Paşamandıra Hurdacı

Paşamandıra, Beykoz’un yoğun sanayi veya sıkışık kent dokusuyla değil; tarım alanları, müstakil yapılar, yeşil alanlar ve Riva Deresi çevresindeki kırsal karakteriyle öne çıkan mahallelerinden biridir. Bu özellik, Paşamandıra hurdacı faaliyetlerinin niteliğini de doğrudan belirler. Bölgede büyük fabrikalardan düzenli olarak çıkan tonajlı üretim hurdasından ziyade; tarımsal faaliyetler, sulama sistemleri, bahçe ve arazi yapıları, müstakil konutların yenilenmesi, küçük işletmeler ve dönemsel inşaat-söküm işleri sonucunda farklı noktalara dağılmış metal hurdalarla karşılaşılması daha olasıdır.

Paşamandıra’nın tarımsal niteliği yalnızca geçmişten gelen kırsal kimliğe dayanmıyor. İBB’nin tarımsal destek çalışmalarında Paşamandıra; Akbaba, Alibahadır ve Mahmutşevketpaşa ile birlikte tarımsal kalkınma kooperatifi faaliyetlerinin yürütüldüğü bölgeler arasında yer alıyor. Kooperatife silaj paketleme, hububat ekim ve pnömatik ekim makineleri gibi ekipmanlar sağlanmış olması, bölgede tarımsal üretimin somut biçimde devam ettiğini gösteriyor.

Bu nedenle Paşamandıra’da metal hurdanın kaynağını değerlendirirken bölgeyi klasik bir şehir mahallesi gibi ele almak doğru değildir.

Paşamandıra’daki metal hurda akışının önemli özelliklerinden biri, hurdanın tek bir ticaret veya sanayi merkezinde toplanmamasıdır. Tarım arazileri, bahçeler, müstakil evler, müştemilatlar ve arazi üzerindeki yardımcı yapılar farklı noktalara yayıldığından metal hurdalar da parça parça ortaya çıkabilir.

Bölgede özellikle şu kaynaklar önem kazanır:

Tarımsal Makine Ve Ekipmanlar: Kullanım dışı kalan demir parçalar, tarım makinelerinin metal aksamları, römork parçaları, profiller, miller ve çeşitli bağlantı elemanları.

Sulama Altyapısı: Metal vanalar, bağlantı elemanları, pompa ve elektrik sistemi parçaları, kablolar, pano bileşenleri ve kullanım dışı metal boru parçaları.

Müstakil Yapılar: Kapı, korkuluk, çatı konstrüksiyonu, metal doğrama, tesisat parçaları, elektrik kabloları ve yenileme sırasında sökülen metal aksamlar.

Bahçe Ve Arazi Düzenlemeleri: Çitler, direkler, demir profiller, metal kapılar ve çeşitli saha ekipmanları.

Küçük Ticari Ve Rekreasyon Yapıları: Mutfak ekipmanları, paslanmaz parçalar, alüminyum doğramalar, elektrik tesisatı ve mekanik sistemlerden çıkan metaller.

Bu yapı nedeniyle Paşamandıra hurda alımı açısından yalnızca hurdanın cinsi değil, malzemenin bulunduğu alan ve taşıma koşulları da önem taşır.

Paşamandıra’da hurda kablo alımı özellikle fabrika üretim tesislerinden değil, yapı ve altyapı yenilemelerinden kaynaklanan malzemeler bakımından değerlendirilmelidir.

Müstakil evlerde elektrik tesisatlarının yenilenmesi, eski yapılarda kullanılan elektrik hatlarının değiştirilmesi, bahçe ve müştemilatlara çekilen enerji hatlarının sökülmesi gibi çalışmalar bakır içerikli kablolar oluşturabilir. Büyük kent merkezlerinde bir apartman veya iş merkezinden tek seferde yüksek miktarda kablo çıkabilirken Paşamandıra’da aynı malzemenin daha küçük miktarlarda fakat daha geniş bir alana yayılmış şekilde ortaya çıkması daha doğaldır.

Tarımsal altyapı da bu konuda önemlidir. Paşamandıra Göleti, Beykoz’daki tarımsal sulama çalışmalarının doğrudan parçalarından biridir. İBB tarafından açıklanan projede Paşamandıra Göleti üzerinden 1.020 dekarlık tarım alanının kapalı devre sistemle sulanması planlanmış ve Mahmutşevketpaşa ile Paşamandıra’daki çalışmaların başlatıldığı belirtilmiştir.

Sulama altyapısının kendisi ağırlıklı olarak metal dışı borulardan oluşabilse de sistemlerin elektrikli ve mekanik bölümlerinde zaman içinde kablo, elektrik panosu bileşeni, motor bağlantıları, vana ve çeşitli metal bağlantı elemanları ortaya çıkabilir. Dolayısıyla Paşamandıra bakır hurdası değerlendirilirken yalnızca konut tesisatlarına değil, tarımsal işletmelerde kullanılan elektrik ve mekanik ekipmanlara da bakmak gerekir.

Bakır boru ve bakır tesisat parçaları ise özellikle eski mekanik tesisatların yenilenmesi sırasında değerli metal hurdalar arasında yer alabilir.

Paşamandıra’da miktar bakımından en sık karşılaşılması muhtemel metal gruplarından biri demirdir.

Tarım ve bahçe kullanılan bölgelerde demir yalnızca bina yapımında bulunmaz. Arazi kapıları, çit direkleri, bahçe çevrelemeleri, sundurma ve depo konstrüksiyonları, eski tarım makineleri, römork parçaları, metal raflar ve farklı amaçlarla kullanılan profiller zaman içinde hurdaya ayrılabilir.

Müstakil yapıların bakımında sökülen demir kapılar, korkuluklar, eski çatı konstrüksiyonları ve çeşitli yapısal profiller de Paşamandıra hurda demir alımı açısından anlamlı kaynaklardır.

Burada sanayi bölgelerindeki gibi düzenli pres artığı veya üretim firesi beklemek yerine, eski ekipmanın yenilenmesi veya bir yapının sökülmesi sonucunda tek seferde ortaya çıkan parti hurdalar daha gerçekçi bir profil oluşturur.

Pirinç esaslı ve piyasada genellikle sarı hurda olarak adlandırılan malzemeler Paşamandıra’da özellikle su tesisatlarıyla ilişkilidir.

Eski vanalar, musluk parçaları, bağlantı rekorları ve çeşitli mekanik tesisat elemanları sarı hurda oluşturabilir. Tarım arazilerindeki sulama tesisatı ile konut ve işletmelerdeki sıhhi tesisat yenilemeleri bu metalin başlıca potansiyel kaynaklarıdır.

Sarı hurdanın demirden ayrı tutulması önemlidir. Dışarıdan benzer görünen bir vana veya bağlantı elemanının demir, pirinç veya farklı alaşımdan yapılmış olması hurda değerini ciddi biçimde değiştirebilir.

Paşamandıra’nın hurdacılık açısından dikkat çeken ikinci karakteri Riva Deresi çevresidir. Bölge yalnızca tarımsal üretim alanlarından oluşmaz; dere çevresinde açık hava, yeme-içme ve rekreasyon amaçlı işletmeler de bulunmaktadır. Paşa Mandıra ve Demirkapı caddeleri çevresinde restoran, piknik ve açık hava organizasyonu niteliğindeki işletmelerin bulunduğu görülmektedir.

Bu işletme yapısı özellikle krom hurda ve paslanmaz çelik açısından önemlidir. Profesyonel mutfaklarda kullanılan çalışma tezgâhları, raf sistemleri, evyeler, servis ekipmanları ve bazı mekanik parçalar kullanım ömürleri sonunda paslanmaz hurda oluşturabilir.

Alüminyum ise farklı kaynaklardan çıkabilir:

Alüminyum Doğramalar: Pencere, kapı ve kapatma sistemleri.

Cephe Ve Sundurma Elemanları: Hafif konstrüksiyonlarda kullanılan profiller.

Çatı Ve Yağmur Sistemleri: Oluk ve çeşitli tamamlayıcı parçalar.

İşletme Ekipmanları: Alüminyum profil ve metal mobilya aksamları.

Paşamandıra’da krom ve alüminyum hurdasının kaynağı bu nedenle büyük bir metal işleme fabrikasından ziyade, yapıların ve kırsal ticari işletmelerin yenilenmesine bağlıdır.

Paşamandıra’nın yerel yapısını gösteren en belirgin noktalardan biri Yücel Çelikbilek Meyve Bahçesi’dir. Belediyeye ait bu alanın tarımsal üretim amacıyla aktif şekilde kullanıldığı, yakın dönemde binlerce kilogram meyve ve sebzenin burada üretildiği ve çiftçilere eğitim verildiği belediye kaynaklarında belirtiliyor.

Bahçenin 2016’da açılışı sırasında alanın 18.600 metrekare olduğu, 17 türden 999 meyve ağacı bulunduğu ve alanda sera ile çeşitli yardımcı kullanım birimlerinin yer aldığı açıklanmıştı.

Bu tür tesisler Paşamandıra’nın İstanbul’un yapılaşmış merkez mahallelerinden neden farklı değerlendirilmesi gerektiğini gösterir. Bölgedeki metal hareketliliğinin bir bölümü tarımsal üretim ekipmanlarının bakımı ve yenilenmesiyle doğrudan ilişkilidir.

Paşamandıra yalnızca mevcut kırsal yapısıyla değil, imar planları açısından da özel bir konumdadır. Mahalle, Riva Deresi çevresindeki Riva, Alibahadır, Göllü, Öğümce ve Bozhane ile birlikte koruma amaçlı nazım ve uygulama imar planlarının kapsadığı bölgeler arasında bulunmaktadır. İlgili plan değişiklikleri Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 27 Aralık 2023 tarihinde onaylanmıştır.

Beykoz Belediyesi de 2023 yılında Paşamandıra’nın imar planı yapılan mahalleler arasında bulunduğunu açıklamıştır.

Bu durum Paşamandıra’da çok yoğun ve sınırsız kentleşme olduğu anlamına gelmez. Aksine bölgenin doğal ve kırsal karakteri ile koruma kararları imar süreçlerinde belirleyicidir. Bununla birlikte mevcut yapıların yenilenmesi, ruhsatlı yeni yapı faaliyetleri, eski müştemilatların kaldırılması veya arazi kullanımındaki değişiklikler dönemsel olarak demir, kablo, bakır, alüminyum ve metal tesisat hurdası oluşturabilir.

Dolayısıyla Paşamandıra’da inşaat kaynaklı hurda potansiyelinin sanayi bölgelerindeki gibi sürekli değil, proje bazlı değerlendirilmesi daha doğru olur.

Kırsal karakterli bölgelerde hurda alımında temel sorunlardan biri hurdanın üretildiği noktaların birbirinden uzak olmasıdır.

Paşamandıra’da Paşamandıra Caddesi ve Demirkapı Caddesi mahalle içindeki başlıca ulaşım aksları arasında yer alır; resmi yol düzenlemelerinde de bu güzergâhlar açık şekilde belirtilmektedir. Paşa Mandıra Caddesi aynı zamanda Riva yönü ve Değirmendere-Paşamandıra bağlantısıyla ilişkilenen yerel ulaşım eksenlerinden biridir.

Mahallede yüksek yoğunluklu apartman bloklarından çok geniş alana yayılan bir yerleşim yapısının bulunması, hurdanın taşınmasını şehir merkezindeki toplamalardan farklılaştırır. Bir tarla kenarındaki kullanım dışı ekipman, müstakil bir yapının bahçesindeki demir konstrüksiyon veya dere çevresindeki işletmeden sökülen paslanmaz ekipman için araç erişimi ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

2026 yılında Beykoz Belediyesi’nin Paşamandıra’daki saha çalışmalarında asfalt ve parke onarımlarına yer verilmesi de yerel yol altyapısının aktif biçimde bakım gördüğünü gösteriyor.

Bölgenin mevcut yapısı dikkate alındığında öne çıkan metal grupları şöyle değerlendirilebilir:

Hurda Kablo: Konut, bahçe yapıları, işletmeler, tarımsal elektrik sistemleri ve tesisat yenilemelerinden çıkan bakır veya alüminyum iletkenli kablolar.

Bakır Hurda: Elektrik tesisatı, kablo içleri, bazı mekanik tesisat ve teknik ekipmanlardan çıkan bakır parçalar.

Demir Hurda: Tarım ekipmanları, çitler, kapılar, profiller, konstrüksiyonlar ve eski metal saha ekipmanları.

Sarı Hurda: Su tesisatı, vana, musluk ve bağlantı elemanlarında bulunan pirinç esaslı malzemeler.

Krom Ve Paslanmaz Hurda: Özellikle yeme-içme işletmeleri, mutfak ekipmanları ve bazı teknik sistemlerden çıkan paslanmaz parçalar.

Alüminyum Hurda: Doğrama, profil, çatı tamamlayıcıları ve hafif yapı sistemlerinden çıkan malzemeler.

Diğer Metal Aksamlar: Tarım makineleri, motorlu ekipmanlar ve tesisat sökümlerinde ortaya çıkan farklı metal ve alaşım parçaları.

Paşamandıra gibi hurdanın farklı kaynaklardan geldiği bir bölgede malzemeleri tek yığın hâline getirmek doğru değildir. Bir tarımsal ekipmanın gövdesi demir olabilirken üzerinde bakır kablo, pirinç bağlantı elemanı ve alüminyum parça bulunabilir.

Benzer şekilde eski bir elektrik panosunda demir sac, bakır bara ve kablo birlikte bulunabilir. İşletme mutfağından sökülen paslanmaz tezgâhın yanında sıradan demir profiller bulunabilir.

Bu nedenle metal hurdaların mümkün olduğunca:

değerlendirilmesi, malzemenin gerçek metal içeriğinin doğru belirlenmesini kolaylaştırır.

Kabloda ise yalnızca toplam ağırlık değil; iletkenin bakır veya alüminyum olması, kablonun kalınlığı, izolasyon oranı ve malzemenin karışık olup olmaması önem taşır.

Beykoz Paşamandıra hurdacı ihtiyacını çevredeki sanayi bölgeleriyle aynı yöntemle değerlendirmek yanıltıcı olur. Paşamandıra’da metal hurda potansiyelini belirleyen temel unsurlar fabrika üretimi değil; tarımsal faaliyetler, sulama altyapısı, müstakil yapılar, arazi ekipmanları, Riva Deresi çevresindeki ticari kullanımlar ve dönemsel yapı yenilemeleridir.

Paşamandıra Göleti ve çevresindeki tarımsal altyapı hurda kablo, metal bağlantı elemanları ve eski ekipman açısından; müstakil yapı stoku bakır, demir ve alüminyum açısından; Riva Deresi çevresindeki yeme-içme ve rekreasyon işletmeleri ise paslanmaz çelik ve ticari ekipman hurdaları açısından bölgenin metal profilini çeşitlendirmektedir.

Paşamandıra’nın kırsal karakterinin korunması ve koruma amaçlı imar süreçlerinin devam etmesi nedeniyle bölgedeki hurda miktarını büyük sanayi merkezlerindeki gibi sürekli ve yüksek tonajlı kabul etmek doğru değildir. Buna karşılık arazi, yapı veya işletme bazında yapılan yenilemeler sırasında ekonomik değeri yüksek kablo, bakır, sarı, alüminyum ve paslanmaz hurdaların yanında daha hacimli demir hurdalar da ortaya çıkabilir.

Bu yönüyle Paşamandıra’da metal hurdacılığı, yüksek üretim hacminden çok dağınık kaynakların doğru tespit edilmesi, metal türlerinin ayrıştırılması ve bulunduğu noktadan uygun biçimde alınması üzerine şekillenen yerel bir yapıya sahiptir.