arasında karışmasını önler.

Küplüce’deki dönüşümün mahalle ölçeğinde belgelenmiş olması, bölgedeki metal hurda hareketliliğini geçici bir tadilat olgusundan daha önemli hale getirir. Ancak belirli bir dönemde kaç ton hurda çıktığına ilişkin doğrulanabilir mahalle bazlı veri bulunmadığından tonaj konusunda kesin rakam vermek doğru değildir.

Küplüce hurda kablo taleplerinin en güçlü kaynaklarından biri mevcut binaların elektrik altyapılarının yenilenmesidir.

Eski yapıların kapsamlı tadilatında veya tamamen sökülmesinde;

daire içi elektrik kabloları,

kolon ve sayaç panosuna giden enerji hatları,

eski besleme kabloları,

ortak alan elektrik tesisatı,

anten ve haberleşme hatlarında kullanılan metal içerikli kablolar,

dükkânların elektrik tesisatlarından çıkan kablolar

hurdaya ayrılabilir.

Buna yeni yapılaşma da eklenir. Şantiyelerde kablo tesisatı kurulurken kesimlerden kalan parçalar, proje değişiklikleri nedeniyle sökülen hatlar ve montaj fazlası metal içerikli kablolar oluşabilir. Bunların miktarı tek bir daire tadilatında sınırlı kalabilirken, komple bina yenilemelerinde daha anlamlı seviyelere çıkabilir.

Hurda kablonun değerlendirilmesinde yalnızca dış görünüş yeterli değildir. Kablonun bakır veya alüminyum iletkenli olması, damar kalınlığı, izolasyon oranı ve kablonun karışık malzeme içerip içermemesi sınıflandırmayı değiştirir. Bu nedenle Küplüce’de bina sökümü, elektrikçi işi veya şantiye çıkması kabloların mümkün olduğunca diğer metallerden ayrı tutulması önemlidir.

Küplüce’nin konut ağırlıklı yapısı nedeniyle bakır kablonun kaynağı yalnızca büyük inşaatlar değildir. Bir apartmanda ana elektrik tesisatının yenilenmesi, dairelerin komple tadilatı, elektrik panolarının değiştirilmesi veya eski dükkânların yeniden düzenlenmesi de bakır içerikli kablo oluşturabilir.

Bu özellik Küplüce’yi fabrika yoğun bir bölgeden ayırır: tek noktada sürekli yüksek tonaj yerine, mahalle içerisinde farklı binalardan dönemsel ve dağınık şekilde hurda çıkması daha olasıdır.

Küplüce bakır hurdası yalnızca kablodan ibaret değildir.

Eski konutlarda ve iş yerlerinde yapılan mekanik tesisat yenilemeleri sırasında bakır borular, bağlantı parçaları ve klima tesisatlarından çıkan bakır içeren malzemeler görülebilir. Özellikle komple daire tadilatlarında elektrik tesisatı ile su, ısıtma veya klima altyapısının aynı anda yenilenmesi, bir adreste birden fazla bakır hurda çeşidinin oluşmasına yol açabilir.

Bina yıkımlarında ise durum daha farklıdır. Kullanılabilir ekipman söküldükten sonra yapı içerisindeki metal hatların ayrıştırılması gerekir. Bakır boru ve kablo gibi daha değerli malzemelerin demir, moloz veya diğer söküm malzemeleri arasında kalması hurdacılık açısından verimsizdir.

Bu nedenle Küplüce’de özellikle dönüşüme giren binalarda metal sökümünün planlı yapılması önem kazanır.

Bakır ve kablo birim ağırlık açısından daha değerli metal gruplarında yer alsa da, bina ölçeğinde düşünüldüğünde Küplüce demir hurdası hacim ve ağırlık bakımından önemli bir kalem olabilir.

Eski yapılardan;

inşaat demiri,

çelik profil,

balkon ve merdiven korkulukları,

demir kapılar,

pencere güvenlik demirleri,

çatı konstrüksiyonları,

eski radyatörler,

metal depo ve raf sistemleri,

dükkân kepenkleri

çıkabilir.

Komple bina yıkımlarında ağır demirin kaynağında ayrılması özellikle önemlidir. Buna karşılık apartman veya dükkân tadilatlarında daha küçük miktarlarda kapı, profil, korkuluk ve benzeri demir hurdaları ortaya çıkar.

Küplüce’nin hurdacılık profili bu nedenle iki farklı ölçek gösterir: dönüşüm ve yıkım yapılan parsellerde toplu metal çıkışı; mevcut konut ve iş yerlerinde ise daha küçük fakat sürekli tadilat kaynaklı hareketlilik.

Konutların yenilenmesi Küplüce’de alüminyum hurdasının da doğal kaynaklarından biridir. Eski alüminyum pencere sistemlerinin değiştirilmesi, balkon kapamalarının sökülmesi, mağaza veya dükkân cephelerinin yenilenmesi ve çeşitli profil uygulamalarının değiştirilmesi sonucunda alüminyum hurda ortaya çıkabilir.

Alüminyum malzemelerde profil, levha ve farklı alaşımların demir parçalarından ayrı tutulması daha sağlıklı bir sınıflandırma sağlar. Özellikle eski pencere sistemleri sökülürken profil üzerinde cam dışındaki bağlantı elemanları, contalar ve demir aksam bulunabileceğinden malzemenin durumu ayrıca değerlendirilir.

Küplüce’de alüminyumun sanayi üretim firesinden ziyade yapı ve tadilat kaynaklı görülmesi beklenir. Bu yönüyle mahalle, Dudullu veya İMES çevresindeki üretim bölgelerinden tamamen farklı bir hurda karakterine sahiptir.

Pirinç esaslı ve hurdacılıkta genellikle sarı hurda olarak adlandırılan metal parçalar Küplüce’de yüksek hacimli bir kalem olmaktan çok, bina ve tesisat yenilemeleriyle bağlantılıdır.

Musluk ve batarya gövdeleri, vana ve bağlantı parçaları, çeşitli tesisat fittingsleri, kapı ve yapı donanımlarında kullanılan pirinç parçalar tadilat sırasında ayrılabilir.

Özellikle eski bir dairenin mutfak, banyo ve tesisatının tamamen yenilenmesi halinde demir, bakır, kablo, alüminyum ve sarının aynı işten çıkması mümkündür. Bu noktada bütün metalleri tek karışık hurda olarak değerlendirmek yerine türlerine göre ayrıştırmak önem kazanır.

Küplüce bir ağır ticaret veya sanayi merkezi olmadığı için krom ve paslanmaz çelik hurdasının demir ya da yapı kaynaklı alüminyum kadar yaygın olması beklenmez.

Bununla birlikte mahalledeki küçük işletmelerin, yeme-içme noktalarının ve dükkânların yenilenmesi sırasında paslanmaz tezgâh, evye, raf, davlumbaz, çalışma yüzeyi veya çeşitli metal ekipmanlar çıkabilir.

Mehmet Akif Ersoy Caddesi ve çevresinde yerel ticari işletmelerin bulunduğu görülmektedir. Bu yapı, Küplüce’de krom hurdasının fabrika üretim artığı biçiminde değil, daha çok işletme ekipmanı ve dükkân yenilemesi kaynaklı ortaya çıkmasını daha olası hale getirir.

Küplüce’de mikro ölçekte en anlamlı akslardan biri Tomruk Caddesidir. İBB’nin ana arter sınıflandırmasında Tomruk Caddesi’nin Küplüce bölümünün ikinci derece arter olarak yer aldığı görülmektedir. Belediye kayıtlarında da Tomruk Caddesi ve Mehmet Akif Ersoy Caddesi Küplüce içindeki çeşitli hizmet noktalarının adreslerinde tekrar eden iki temel aks olarak karşımıza çıkar.

Bu durum hurdacılık açısından önemlidir. Mahalle içerisindeki küçük sokaklardan çıkan metal hurdaların araca yüklenmesi ile ana aks üzerinden mahalleden çıkarılması aynı operasyon değildir. Özellikle yüksek miktarlı demir veya bina sökümü hurdasında aracın yanaşma imkânı, yükleme yapılabilecek alan ve malzemenin parselden caddeye taşınma mesafesi önem kazanır.

Küplüce’nin Çamlıca çevresindeki yamaç karakteri ve yoğun konut dokusu nedeniyle her adreste büyük araçla doğrudan yükleme yapılabileceği varsayılamaz. Küçük miktarlı bakır, kablo, sarı ve alüminyum ile ağır demir hurdasının alınması bu nedenle farklı planlama gerektirebilir.

Saray Caddesi de Küplüce içerisindeki belirgin yerel akslardan biridir. Üsküdar Belediyesi'nin güncel hizmet kayıtlarında Küplüce Güzel Sanatlar Akademisi Saray Caddesi üzerinde, ÜSMEK Küplüce Kurs Merkezi ise Kızılağaç Sokak üzerinde gösterilmektedir. Bu adresler mahallenin sanayi değil, konut ve kamusal hizmet ağırlıklı karakterini destekleyen mikro örneklerdir.

Dolayısıyla Saray Caddesi çevresindeki hurdacılık potansiyelini fabrikalara değil; apartmanlar, tesisat işleri, bina bakımları ve küçük işletme tadilatlarına bağlamak daha gerçekçidir.

Küplüce içerisindeki Tomruk Suyu Semt Pazarı, Ticaret Bakanlığı kayıtlarında Okul Yolu Sokak ve Bağdat Sokak üzerinde perşembe günü kurulan semt pazarı olarak yer almaktadır. Üsküdar Belediyesi de aynı pazarı Küplüce sınırları içinde göstermektedir.

Semt pazarını büyük bir metal hurda kaynağı olarak değerlendirmek doğru olmaz. Buna karşılık bu bilgi Tomruk Suyu çevresinin tamamen kapalı bir konut alanı olmadığını; belirli günlerde ticari hareketliliğin arttığı, küçük esnaf ve hizmet faaliyetlerinin bulunduğu yerel bir merkez niteliği taşıdığını gösterir.

Bu tür alanlarda metal hurda daha çok dükkân tadilatı, kepenk değişimi, raf ve metal ekipman yenilemeleri, elektrik işleri veya küçük işletme sökümlerinden çıkabilir.

Küplüce’de komple bir apartman yenilemesi hurdacılık açısından tek malzemeli bir iş olarak düşünülmemelidir.

Örneğin yapı sökümü ilerledikçe taşıyıcı ve yardımcı sistemlerden demir; elektrik tesisatından bakır veya alüminyum kablo; mekanik tesisattan bakır ve sarı; pencerelerden alüminyum; mutfak veya ticari bölümlerden paslanmaz metal çıkabilir.

Bu nedenle yerinde değerlendirmede şu ayrım önemlidir:

Bu tablo aynı zamanda Küplüce’nin hurdacılık kimliğini özetler: metal çeşitliliği yüksektir ancak kaynak büyük ölçüde yapılaşma ve kullanım ömrünü tamamlayan bina donanımlarıdır.

Sanayi tesislerinde metal hurdalar çoğu zaman üretim sürecine göre zaten belli gruplarda birikir. Küplüce gibi konut yoğun mahallelerde ise aynı tadilat veya yıkımdan farklı metaller birbirine karışabilir.

Elektrik kablolarının demir profil içine atılması, bakır boruların molozla karışması veya alüminyum doğramaların demir konstrüksiyonla birlikte yığılması sınıflandırmayı zorlaştırır.

Özellikle dönüşüm yapılan yapılarda mümkün olduğunda;

bakır ve kablo, alüminyum, sarı, krom/paslanmaz ve demir ayrı gruplarda biriktirilmelidir.

Bu yaklaşım aynı zamanda Küplüce’nin dar veya eğimli mahalle içi alanlarında yükleme işlemini kolaylaştırır. Hafif fakat hacimli alüminyum profiller ile ağır demir parçaların ayrı hazırlanması araç ve taşıma planlamasını daha kontrollü hale getirir.

Küplüce’de metal hurda ihtiyacını bölgenin yapısıyla birlikte düşündüğümüzde birkaç senaryo diğerlerinden daha anlamlıdır.

Komple bina yıkımları ve kentsel dönüşüm uygulamalarında demir, kablo ve farklı yapı metalleri birlikte ortaya çıkabilir. Daire tadilatlarında kablo, bakır tesisat, sarı ve alüminyum daha küçük miktarlarda görülebilir. Apartman ortak alanlarının yenilenmesinde kolon kabloları, panolar, korkuluklar ve eski metal donanımlar sökülebilir. Dükkân yenilemelerinde ise kepenk, profil, kablo, alüminyum cephe veya paslanmaz ekipman gündeme gelebilir.

Dolayısıyla Üsküdar Küplüce hurdacı, Küplüce hurda kablo alan, Küplüce bakır hurdası, Küplüce demir hurda alımı gibi aramaların arkasındaki ihtiyaç çoğu zaman mahalledeki yapı yenilemeleriyle doğrudan bağlantılıdır.

Küplüce’yi hurdacılık açısından değerli kılan özellik büyük fabrikaların veya organize sanayi tesislerinin bulunması değildir. Mahallenin asıl farkı, Üsküdar’ın yoğun konut dokusu içinde bulunması ve çevresindeki geniş ölçekli kentsel dönüşüm sürecinin Küplüce’yi de doğrudan kapsamasıdır.

Belediye ve Bakanlık kaynaklarında Küplüce’nin Kirazlıtepe, Ferah ve Mehmet Akif Ersoy çevresindeki dönüşüm alanlarıyla birlikte ele alınması, özellikle yapı sökümü kaynaklı metal hurdaları mahalle açısından önemli hale getirir.

Bu yapı içerisinde hurda kablo ve bakır, eski elektrik ve mekanik tesisatların yenilenmesi nedeniyle değerli kalemlerdir. Demir, bina ve yapı elemanları nedeniyle ağırlık açısından öne çıkar. Alüminyum, pencere ve doğrama değişimlerinden; sarı, tesisat parçalarından; krom ve paslanmaz ise daha sınırlı ölçüde işletme ve yapı ekipmanlarından ortaya çıkar.

Tomruk Caddesi, Mehmet Akif Ersoy Caddesi, Saray Caddesi ve Tomruk Suyu çevresi gibi gerçek yerel aksların varlığı da Küplüce’de hurda toplamanın yalnızca “Üsküdar geneli” üzerinden değerlendirilemeyeceğini gösterir. Mahallenin yamaç yerleşimi, konut yoğunluğu, devam eden yapı yenilenmesi ve farklı ölçeklerdeki sokak yapısı; metal hurdaların ayrılması, taşınması ve araçla alınması sürecinin Küplüce’ye özgü biçimde planlanmasını gerektirir.