Rumelihisarı Hurdacı

Rumelihisarı’nda hurdacılık potansiyelini değerlendirirken İstanbul’un sanayi bölgelerinde görülen fabrika üretim artıkları veya düzenli yüksek tonajlı metal çıkışlarından farklı bir yapı dikkate alınmalıdır. Sarıyer’in Boğaz kıyısındaki Rumelihisarı; tarihî çevresi, yoğun konut dokusu, Boğaziçi Üniversitesi ile ilişkili kampüs alanları, yeme-içme işletmeleri ve kıyı ile Hisarüstü arasında değişen yapılaşma karakteriyle öne çıkar. Bu nedenle bölgede metal hurda oluşumunun temel kaynağı ağır sanayi değil; bina tadilatları, elektrik ve mekanik tesisat yenilemeleri, işletme ekipmanları, üniversite yapılarındaki bakım çalışmaları ve eski yapı elemanlarının değiştirilmesidir.

Mahalleye adını veren Rumeli Hisarı da bu yerel karakterin en güçlü göstergelerinden biridir. Kültür ve Turizm Bakanlığı kayıtlarında Rumeli Hisarı Müzesi’nin adresi doğrudan Rumelihisarı Mahallesi, Yahya Kemal Caddesi olarak yer almaktadır. Dolayısıyla bölge; tarihî doku, Boğaz kıyısı ve yoğun kent yaşamının iç içe geçtiği, hurda toplama operasyonlarının da bu hassas yerleşim yapısına göre planlanması gereken bir alandır.

Rumelihisarı çevresinde organize sanayi bölgesi, büyük metal üretim tesisi veya ağır imalat kümelenmesi bulunmadığından, “Rumelihisarı hurdacı” ihtiyacının kaynağı çoğunlukla kullanım ömrünü tamamlayan bina ve tesisat parçalarıdır.

Bölgedeki apartmanlar, müstakil yapılar, ticari mekânlar ve kurumsal binalarda yapılan yenilemeler sırasında özellikle elektrik kabloları, bakır tesisat elemanları, demir konstrüksiyon parçaları, alüminyum doğramalar, paslanmaz çelik ekipmanlar ve pirinç esaslı tesisat parçaları ortaya çıkabilir.

Bu durum Rumelihisarı’nı, hurdanın üretim sürecinde değil bakım, yenileme, söküm ve tadilat sürecinde oluştuğu bir bölge haline getirir. Bir fabrikanın aynı tür metalden düzenli üretim firesi çıkarmasının aksine burada aynı binadan dahi farklı nitelikte metal hurdalar çıkabilir. Örneğin bir kapsamlı daire veya işyeri yenilemesinde elektrik kablosuyla birlikte eski kalorifer tesisatı, alüminyum profil, demir korkuluk ve pirinç armatür parçalarının aynı anda değerlendirilmesi gerekebilir.

Rumelihisarı için metal hurda çeşitleri arasında özellikle hurda kablo ve bakır, bölgenin mevcut kullanım biçimiyle güçlü şekilde ilişkilidir.

Eski veya yenilenen konutlarda elektrik tesisatının değiştirilmesi, dairelerin yeniden bölümlendirilmesi, güçlü elektrik hatlarının çekilmesi, internet ve iletişim altyapısının yenilenmesi, klima sistemlerinin değiştirilmesi ve bina ortak alanlarında yapılan elektrik çalışmaları farklı çap ve niteliklerde kablo hurdası oluşturabilir.

Bakır yalnızca elektrik kablolarından da çıkmaz. Eski su ve ısıtma tesisatlarında kullanılan bakır borular, klima ve soğutma sistemlerindeki bakır bağlantılar, elektrik panolarındaki iletken parçalar ve çeşitli mekanik tesisat uygulamaları Rumelihisarı’nda karşılaşılabilecek diğer bakır hurda kaynaklarıdır.

Bölgenin üniversite yapısıyla ilişkisi de bu noktada önemlidir. Boğaziçi Üniversitesi’nin Kuzey Kampüsüyle ilgili resmi adreslerde Rumeli Hisarı Mahallesi, Bebek Yolu Sokak bilgisi kullanılmaktadır; üniversitenin Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığı da aynı mahallede adres göstermektedir. Bu durum bölgede konutların yanında eğitim, idari ve teknik işlevli büyük yapıların da bulunduğunu gösterir.

Kampüs ve kurumsal yapılardaki elektrik, ağ altyapısı, iklimlendirme, aydınlatma ve bina teknik sistemlerinin bakım veya yenilenmesinden çıkan kablo ve metal malzemeler, konut kaynaklı hurdadan farklı olarak daha toplu söküm işleri oluşturabilir. Bununla birlikte belirli bir kurumdan ne kadar hurda çıktığına ilişkin kamuya açık doğrulanmış veriler bulunmadığı için tonaj konusunda genelleme yapmak doğru değildir.

Rumelihisarı’nı birçok Sarıyer mahallesinden ayıran unsurlardan biri Boğaziçi Üniversitesi kampüslerinin oluşturduğu kurumsal yapı yoğunluğudur.

Üniversitenin Hisar Kampüsü; akademik birimler, kafeterya ve spor tesisi içeren bir yapı kompleksi olarak tanımlanmaktadır. Üniversite, kampüsün yaklaşık 7.924 metrekarelik bir alanda üç ana bina ile spor tesislerinden oluştuğunu belirtmektedir.

Bu ölçekteki eğitim ve hizmet yapılarında metal hurdası çoğunlukla üretim faaliyetinden değil teknik işletmeden kaynaklanır. Elektrik panoları, eski kablolar, metal raf ve ekipman parçaları, iklimlendirme sistemleri, paslanmaz ekipmanlar, alüminyum profiller ve bakım sırasında sökülen demir parçalar buna örnek verilebilir.

Rumelihisarı’ndaki hurda alımının yalnızca konutlardan birkaç parça metal toplama şeklinde düşünülmemesi bu nedenle önemlidir. Mahallede kurumsal tesislerden, ticari işletmelerden ve kapsamlı tadilatlardan kaynaklanan daha organize metal sökümleri de söz konusu olabilir.

Rumelihisarı’nın Boğaz kıyısındaki ticari yapısı da metal hurda çeşitliliğini artırır. Restoran, kafe ve benzeri işletmelerin mutfak ve servis bölümlerinde kullanılan ekipmanların yenilenmesi özellikle paslanmaz çelik, alüminyum ve pirinç esaslı metal parçaların ortaya çıkmasına neden olabilir.

Paslanmaz çelik — piyasada sıklıkla krom hurdası olarak anılan gruplar — profesyonel mutfak tezgâhları, raf sistemleri, evyeler, davlumbaz parçaları ve çeşitli ekipman gövdelerinde kullanılabilir. İşletmenin konsept veya mutfak ekipmanı değişikliğine gitmesi durumunda bu malzemeler demir hurdasından ayrı değerlendirilmesi gereken bir metal grubu oluşturur.

Alüminyum açısından ise pencere ve kapı profilleri, çeşitli dekorasyon elemanları, hafif konstrüksiyonlar ve işletme ekipmanları öne çıkar.

Sarı yani pirinç hurdası daha düşük hacimlerde ortaya çıksa da musluklar, vanalar, bağlantı elemanları, eski tesisat parçaları ve dekoratif metal uygulamalarından çıkabilir. Özellikle kapsamlı banyo, mutfak veya işletme renovasyonlarında farklı metal gruplarının birbirine karıştırılmadan ayrılması ekonomik değer açısından önemlidir.

Rumelihisarı sanayi mahallesi olmamasına rağmen demir hurdasının önemsiz olduğu söylenemez. Buradaki demir hurdasının kaynağı daha çok yapı elemanlarıdır.

Bina yenilemelerinde sökülen korkuluklar, demir kapılar, çatı ve teras konstrüksiyonları, depo rafları, metal merdiven parçaları, çeşitli taşıyıcı olmayan profiller ve eski mekanik sistemlerin metal aksamları önemli demir hurda kalemleri oluşturabilir.

Ancak Rumelihisarı’nın yoğun kent dokusunda büyük hacimli demir hurdasının alınması ile birkaç koli kablo veya bakır malzemenin alınması aynı operasyon değildir. Uzun profiller, ağır demir parçaları veya çok sayıda sökülmüş metal eleman söz konusu olduğunda yükleme alanı, bina girişi ve araç yaklaşımı önceden değerlendirilmelidir.

Rumelihisarı’nın yapılaşma karakterini değerlendirirken Boğaziçi’nin koruma ve planlama rejimini göz ardı etmek mümkün değildir.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından yürütülen Sarıyer Boğaziçi Gerigörünüm ve Etkileme Bölgesi planlama çalışmalarına Rumelihisarı Mahallesi’nin belirli bölümleri de dahil edilmiştir. İBB’nin açıklamasında bölgedeki planlama çalışmalarında yapı stokunun yenilenmesi, mülkiyet sorunları ve deprem dirençliliğinin artırılması gibi konuların ele alındığı belirtilmektedir.

Bu veri, Rumelihisarı’nda her yerde büyük ölçekli yıkım bulunduğu şeklinde yorumlanmamalıdır. Aksine Boğaziçi çevresindeki koruma koşulları nedeniyle yapı müdahaleleri lokasyona, parsel durumuna ve yürürlükteki plan hükümlerine göre değişebilir.

Hurdacılık açısından bunun anlamı, bölgede metal çıkışının büyük sanayi sahalarındaki sürekli üretim hurdasından ziyade parsel veya bina bazında gerçekleştirilen kontrollü yenileme, tadilat ve teknik sistem değişiklikleriyle ilişkilendirilmesinin daha gerçekçi olmasıdır.

Rumelihisarı’nda metal hurdasının değeri kadar hurdacı aracının malzemeye nasıl ulaşacağı da önem taşır. Boğaz kıyısından Hisarüstü yönüne yükselen yerleşim yapısı, dar sokaklar, yoğun araç kullanımı ve bina girişlerinin farklı kotlarda bulunabilmesi büyük hacimli yüklemelerde operasyon planlamasını önemli hale getirir.

Boğaziçi Üniversitesi de ana kampüslere erişimde Etiler–Hisarüstü bağlantısını öne çıkarmakta; bölgede M6 metro ve Aşiyan–Boğaziçi Üniversitesi/Hisarüstü F4 füniküler hattının bulunduğunu belirtmektedir.

Toplu taşıma altyapısının güçlü olması hurdacı aracı açısından doğrudan avantaj anlamına gelmez. Özellikle Hisarüstü çevresindeki yoğunlukta veya sahile doğru inen yerleşim alanlarında büyük aracın bina önünde uzun süre beklemesi her zaman mümkün olmayabilir.

Bu nedenle Rumelihisarı’nda yerinde hurda alımında malzemenin bulunduğu kat, bina girişine uzaklık, hurdanın parça boyutu ve yükleme yapılabilecek noktanın önceden bilinmesi pratik açıdan önem taşır.

Mahallenin merkezinde bulunan Rumeli Hisarı, yalnızca bölgenin ismini değil fiziksel ve kültürel karakterini de belirlemektedir. Hisarın 15 kule ve beş giriş kapısına sahip tarihî bir yapı olduğu Kültür ve Turizm Bakanlığı kayıtlarında belirtilmektedir.

Bu nedenle tarihî yapı veya koruma kapsamındaki alanlardan çıkan her metal parçanın sıradan inşaat hurdası olduğu varsayılmamalıdır. Kültür varlığı niteliğindeki yapılarda sökülen elemanlar için ilgili proje, idare ve mevzuat hükümleri önceliklidir. Hurdacı açısından değerlendirilebilir malzeme ancak sökümü ve tasfiyesi hukuken tamamlanmış metal malzeme olmalıdır.

Rumelihisarı gibi tarihî çevresi güçlü bir mahallede bu ayrım, yeni yapılaşma bölgelerine kıyasla daha fazla önem taşır.

Rumelihisarı’ndaki tipik tadilat veya işletme yenilemelerinde farklı metalleri tek yük halinde değerlendirmek yerine sınıflandırmak daha sağlıklı sonuç verir.

Özellikle şu grupların ayrı tutulması önemlidir:

Hurda Kablo: Elektrik tesisatı, pano bağlantıları, data altyapısı ve çeşitli cihaz bağlantılarından çıkan bakır veya alüminyum iletkenli kablolar.

Bakır Hurda: Soyulmuş veya kaplamalı iletkenler, borular, klima tesisatı ve çeşitli elektrik-teknik parçalar.

Demir Hurda: Profil, korkuluk, kapı, raf, konstrüksiyon ve mekanik tesisat parçaları.

Krom/Paslanmaz Hurda: Profesyonel mutfak ve işletme ekipmanları, tezgâh, evye, raf ve paslanmaz bağlantı parçaları.

Alüminyum Hurda: Doğrama profilleri, hafif konstrüksiyonlar, çeşitli kaplama ve ekipman parçaları.

Sarı/Pirinç Hurda: Vana, musluk, bağlantı elemanları ve tesisat parçaları.

Özellikle kablo, bakır ve pirinç gibi metal değeri yüksek grupların demir malzemeyle karışık şekilde bekletilmemesi gerekir. Bina veya işletme yenilemesinden çok farklı metal çıkıyorsa söküm sonrasında türlerine göre gruplandırma hem miktar tespitini hem değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Rumelihisarı’nda hurdacılık; sanayi sitelerinde olduğu gibi geniş sahalara giren kamyonların yüksek tonajlı üretim hurdası toplamasından ibaret değildir. Mahallenin yapısı, daha kontrollü ve lokasyona göre değişen bir hizmet modelini gerektirir.

Sahildeki bir işletmeden çıkan paslanmaz mutfak ekipmanı, Bebek Yolu çevresindeki bir yapıdan çıkan kablo ve bakır, Hisarüstü tarafındaki bir tadilattan çıkan demir ve alüminyum veya kapsamlı bir bina yenilemesinden kalan karışık metal hurdası aynı yöntemle ele alınmayabilir.

Rumelihisarı hurdacı hizmetlerinde asıl önemli olan, bölgedeki metal çıkışının kaynağını doğru okumaktır. Burada hurda kablo ve bakır başta olmak üzere elektrik ve mekanik tesisat metalleri; demir yapı elemanları; alüminyum doğramalar; krom mutfak ve işletme ekipmanları ile sarı tesisat parçaları yerel yapı nedeniyle öne çıkar.

Bu yönüyle Rumelihisarı, metal hurdasının fabrikalardan değil İstanbul’un en karakteristik konut, üniversite, ticaret ve tarihî çevre dokularından birinin sürekli bakım ve yenilenmesinden ortaya çıktığı özel bir bölgedir.