Reşitpaşa Hurdacı

Reşitpaşa, Sarıyer’in metal hurda oluşumu açısından tek bir ekonomik faaliyete indirgenemeyen mahallelerinden biridir. Burada ağır sanayi tesislerinin oluşturduğu düzenli ve yüksek tonajlı üretim hurdasından ziyade; konut yenilemeleri, bina tesisatları, elektrik altyapısı, teknik bakım çalışmaları, kurumsal yapılar, iş yerleri ve çevredeki yoğun ticari hareketlilikten kaynaklanan farklı nitelikte metal hurdalar önem kazanır.

Mahallenin konumu bu yapıyı daha da belirginleştirir. Sarıyer Belediyesi kaynaklarında Reşitpaşa’nın İstinye, Poligon, Pınar, Maslak, Fatih Sultan Mehmet, Baltalimanı ve Emirgan ile komşu olduğu; yerleşimin özellikle 1950’lerden itibaren oluşmaya başlayıp 1970 sonrasında büyüdüğü belirtilmektedir. Bu tarihsel gelişim, mahallede farklı dönemlerde yapılmış binaların ve birbirinden farklı yapı özelliklerinin bir arada bulunmasını açıklayan önemli bir unsurdur.

Dolayısıyla Reşitpaşa hurdacı ihtiyacını belirleyen temel unsur yalnızca mahalledeki nüfus değildir. Eski ve yeni yapıların yan yana bulunması, büyük kurumsal yerleşkeler, Maslak iş bölgesine yakınlık ve Reşitpaşa’dan İTÜ–Borsa İstanbul yönüne uzanan teknik ve ticari kullanım kuşağı metal hurdanın türünü ve oluşum biçimini doğrudan etkiler.

Reşitpaşa’nın hurdacılık açısından dikkat çekici özelliği, geleneksel mahalle dokusu ile İstanbul’un en yoğun kurumsal ve iş merkezlerinden birinin sınırında bulunmasıdır.

Mahallenin yerleşim geçmişinin özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısında hızlanmış olması, elektrik ve sıhhi tesisatı farklı dönemlere ait konut stokunun bulunabileceği anlamına gelir. Bu tip yapılarda daire tadilatları, komple bina yenilemeleri, çatı ve ortak alan çalışmaları, eski su tesisatlarının değiştirilmesi, elektrik panolarının yenilenmesi veya bina girişlerinin modernize edilmesi sırasında bakır, kablo, demir, alüminyum ve sarı gibi metaller ortaya çıkabilir.

Diğer tarafta ise İTÜ Ayazağa Kampüsü bulunmaktadır. Üniversitenin kendi verilerine göre Ayazağa Kampüsü yaklaşık 247 hektarlık geniş bir yerleşkedir ve çok sayıda fakülte, enstitü, yurt, sosyal alan ve idari birimi bünyesinde barındırır. İnşaat Fakültesi, Elektrik-Elektronik Fakültesi, Kimya-Metalürji Fakültesi ve diğer teknik birimler de bu kampüste yer almaktadır. Çeşitli İTÜ birimlerinin resmi adreslerinde doğrudan “Reşitpaşa Mahallesi, Katar Caddesi” adresi kullanılmaktadır.

Bu ölçek, Reşitpaşa’yı yalnızca konutlardan hurda çıkan bir mahalle olmaktan ayırır. Üniversite yerleşkesi gibi büyük kurumsal alanlarda bina bakımı, elektrik-elektronik sistemlerinin yenilenmesi, mekanik tesisat çalışmaları, laboratuvar ve atölye ekipmanlarının değişimi gibi işlemler metal malzeme hareketliliği oluşturabilir. Kurumsal ve kamu niteliğindeki kuruluşların kullanım dışı malzemelerinin elden çıkarılmasının ise kendi mevzuat, ihale ve demirbaş prosedürlerine tabi olabileceğini ayrıca dikkate almak gerekir.

Reşitpaşa’da hurda kabloyu yalnızca konutlarda sökülen birkaç metre elektrik hattıyla değerlendirmek eksik kalır. Mahallenin yapı çeşitliliği ve hemen yanındaki yoğun teknik altyapı, kablo hurdasının farklı kaynaklardan ortaya çıkabilmesine neden olur.

Eski konutlarda elektrik tesisatının yenilenmesi, sayaç ve pano değişimleri, bina ortak alanlarının elektrik altyapısının modernize edilmesi, internet ve haberleşme tesisatlarıyla birlikte yapılan kablo düzenlemeleri ve kapsamlı iç tadilatlar bakır iletkenli kabloların ortaya çıkabileceği başlıca çalışmalardır.

Bunun yanında üniversite, yurt, idari bina, kurumsal tesis ve büyük ölçekli yapılarda elektrik dağıtım sistemleri çok daha kapsamlıdır. Ana besleme hatları, enerji panoları, kesintisiz güç sistemleri, makine bağlantıları ve farklı teknik altyapılar dönemsel yenilemeler sırasında çeşitli çap ve özelliklerde kablo oluşturabilir.

Hurda kablonun değerini yalnızca toplam ağırlığı belirlemez. Kablonun bakır veya alüminyum iletkenli olması, damar kalınlığı, izolasyon oranı, karışık kablo olup olmaması ve üzerinde soket veya bağlantı elemanı bulunması sınıflandırmada önemlidir. Bu nedenle Reşitpaşa’da özellikle elektrikçi, tesisatçı, bina bakım firması veya şantiye kaynaklı kabloların karışık şekilde değerlendirilmesi yerine türlerine göre ayrılması daha sağlıklı sonuç verir.

Bakır açısından da benzer bir ayrım gerekir. Soyma bakır, lama veya boru bakırı ile izolasyonlu kablo aynı sınıfta değerlendirilmez. Klima ve mekanik tesisat sökümlerinden çıkan bakır borular ile elektrik tesisatından çıkan bakır iletkenlerin ayrı tutulması, metalin niteliğinin daha doğru belirlenmesini sağlar.

Reşitpaşa’nın konut ağırlıklı bölümlerinde metal hurda yalnızca elektrik tesisatından çıkmaz. Eski yapılarda gerçekleştirilen kapsamlı tadilatlar oldukça farklı metal grupları oluşturabilir.

Demir hurdalar; eski korkuluklardan, çatı konstrüksiyonlarından, kapı kasalarından, depo raflarından, bina giriş sistemlerinden, sökülen metal profillerden ve çeşitli taşıyıcı olmayan metal imalatlardan çıkabilir. Bina yenilemesinin kapsamı büyüdükçe demir profil, sac ve çeşitli çelik parçalarının miktarı da artabilir.

Alüminyum ise özellikle pencere ve kapı doğramalarında önem kazanır. Eski alüminyum doğramaların yeni sistemlerle değiştirilmesi, balkon kapamalarının sökülmesi, cephe veya dükkân doğramalarının yenilenmesi alüminyum hurdası oluşturabilir. Profil alüminyum ile karışık bağlantı parçalarının ayrılması hurdanın doğru sınıflandırılmasını kolaylaştırır.

Reşitpaşa’da sarı hurda açısından en anlamlı kaynaklardan biri sıhhi ve mekanik tesisattır. Pirinç esaslı musluklar, vanalar, bağlantı elemanları, sayaç çevresindeki fittings parçaları ve çeşitli armatürler tesisat yenilemelerinde ortaya çıkabilir. Sarı hurdanın demir veya krom görünümlü parçalarla karıştırılmaması önemlidir; yüzey kaplaması bulunan malzemelerde esas metal ancak kontrol sonrasında doğru şekilde anlaşılabilir.

“Krom hurda” olarak adlandırılan malzemelerin önemli bölümü pratikte paslanmaz çelik ürünlerden oluşur. Reşitpaşa gibi konutların yanında eğitim, kurumsal kullanım ve küçük ticari işletmelerin de bulunduğu bir bölgede paslanmaz metalin kaynağı demir hurdadan farklıdır.

Bina merdiven korkulukları, paslanmaz küpeşteler, mutfak ekipmanları, tezgâhlar, evye ve çeşitli servis ekipmanları; yenileme veya işletme değişiklikleri sırasında hurdaya ayrılabilir. Özellikle restoran, kafe, yemekhane veya kurumsal mutfak niteliğindeki alanlarda paslanmaz ekipmanların kullanım ömrünü tamamlaması daha büyük parçaların ortaya çıkmasına neden olabilir.

Krom veya paslanmaz parçaların sıradan demirle aynı gruba atılmaması gerekir. Alaşım özellikleri farklı olduğu için malzemenin cinsinin belirlenmesi hurdanın değerlendirilmesinde doğrudan önem taşır.

Reşitpaşa’yı birçok Sarıyer mahallesinden ayıran diğer önemli nokta Borsa İstanbul yerleşkesidir. Borsa İstanbul’un resmi adresi Reşitpaşa Mahallesi, Borsa İstanbul Caddesi No:4 olarak geçmektedir.

Bu ölçekteki kurumsal yapılar nedeniyle mahallenin bir kısmındaki fiziksel kullanım yalnızca apartman, küçük dükkân veya konuttan ibaret değildir. Büyük idari yapılar; elektrik altyapısı, jeneratör ve güç sistemleri, iklimlendirme tesisatı, mekanik ekipmanlar, güvenlik altyapısı ve yoğun bilgi teknolojileri sistemleri gerektirir.

Bu durum doğrudan belirli miktarda hurda çıktığı anlamına gelmez; ancak Reşitpaşa’daki metal hareketliliğinin neden yalnızca konut tadilatları üzerinden okunmaması gerektiğini gösterir. Kurumsal tesislerde gerçekleştirilen altyapı modernizasyonlarında kablo, bakır, alüminyum, demir veya paslanmaz metal içeren kullanım dışı parçalar oluşabilmesi mümkündür. Bu tür kuruluşlarda malzeme çıkışlarının bireysel konut hurdasından farklı idari prosedürlerle yürütülmesi beklenir.

Reşitpaşa’nın hemen çevresinde Maslak gibi İstanbul’un büyük iş merkezlerinden birinin bulunması, mahallenin ekonomik coğrafyasını önemli ölçüde değiştirir. İTÜ’nün resmi tanıtımında da Ayazağa Kampüsü’nün Maslak iş ve ticaret merkezinin içinde bulunduğu belirtilmektedir.

Yakın çevredeki Atatürk Oto Sanayi Sitesi ise doğrudan Maslak Mahallesi Ahi Evran Caddesi’nde bulunmaktadır. Dolayısıyla siteyi Reşitpaşa içindeki bir sanayi alanı gibi göstermek doğru değildir. Buna karşılık otomotiv servisleri ve metal işlerinin yoğunlaştığı böyle büyük bir merkeze yakınlık, Reşitpaşa’nın İstanbul’un metal ve teknik hizmet faaliyetlerinin yoğun olduğu bir çevrenin içinde bulunduğunu gösterir.

Bu ayrım yerel içerik açısından önemlidir: Reşitpaşa bir sanayi mahallesi değildir. Bölgenin hurda karakteri, yakındaki Maslak sanayi ve iş alanlarının aynısı değil; konut, üniversite, kurumsal tesis ve ticari çevrenin birleşiminden oluşan daha parçalı bir yapıdır.

Reşitpaşa’nın yerleşim geçmişinin farklı dönemlere yayılması tadilat ve yenileme kaynaklı metal hurdaları anlamlı hale getirirken, bölgedeki imar koşullarının da ölçülü değerlendirilmesi gerekir.

İBB’nin Sarıyer Boğaziçi geri görünüm ve etkileme bölgesi için hazırladığı planlama çalışmalarında Reşitpaşa da plan alanına dahil edilmiştir. İBB, söz konusu geniş planlama alanında mülkiyet sorunları ve düzensiz yapılaşma gibi konuların planların yeniden değerlendirilmesinin gerekçeleri arasında bulunduğunu belirtmektedir.

Ancak bu bilgi, Reşitpaşa’nın her bölümünde sürekli yıkım veya yoğun kentsel dönüşüm bulunduğu şeklinde yorumlanmamalıdır. Hurda açısından daha gerçekçi yaklaşım; daire yenilemeleri, bina güçlendirme ve bakım çalışmaları, elektrik-su tesisatı değişimleri, çatı ve ortak alan düzenlemeleri gibi daha sık karşılaşılabilecek işlemlerin dikkate alınmasıdır.

Bu tür işlerde metalin şantiye atıklarıyla karışmadan ayrılması özellikle önemlidir. Bakır kablonun demir profile, sarı tesisat parçalarının karışık metallere veya alüminyum doğramanın farklı malzemelere karıştırılması hem yükleme hem de sınıflandırma sürecini zorlaştırır.

Mahallenin Maslak, İTÜ, İstinye ve Fatih Sultan Mehmet yönleriyle güçlü bağlantısı hurdanın araçla alınabilmesini kolaylaştıran bir avantajdır; ancak Reşitpaşa’nın her bölümü geniş ticari yolların özelliklerini taşımaz.

İETT güzergâhlarında Reşitpaşa durağının Tuncay Artun Caddesi, Borsa İstanbul, İstinyePark, İstanbul Teknik Üniversitesi ve Maslak ile aynı ulaşım koridoru üzerinde yer aldığı görülmektedir. M2 metro hattında da İTÜ-Ayazağa ve Atatürk Oto Sanayi istasyonları bölgenin büyük ulaşım sistemleriyle bağlantısını göstermektedir.

Hurda toplama açısından ise toplu taşımadan çok bina önüne araç yaklaşabilmesi, sokak genişliği, yükleme yapılacak noktanın durumu ve hurdanın kat veya bodrumdan çıkarılıp çıkarılmayacağı önem taşır. Özellikle demir profil, büyük alüminyum doğrama, ağır metal ekipman veya toplu kablo çıkışlarında malzemenin konumu önceden bilinirse araç ve yükleme organizasyonu daha sağlıklı yapılabilir.

Reşitpaşa’da birkaç torba tesisat malzemesiyle bir bina yenilemesinden çıkan metal hurdası aynı şekilde ele alınamaz. Mahalledeki kaynak çeşitliliği nedeniyle değerlendirme yapılırken metalin nereden çıktığı da malzemenin muhtemel niteliği hakkında önemli bilgi verir.

Konut elektrik yenilemelerinde bakır kablo; tesisat çalışmalarında bakır boru ve sarı bağlantı elemanları; pencere ve cephe yenilemelerinde alüminyum; bina ve dükkân sökümlerinde demir profil ve sac; ticari mutfak veya korkuluk yenilemelerinde ise paslanmaz metal daha belirgin hale gelir.

Reşitpaşa’nın özgün hurdacılık yapısı tam olarak burada ortaya çıkar. Bölge, tek tip üretim hurdasının çıktığı bir sanayi alanı olmadığı gibi yalnızca küçük miktarda ev hurdasının bulunduğu sıradan bir konut mahallesi de değildir. Eski ve yeni konut dokusu, İTÜ Ayazağa Kampüsü, Borsa İstanbul yerleşkesi, Maslak iş bölgesiyle yakın ilişki ve çevredeki yoğun teknik altyapı birlikte değerlendirildiğinde Reşitpaşa hurda alımı özellikle kablo, bakır, demir, alüminyum, sarı ve paslanmaz metal bakımından farklı kaynakların aynı mahallede kesiştiği bir yapı göstermektedir.

Bu nedenle Reşitpaşa’da metal hurdaların sağlıklı değerlendirilmesinde temel yaklaşım; malzemeyi kaynağına ve metal türüne göre ayırmak, yüksek değerli bakır ve kablo gruplarını karışık demir hurdadan ayrı tutmak ve özellikle tadilat ya da toplu söküm işlerinde yükleme koşullarını önceden belirlemektir.