Paşaköy Hurdacı

Sancaktepe’nin doğu kesiminde bulunan Paşaköy, ilçenin Sarıgazi, Samandıra veya yoğun apartman dokusuna sahip mahallelerinden belirgin biçimde ayrılır. Geniş arazi varlığı, Ömerli Havzası ile ilişkisi, daha seyrek yerleşim düzeni, büyük altyapı tesisleri ve belirli noktalardaki üretim-depolama faaliyetleri Paşaköy’de ortaya çıkan metal hurdaların kaynağını da doğrudan etkiler.

Bu nedenle Paşaköy hurdacı ihtiyacını yalnızca konutlardan çıkan birkaç parça metal üzerinden değerlendirmek doğru değildir. Bölgede hurda kablo ve bakır açısından elektrik altyapısı, işletme bakımları ve devam eden teknik yatırımlar; demir açısından çelik konstrüksiyonlar, işletme ekipmanları, depo ve yapı yenilemeleri; alüminyum, sarı ve krom açısından ise daha çok tesis, makine, doğrama ve mekanik sistemler önem kazanır.

Paşaköy’ün hurdacılık açısından en belirleyici özelliği ise yoğun bir sanayi bölgesi ile kırsal bir mahalle arasında kendine özgü bir geçiş yapısına sahip olmasıdır.

Paşaköy, yüzölçümüne oranla Sancaktepe’nin en düşük nüfus yoğunluğuna sahip kesimlerinden biridir. Sancaktepe Kaymakamlığının 2019 verilerinde Paşaköy Mahallesi 25,57 milyon metrekareyi aşan yüzölçümüne karşılık 1.717 nüfusla gösterilmiştir. İBB’nin mahalle verilerinde ise 2023 nüfusu 1.723 kişi olarak yer almaktadır. Bu göstergeler Paşaköy’ün küçük bir alana sıkışmış yoğun kent mahallesinden farklı olduğunu açık biçimde ortaya koyar.

Bu durum metal hurda oluşumunu da etkiler. Çok katlı apartmanların ve kesintisiz ticari cephelerin hâkim olduğu mahallelerde sık görülen asansör yenilemeleri, yüzlerce bağımsız bölümü kapsayan tesisat değişimleri veya yoğun mağaza tadilatları Paşaköy’ün ana hurda kaynağı değildir.

Buna karşılık daha geniş parsellerde bulunan müstakil yapılar, işyerleri, depo ve üretim yapıları ile bunların çevresindeki metal uygulamalar öne çıkar. Bahçe kapıları, korkuluk ve çevre çitleri, profil konstrüksiyonlar, sundurma ve depo sistemleri, eski demir borular, metal çatılar, mekanik parçalar ve kullanım dışı işletme ekipmanları bu yapı tipinde daha anlamlı hurda kalemleri oluşturabilir.

Dolayısıyla Paşaköy’de hurda demir toplama işi çoğu zaman küçük ev eşyasından ziyade yapı ve işletme ölçeğinde ortaya çıkan ağır veya hacimli metallerle ilişkilidir.

Paşaköy’ün önemli bir bölgesel özelliği Ömerli İçme Suyu Havzası ile doğrudan ilişkili olmasıdır. Havza koruma koşulları tarih boyunca bölgedeki imar kararlarını ve yapılaşma biçimini sınırlandırmıştır. Paşaköy planlama çalışmalarında İSKİ görüşlerinin ve havza koşullarının belirleyici olduğu, ayrıca bazı koruma kuşaklarında yapılaşmanın sınırlandırıldığı planlama çalışmalarında açıkça görülmektedir. Sancaktepe Belediyesi kayıtlarında Paşaköy Revizyon Uygulama İmar Planı sürecinin İSKİ itirazları ile Kuzey Marmara Otoyolu güzergâhındaki değişiklikler nedeniyle yeniden ele alındığı da belirtilmektedir.

Bu özellik hurdacılık bakımından önemlidir. Paşaköy’ün iç kesimlerini Dudullu, İMES, DES veya Tuzla’daki yoğun üretim bölgeleri gibi sürekli yüksek miktarda metal talaşı ve fabrika hurdası çıkaran bir sanayi havzası olarak düşünmek gerçekçi değildir.

Ancak bu, Paşaköy’de üretim veya depo faaliyetinin bulunmadığı anlamına da gelmez. Bölgede güncel olarak makine sektöründe faaliyet gösteren fabrika ve depo adresleri ile yapı elemanları üretim tesisi adresleri bulunmaktadır. Bu örnekler Paşaköy’de sınırlı fakat hurdacılık açısından anlamlı bir işletme dokusunun varlığını gösterir.

Böyle işletmelerin bakım, ekipman değişimi veya üretim süreçlerinde çelik parçalar, sac, profil, kullanılmayan makine aksamı, elektrik motorları, bakır iletkenler, enerji kabloları, kablo kanalları ve çeşitli metal bağlantı parçaları ortaya çıkabilir. Ancak belirli bir işletmenin ne miktarda hurda çıkardığına ilişkin kamuya açık veri bulunmadığından Paşaköy için tonaj veya üretim yoğunluğu tahmini yapmak doğru olmaz.

Paşaköy’de hurda kablonun önemi yalnızca konut elektrik tesisatından kaynaklanmaz. Bölgedeki üretim-depolama yapıları, teknik altyapı tesisleri ve devam eden büyük ölçekli yatırımlar elektrik ve otomasyon sistemlerinin bölgenin fiziksel yapısındaki önemini artırmaktadır.

Eski enerji kabloları, pano bağlantıları, makine besleme hatları, kontrol kabloları ve tesisat yenilemelerinden çıkan iletkenler doğru ayrıştırıldığında önemli bir metal hurda grubudur. Bakır iletkenli enerji kablosu ile alüminyum iletkenli kablonun aynı sınıfta değerlendirilmemesi gerekir. Aynı şekilde kablonun kesiti, iletken oranı, izolasyon yapısı ve içindeki bakırın niteliği de hurda sınıflandırmasını değiştirir.

Paşaköy’de bakır hurdasının diğer önemli kaynakları arasında elektrik tesisatı yenilemeleri, makine ve motor sökümleri, güç dağıtım ekipmanları, eski tesisat parçaları ve belirli mekanik sistemler bulunabilir. Bakır boru, lama, bara, bobin teli ve kablo içi bakırın birbirinden ayrılması özellikle işletme veya şantiye kaynaklı toplu malzemelerde önem taşır.

Bu nedenle Paşaköy hurda kablo alımı yalnız kablonun toplam ağırlığına bakılarak değerlendirilmemeli; kablonun bakır veya alüminyum iletkenli olması ve metal oranı dikkate alınmalıdır.

Paşaköy’ün başka birçok Sancaktepe mahallesinde bulunmayan en belirgin özelliği, burada büyük ölçekli bir ileri biyolojik atıksu arıtma tesisinin bulunmasıdır. İSKİ verilerine göre Paşaköy İleri Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisi Ömerli Barajı’nı atıksu kirliliğinden korumak amacıyla kurulmuş; mevcut tesis kum filtresi, UV dezenfeksiyon, terfi, çamur susuzlaştırma ve kurutma, kojenerasyon, otomasyon ve çeşitli mekanik ünitelerden oluşan kapsamlı bir teknik altyapıya dönüşmüştür. Mevcut kapasite 154.000 m³/gün olarak verilmektedir.

Paşaköy açısından daha da güncel gelişme, tesisin 3. kademe inşaatının 2026 yılında başlamış olmasıdır. 3 Nisan 2026 tarihli İBB açıklamasına göre yeni kademe için inşaat çalışmaları resmen başlatılmıştır. Projenin mevcut kapasiteye günlük 100.000 m³ ekleyerek toplam kapasiteyi 254.000 m³/gün seviyesine çıkarması planlanmaktadır.

Bu ölçekte bir arıtma tesisi yatırımı yalnız betonarme yapıdan ibaret değildir. Proje kapsamının inşaatın yanında mekanik ve elektrik işleri içermesi; çelik konstrüksiyon, borulama sistemleri, pompalar, ekipman taşıyıcıları, kablo tavaları, elektrik hatları, panolar, motor bağlantıları ve otomasyon altyapısı gibi çok sayıda metal bileşenin kullanılmasını gerektirir. Proje sürecinde oluşabilecek montaj artıkları, kesim parçaları veya değiştirilen mevcut metal ekipmanlar ancak ilgili yüklenici ve kurumların mülkiyet ve tasfiye prosedürleri çerçevesinde hurda niteliği kazanır.

Bu ayrım önemlidir. Kamuya veya yükleniciye ait şantiye malzemesi, kullanılmayan metal parça veya sökülen ekipman doğrudan sahipsiz hurda olarak değerlendirilemez. Paşaköy’de özellikle büyük altyapı alanlarından çıkan metallere ilişkin alımlarda malzemenin tasarruf yetkisinin kimde olduğu açık olmalıdır.

Paşaköy’de krom hurdasının konutlardan yoğun şekilde çıkmasını beklemek yerine endüstriyel ve teknik sistemlerle ilişkilendirmek daha doğrudur. Atıksu arıtma tesisleri gibi sürekli nem, su ve kimyasal etkiye maruz kalan sistemlerde korozyon dayanımı gereken noktalarda paslanmaz çelik ekipman ve bağlantı elemanları kullanılabilir.

Benzer şekilde makine işletmeleri, gıda veya teknik üretim ekipmanları ve bazı mekanik tesislerde paslanmaz sac, boru, tank, bağlantı elemanı veya makine parçası görülebilir. Halk arasında sıklıkla “krom hurdası” olarak adlandırılan bu malzemelerin değerlemesinde yalnız dış görünüş değil, paslanmaz çeliğin türü ve alaşım yapısı önemlidir.

Paşaköy’de bu nedenle krom hurdası, demir kadar yaygın bir hacim metali olmaktan çok belirli tesis ve ekipman sökümlerinde ortaya çıkabilecek daha nitelikli bir hurda grubudur.

Paşaköy’de metal hurdanın hacim açısından en güçlü kalemlerinden birinin demir ve çelik olması beklenebilir. Bölgede doğrulanabilen depo, fabrika ve üretim yapıları ile çelik konstrüksiyon uygulamaları bu değerlendirmeyi desteklemektedir.

Depo rafları, profil ve kutu profiller, makine şaseleri, çelik platformlar, demir kapılar, çitler, sac parçaları, borular, sökülen sundurmalar ve kullanım dışına çıkan üretim ekipmanları demir hurdası kapsamında değerlendirilebilir.

Özellikle geniş parsellerde bulunan yapıların tadilat veya kullanım değişikliklerinde çıkan metal, yoğun apartman bölgelerindeki küçük miktarlı evsel metalden farklıdır. Tek bir depo tadilatı veya makine sökümü, çok sayıda küçük konut kaynağından daha hacimli malzeme oluşturabilir.

Ancak Paşaköy’de sürekli ve yüksek tonajlı sanayi hurdası bulunduğu yönünde doğrulanmış veri bulunmadığı için bölgeyi büyük bir ağır sanayi hurda merkezi olarak tanımlamak doğru değildir.

Sarı hurda, yani pirinç esaslı parçalar Paşaköy’de özellikle vana, musluk, bağlantı elemanı, makine parçası ve bazı tesisat bileşenlerinde ortaya çıkabilir. Alüminyum ise çok daha geniş bir kullanım alanına sahiptir.

Depo ve işyeri doğramaları, pencere ve kapı profilleri, cephe elemanları, hafif konstrüksiyon parçaları, çeşitli makine bileşenleri ve elektrik kablolarındaki alüminyum iletkenler bu gruba girebilir.

Alüminyum profil ile alüminyum kablo, levha, döküm parça veya farklı alaşımlar aynı hurda sınıfı değildir. İşletme ve şantiye kaynaklı toplu malzemede demir, alüminyum, bakır ve paslanmaz parçaların birbirinden ayrılması Paşaköy’de metal hurdanın doğru değerlendirilmesi açısından özellikle önem taşır.

Paşaköy geniş bir mahalle olduğundan metal hurdanın bulunduğu noktaya araçla erişim, yoğun merkez mahallelerinden daha fazla önem taşır. Paşaköy Caddesi ve Barajyolu bölge içindeki önemli erişim hatları arasındadır. İBB kayıtlarında Paşaköy’deki tesislerin Barajyolu Caddesi çevresinde bulunduğu görülmektedir. Ayrıca Paşaköy, Kuzey Marmara Otoyolu’nun resmi olarak adlandırılan Odayeri–Paşaköy kesiminin Anadolu Yakası uç noktalarından biridir.

Bu ulaşım yapısı özellikle depo, şantiye ve işletmelerden çıkan hacimli hurdaların araçla alınabilmesi bakımından avantaj yaratır. Paşaköy’ün geniş arazi yapısında yalnız mahalle merkezine göre hareket etmek yerine malzemenin Paşaköy Caddesi, Barajyolu veya bağlantı güzergâhlarına göre konumunu değerlendirmek daha gerçekçidir.

Diğer taraftan dar veya tali yollarda bulunan müstakil yapılardan gerçekleştirilecek alımlarla geniş araç girişine uygun depo ve tesislerden yapılacak sökümler aynı operasyon biçimine sahip değildir. Metalin türü kadar yükleme alanı ve araç erişimi de önem kazanır.

Paşaköy’ün büyük altyapı tesisleri, otoyol bağlantıları ve teknik işletmeleri nedeniyle metal hurdada mülkiyet konusu özellikle dikkate alınmalıdır. Yol bariyeri, kamu altyapı ekipmanı, elektrik veya haberleşme kablosu, tesis ekipmanı gibi malzemelerin nereden çıktığı ve satışı yapan kişinin malzeme üzerinde tasarruf yetkisi bulunup bulunmadığı açık olmalıdır.

Özel mülkte gerçekleştirilen tadilatlar, işletmenin kullanım dışına çıkardığı makineler, depo sökümleri, bina tesisat yenilemeleri veya şantiye sahibinin tasfiye ettiği metal parçalar ile kamu altyapısına ait malzemeler aynı biçimde değerlendirilemez.

Özellikle yüksek miktardaki bakır kablo ve teknik ekipman hurdalarında malzemenin kaynağının anlaşılır olması Paşaköy gibi altyapı tesislerinin yoğun olduğu bir bölgede daha fazla önem taşır.

Paşaköy’de hurdacılık ihtiyacı, Sancaktepe’nin yoğun kent dokusuna sahip mahallelerinden farklı bir operasyon gerektirir. Mahallenin genişliği, düşük nüfus yoğunluğu, havza sınırlarının belirlediği yapılaşma, belirli üretim ve depo noktaları ve büyük altyapı yatırımları nedeniyle hurda kaynağı noktalar arasında oldukça farklılaşabilir.

Müstakil bir yapıdan çıkan demir kapı ve alüminyum doğrama ile makine işletmesinden çıkan çelik parça ve bakır kablo aynı yöntemle değerlendirilmez. Benzer şekilde arıtma veya başka bir teknik tesiste sökülen paslanmaz ekipman ile konut tesisatından çıkan pirinç vana farklı metal sınıflarına ayrılmalıdır.

Bu nedenle Paşaköy’de metal hurda değerlendirmesinin temelini malzemenin türü, miktarı, saflığı, sökülmüş veya karışık durumda olması ve bulunduğu noktaya araç erişimi oluşturur. Özellikle Paşaköy bakır hurdası, Paşaköy hurda kablo, Paşaköy demir hurdası, Paşaköy alüminyum hurdası, Paşaköy sarı hurdası ve Paşaköy krom hurdası taleplerinde bölgenin bu farklı kaynak yapısının dikkate alınması gerekir.

Paşaköy’ü hurdacılık açısından özgün yapan temel unsur, büyük bir nüfus veya kesintisiz sanayi yoğunluğu değildir. Ömerli Havzası içinde geniş ve seyrek yerleşmiş bir mahallede, sınırlı üretim-depolama faaliyetleri ile İstanbul ölçeğinde önemli teknik altyapı yatırımlarının yan yana bulunmasıdır. Bölgedeki metal hurda hareketi de tam olarak bu karma yapıdan beslenir.