Mimar Sinan Hurdacı

Büyükçekmece’nin Mimar Sinan bölgesi, metal hurda açısından yalnızca konutlardan çıkan küçük miktarlı malzemelerle değerlendirilmemesi gereken bir yerleşimdir. Mimar Sinan Merkez çevresinde konut dokusu, D-100 Karayolu üzerindeki ticari ve kurumsal yapılar, büyük ölçekli tesisler, kıyı kullanımı, balıkçılık faaliyetleri ve dönüşüm gündemi bir arada bulunur. Bu çeşitlilik; hurda kablo, bakır, demir, alüminyum, sarı ve krom/paslanmaz hurdanın farklı kaynaklardan ortaya çıkabilmesine neden olur.

Bölgenin metal hurda profilini özellikle üç unsur belirginleştirir: D-100 çevresindeki yapı ve işletmeler, Mimar Sinan Merkez Mahallesi’nde bulunan büyük ölçekli sanayi tesisi ve İskele Caddesi–sahil hattındaki denizcilik faaliyetleri. Bunlara eski yapı stokunda gerçekleştirilen yenileme ve dönüşüm çalışmaları eklendiğinde, Mimar Sinan hurdacı ihtiyacının tek tip bir müşteri veya tek tip hurdaya dayanmadığı görülür.

Mimar Sinan, Büyükçekmece’nin Marmara kıyısındaki yerleşimlerinden biri olmakla birlikte doğrudan D-100 ulaşım aksıyla bağlantılıdır. Büyükçekmece Mimar Sinan Devlet Hastanesi de Mimar Sinan Merkez Mahallesi’nde D-100 Karayolu Caddesi üzerinde yer almaktadır. Hastanenin ulaşım bilgilerinde bölgenin Büyükçekmece, Güzelce, Kumburgaz ve Silivri yönündeki toplu taşıma güzergâhlarıyla bağlantısı açık biçimde görülür.

Bu ulaşım yapısı hurdacılık açısından önemlidir. Hurdanın oluştuğu yer kadar, özellikle demir profil, büyük metal ekipman, kablo makaraları veya toplu söküm malzemeleri söz konusu olduğunda araçla yükleme yapılabilmesi de belirleyicidir. Mimar Sinan’ın D-100 bağlantısı, mahalle içindeki farklı noktalardan çıkan metal hurdaların Büyükçekmece’nin doğu ve batı yönündeki ana ulaşım sistemine aktarılabilmesini kolaylaştırır.

Bölge aynı zamanda tamamen konut karakterinde değildir. Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda yer alan güncel şirket bilgilerinde Akçansa’nın Büyükçekmece fabrikasının Mimar Sinan Merkez Mahallesi, İçel Caddesi adresinde bulunduğu belirtilmektedir. Şirketin faaliyet alanı çimento, hazır beton ve agrega üretimiyle ilişkilidir.

Büyük ölçekli üretim tesislerinin bulunduğu alanlarda hurdacılık açısından önemli olan doğrudan üretim ürünü değil; tesislerin bakım, onarım, yenileme ve mekanik-elektrik altyapılarında kullanılan metallerdir. Bu nedenle Mimar Sinan çevresinde sanayi bağlantılı metal hurda değerlendirilirken demir ve çelik parçalarla birlikte elektrik kabloları, bakır iletkenler, motor ve pano bağlantıları, alüminyum profiller ve çeşitli metal tesisat parçaları ayrıca önem kazanır.

Hurda kablo ve bakır, Mimar Sinan gibi hem yerleşim hem işletme hem de tesis altyapısının bulunduğu bölgelerde farklı kanallardan ortaya çıkabilir. Burada kablo hurdasını sadece konut elektrik tesisatıyla ilişkilendirmek doğru olmaz.

Mimar Sinan’da kablo ve bakır hurdasının potansiyel kaynakları arasında bina elektrik yenilemeleri, iş yeri tadilatları, eski elektrik panoları, tesis bakım çalışmaları, kullanılmayan enerji hatları, klima ve mekanik sistem yenilemeleri ile inşaat sürecinden kalan kablo parçaları bulunabilir.

Özellikle çok damarlı enerji kabloları, tesisat kabloları ve farklı kesitlerdeki bakır iletkenlerin birbirinden ayrılması önemlidir. Kablonun içerisindeki iletkenin bakır veya alüminyum olması, kablonun kalınlığı, izolasyon oranı ve malzemenin karışık olup olmaması hurdanın sınıflandırılmasını doğrudan etkiler.

Konutlarda ise eski elektrik tesisatının değiştirilmesi, bağımsız bölümlerin kapsamlı tadilatı, bina ortak alanlarının yenilenmesi, asansör sistemleri veya elektrik panolarındaki modernizasyon çalışmaları kablo ve bakır hurdasının başlıca kaynakları arasındadır.

Mimar Sinan’daki yapı yenileme gündemi bu açıdan ayrıca dikkate değerdir.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kentsel Dönüşüm Planlama Şube Müdürlüğü, Büyükçekmece Mimarsinan Mahallesi’nde yaklaşık 5 hektarlık bir alanın 30 Nisan 2018 tarihinde riskli alan ilan edildiğini belirtiyor. Bu alana ilişkin araştırma, mevcut durum tespiti, değerleme ve projelendirme çalışmalarının yürütülmesi amacıyla 2021 yılında İnönü 2 Caddesi’nde çözüm ofisi açıldığı da aynı resmî kaynakta yer alıyor.

Bu durum Mimar Sinan hurdacılık yapısı açısından önemlidir; ancak her yapı yenilemesinin aynı ölçekte hurda ortaya çıkaracağı varsayılmamalıdır. Dönüşüm, güçlendirme, bina yenileme veya kapsamlı tadilat gerçekleştirilen yapılarda metal hurdalar genellikle söküm aşamasında oluşur.

Bunların içinde özellikle:

Demir İnşaat Elemanları: Eski korkuluklar, kapılar, çatı konstrüksiyonları, çelik profiller ve çeşitli bina metal aksamları.

Hurda Kablo: Eski elektrik tesisatları, bina besleme hatları ve ortak alan kabloları.

Bakır: Elektrik tesisatı ile bazı mekanik ve tesisat sistemlerinden çıkan bakır parçalar.

Alüminyum: Doğrama, cephe, kapı-pencere profilleri ve çeşitli yapı elemanları.

Sarı Hurda: Vana, musluk, bağlantı elemanı ve pirinç tesisat parçaları.

Krom ve Paslanmaz: Korkuluk, mutfak ekipmanı, dekoratif yapı elemanı ve özel tesisat parçaları.

öne çıkabilir.

Özellikle bina sökümü veya kapsamlı tadilatlarda demir, kablo, alüminyum ve pirinç malzemelerin karışık şekilde biriktirilmesi değer tespitini zorlaştırır. Metal türlerinin söküm aşamasından itibaren ayrılması, Mimar Sinan’da daha sağlıklı hurda alım süreci oluşturur.

Mimar Sinan Merkez Mahallesi’ndeki Akçansa fabrikasının varlığı, bölgeyi yalnızca sahil ve konut yerleşimi olarak değerlendirmeyi yetersiz bırakır. Büyük ölçekli sanayi tesislerinde kullanılan mekanik ekipmanlar, çelik konstrüksiyonlar, elektrik sistemleri, bakım ekipmanları ve yardımcı tesisler metal yoğun bir altyapı oluşturur. Fabrikanın Mimar Sinan’daki varlığı resmî şirket kayıtlarında açık biçimde doğrulanmaktadır.

Burada belirli bir tesisten ne kadar hurda çıktığına ilişkin doğrulanabilir veri olmadığı için tonaj veya periyot belirtmek doğru değildir. Buna karşılık genel tesis yapısı nedeniyle Mimar Sinan’ın sanayi tarafında aşağıdaki metal gruplarının önem taşıması beklenebilir:

Demir ve Çelik Hurdası: Profil, sac, boru, makine aksamı, platform, konstrüksiyon ve bakım sırasında değiştirilen parçalar.

Bakır ve Kablo: Motor besleme hatları, enerji kabloları, pano bağlantıları ve elektrik altyapısının yenilenmesinden kalan parçalar.

Alüminyum: Elektrik ve yapı sistemlerinde kullanılan çeşitli profiller, parçalar ve bazı kablo türleri.

Paslanmaz/Krom: Korozyon dayanımı gerektiren mekanik bölümlerde ve özel ekipmanlarda kullanılan metal parçalar.

Bu tür malzemelerde sınıflandırma özellikle önemlidir. Sanayi kaynaklı paslanmaz çelik parçaların normal demir hurdasıyla, bakır kabloların alüminyum kablolarla veya farklı metal alaşımlarının birbirleriyle karıştırılması değer tespitini olumsuz etkileyebilir.

Mimar Sinan’ın en ayırt edici özelliklerinden biri kıyı kullanımıdır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın İstanbul Deniz Çöpleri İl Eylem Planı’nda Mimarsinan Merkez Mahallesi Su Ürünleri Kooperatifi, Mimar Sinan Merkez Mahallesi Deniz Sokak adresinde balıkçı barınağıyla ilişkili olarak yer almaktadır. Daha eski il planlarında da Mimarsinan Balıkçı Barınağı’nın Mimar Sinan Mahallesi İskele Caddesi üzerinde bulunduğu belirtilmektedir.

Denizcilik ve küçük tekne bakımının bulunduğu alanlarda metal hurda profili konut alanlarından farklılaşabilir. Tekne, iskele ve kıyı ekipmanlarının bakımında kullanılan malzemelere bağlı olarak paslanmaz çelik, galvanizli demir, alüminyum, bakır kablo ve çeşitli metal bağlantı elemanları zaman içinde kullanımdan çıkabilir.

Deniz suyuna ve neme açık ortamlarda paslanmaz metal kullanımı daha önemli olduğu için krom/paslanmaz hurda, Mimar Sinan’ın sahil tarafında bölgenin iç kesimlerindeki sıradan konut dokusuna kıyasla daha anlamlı bir metal grubudur.

Aynı şekilde teknelerin elektrik sistemleri, akü bağlantıları, enerji dağıtım hatları ve kıyı tesislerinin elektrik altyapısı nedeniyle farklı tiplerde kablo hurdalarıyla karşılaşılması mümkündür. Burada hurdanın kaynağı, metal türü ve malzemenin durumu doğru belirlenmelidir.

Mimar Sinan Merkez’de D-100 boyunca yalnızca ulaşım hareketliliği değil, farklı ölçeklerde ticari ve kurumsal kullanım da bulunmaktadır. Büyükçekmece Mimar Sinan Devlet Hastanesi’nin doğrudan D-100 üzerinde bulunması bunun en belirgin örneklerinden biridir.

Büyük ticari ve kurumsal yapılarda hurda oluşumu sürekli büyük miktarlarda gerçekleşmek zorunda değildir. Daha çok dönemsel yenilemeler belirleyicidir. Klima sistemlerinin değiştirilmesi, elektrik tesisatı revizyonu, depo ve raf sistemlerinin sökülmesi, mutfak veya teknik alan ekipmanlarının yenilenmesi, dış cephe müdahaleleri ve iş yeri tadilatları sonucunda farklı metal türleri ortaya çıkabilir.

Bu noktada Mimar Sinan hurdacı hizmetine konu olabilecek malzemeler arasında bakır boru ve kablolar, alüminyum profiller, demir raf ve konstrüksiyonlar, paslanmaz ekipmanlar ile pirinç bağlantı parçaları bulunabilir.

Mimar Sinan’da demir hurdası diğer metallere göre daha fazla farklı kaynaktan çıkabilir. Bunun temel nedeni hem yapılaşmada hem tesislerde hem de ticari işletmelerde demir ve çeliğin yaygın kullanılmasıdır.

Eski bina kapıları, bahçe korkulukları, çatı konstrüksiyonları, depo rafları, metal sundurmalar, iş yeri ekipmanları, şantiye artıkları, çelik profiller ve büyük metal parçalar bu gruba girer.

Dönüşüm ve tadilat alanlarında demir hurdasının hacmi yüksek olabilir. Bu nedenle malzemenin bulunduğu alanın araç girişine uygunluğu, parçaların boyutu ve gerektiğinde söküm-yükleme planı önem kazanır. Mimar Sinan’ın D-100 bağlantısı bölgedeki toplu hurda hareketlerinde lojistik açıdan avantaj sağlayan unsurlardan biridir.

Metal hurdada bütün malzemelerin “karışık metal” olarak değerlendirilmesi doğru değildir. Mimar Sinan’daki yapı ve işletme çeşitliliği nedeniyle demir dışı metallerin ayrı tutulması özellikle önemlidir.

Alüminyum doğrama ve profiller eski konutların pencere sistemlerinden, mağaza ve iş yeri cephelerinden, tadilat uygulamalarından çıkabilir. Alüminyum kablolar ise bakır kablolardan ayrı sınıflandırılmalıdır.

Sarı olarak adlandırılan pirinç hurdalar daha çok vana, musluk, bağlantı elemanı ve çeşitli tesisat parçalarında görülür. Küçük hacimli olmasına rağmen demir hurdasıyla karıştırılmaması gerekir.

Krom veya paslanmaz hurda ise sahil ve denizcilik kullanımlarının yanı sıra restoran mutfakları, korkuluk sistemleri, işletme ekipmanları ve bazı sanayi uygulamalarından ortaya çıkabilir. Mimar Sinan’ın kıyı ve sanayi karakterinin aynı bölgede birleşmesi, paslanmaz hurdasını burada daha anlamlı hale getirir.

Mimar Sinan’daki metal hurda kaynaklarının çeşitliliği, yerinde sınıflandırmayı önemli hale getirir. Bir bina tadilatından çıkan alüminyum doğramalarla bakır kabloların veya sanayi bakımından kalan çelik parçalarla paslanmaz malzemelerin aynı grupta değerlendirilmesi sağlıklı değildir.

Özellikle toplu malzemelerde önce hurdanın türü belirlenmeli; bakır, kablo, sarı, alüminyum, krom/paslanmaz ve demir ayrı değerlendirilmelidir. Kablolarda bakır veya alüminyum iletken ayrımı yapılmalı, sanayi kaynaklı malzemelerde ise alaşım konusunda belirsizlik bulunuyorsa malzeme buna göre kontrol edilmelidir.

Mimar Sinan’da küçük konut tadilatından büyük ölçekli tesis bakımına, İskele Caddesi çevresindeki kıyı faaliyetlerinden D-100 üzerindeki ticari yapılara kadar farklı kaynaklardan metal hurda çıkabildiği için tek tip alım yaklaşımı yerine malzemenin bulunduğu noktaya ve niteliğine göre değerlendirme yapılması daha uygundur.

Mimar Sinan hurdacı aramasının arkasında çoğu zaman yalnızca birkaç kilogram metal satma ihtiyacı bulunmaz. Bölgenin yapısı dikkate alındığında bina tadilatından çıkan hurda kabloların alınması, toplu demir hurdalarının değerlendirilmesi, iş yeri veya tesis yenilemesinden kalan metal parçaların ayrıştırılması, alüminyum doğrama ve profillerin alınması ya da bakır-sarı-krom gibi demir dışı metallerin ayrı değerlendirilmesi gibi farklı ihtiyaçlar söz konusu olabilir.

Mimar Sinan Merkez Mahallesi’nin D-100 ile bağlantısı, Akçansa gibi büyük ölçekli bir sanayi tesisinin burada bulunması, mahalledeki dönüşüm gündemi ve İskele Caddesi çevresindeki kıyı–balıkçılık kullanımı birlikte düşünüldüğünde bölgenin metal hurda yapısı oldukça çeşitlidir.

Bu nedenle Mimar Sinan hurda kablo alımı, Mimar Sinan bakır hurdası, Mimar Sinan demir hurdası, Mimar Sinan alüminyum hurdası, Mimar Sinan sarı hurdası ve Mimar Sinan krom hurdası gibi ihtiyaçlar aynı mahallede farklı ekonomik faaliyetlerden doğabilir.

Mimar Sinan’ı hurdacılık açısından asıl farklılaştıran nokta da budur: Sahil yerleşimi, eski ve yenilenen konut dokusu, ana ulaşım aksı, kurumsal yapılar ve büyük ölçekli sanayi faaliyeti birbirinden kopuk alanlarda değil, aynı yerel çevre içinde bulunur. Metal hurdanın türü ve miktarı kaynağa göre değişse de bölgenin bu karma yapısı, Mimar Sinan’da metal hurda alımının yalnızca konut hurdasına indirgenemeyeceğini gösterir.