Salacak Hurdacı

Salacak, metal hurda oluşumu açısından İstanbul’un sanayi mahallelerinden farklı değerlendirilmesi gereken bir bölgedir. Burada düzenli fabrika çıkışları, geniş üretim tesisleri veya ağır sanayi kaynaklı yüksek hacimli metal hurdalar yerine; konutların elektrik ve sıhhi tesisat yenilemeleri, bina tadilatları, çatı ve cephe uygulamaları, sahil hattındaki işletmelerin ekipman değişimleri ve tekil yapı yenilemeleri öne çıkar.

Bu farklılığın temelinde Salacak’ın yerleşim karakteri vardır. İBB kaynaklarında Şemsipaşa ile Harem arasında konumlanan Salacak, Üsküdar’ın eski yerleşim alanlarından biri olarak tanımlanır. Salacak Sahili ise Kız Kulesi ve Tarihî Yarımada manzarası nedeniyle yoğun kullanılan bir kıyı alanıdır. Dolayısıyla Salacak hurdacı aramasında önemli olan yalnızca hangi metallerin alındığı değil, bu metallerin bölgenin hangi yapılarından ve hangi tür çalışmalarından çıktığının doğru değerlendirilmesidir.

Salacak’ta ağır sanayinin belirleyici olmaması, demir veya diğer metallerin bulunmadığı anlamına gelmez. Tam tersine metal hurda daha çok mahalle içine dağılmış, farklı miktarlarda ortaya çıkan kaynaklardan oluşur.

Apartmanlarda gerçekleştirilen daire ve ortak alan yenilemeleri; elektrik panoları, eski enerji kabloları, bakır iletkenler, demir profiller, metal kapılar, korkuluklar, alüminyum doğramalar, radyatörler, su tesisatı parçaları ve çeşitli bağlantı elemanları meydana çıkarabilir. Komple bina yenilemelerinde ise miktar yükselerek demir, bakır, alüminyum ve sarı hurdasının aynı sahada birlikte ortaya çıkması mümkün olur.

Salacak’ta kentsel yapı müdahalelerinin yalnızca teorik bir durum olmadığı da görülmektedir. Üsküdar Belediyesi kayıtlarında Salacak Mahallesi Kasap Veli Sokak’taki bir bina için geçmişte tehlike arz eden yapı kapsamında işlem yürütüldüğü görülür. Bu tek kayıt bütün mahallede yoğun dönüşüm olduğu anlamına gelmez; ancak eski yapıların bulunduğu Salacak’ta riskli yapı, yıkım ve yenileme süreçlerinin metal hurda hareketliliği yaratabilecek kaynaklardan biri olduğunu gösterir.

Bu nedenle Salacak’taki hurda potansiyelini büyük bir sanayi sahasının tonaj mantığıyla değil, apartman bazlı tadilatlar ile dönemsel bina yenilemelerinin toplamı üzerinden okumak daha gerçekçidir.

Salacak için metal grupları arasında özellikle hurda kablo ve bakır ayrı bir öneme sahiptir. Bunun nedeni üretim sanayisi değil, elektrik altyapısının yoğun olduğu yerleşik bir kent dokusudur.

Eski dairelerde elektrik tesisatının tamamen yenilenmesi, kolon hatlarının değiştirilmesi, sayaç ve pano sistemlerinin modernize edilmesi veya iş yerlerinde elektrik kapasitesinin artırılması sırasında farklı kesitlerde kablolar sökülebilir. Bu malzemelerin önemli bölümü bakır iletkenli olmakla birlikte alüminyum iletkenli kablolarla da karşılaşılabilir. Bu nedenle Salacak hurda kablo alımında yalnızca kablonun toplam ağırlığı değil; iletken türü, damar yapısı, dış kaplama oranı ve kablonun ayrıştırılmış olup olmadığı önem taşır.

Bakır yalnızca elektrik kablosundan çıkmaz. Eski su ve ısıtma tesisatları, klima sistemleri, mekanik tesisat bağlantıları ve bazı çatı uygulamalarında da bakır parçalar bulunabilir. Daire veya bina ölçeğindeki kapsamlı yenilemelerde soyma bakır, lama veya boru biçimindeki bakır ile çeşitli kablo hurdalarının aynı işten çıkması mümkündür.

Salacak’ın konut ağırlıklı niteliği nedeniyle bakır hurdasının burada çoğu zaman fabrika üretim artığı şeklinde değil, söküm ve tesisat yenilemesi kökenli olması beklenir. Bu durum malzemenin sınıflandırılmasını daha önemli hale getirir; farklı kablo ve bakır türlerinin birbirine karıştırılması gerçek metal içeriğinin değerlendirilmesini güçleştirir.

Salacak yalnızca iç kesimlerdeki konutlardan oluşmaz. İstanbul Valiliği bölgeyi yürüyüş alanları, yeme-içme noktaları ve ziyaretçi hareketliliğiyle tanımlamakta; sahil boyunca çeşitli kafelerin bulunduğunu belirtmektedir.

Bu ticari yapı, Salacak’taki metal hurdaların çeşitlenmesine neden olabilir. Kafe, restoran ve benzeri işletmelerde mutfak veya servis alanlarının yenilenmesi sırasında krom olarak yaygın biçimde adlandırılan paslanmaz çelik ekipmanlar, metal tezgâh parçaları, raf sistemleri, alüminyum profiller, elektrik kabloları, bakır tesisat parçaları ve pirinç bağlantı elemanları ortaya çıkabilir.

Özellikle profesyonel mutfaklarda paslanmaz çelik kullanımının yaygın olması nedeniyle Salacak’ta krom hurdası ağır sanayi hurdasından ziyade ticari mutfak ve işletme ekipmanı kaynaklı olarak anlamlıdır. Bir işletmenin yenilenmesi, kapanması veya ekipman değiştirmesi sırasında paslanmaz tezgâh, evye, raf, davlumbaz gövdesi ve benzeri metal ekipmanlar toplu olarak çıkabilir.

Sahil hattındaki yoğun kullanım aynı zamanda elektrik, aydınlatma ve mekanik sistemlerin bakım ihtiyacını artırır. Bununla birlikte kamusal alandaki korkuluk, direk, altyapı veya sahil donatıları özel mülkiyette bulunan sıradan hurda olarak değerlendirilmemelidir. Kamu kurumlarına ait metal malzemelerin ancak yetkili tasfiye ve ihale süreçleri içinde işlem görebileceği unutulmamalıdır.

Salacak’ın denizle ilişkisi, mahallenin hurda toplama lojistiğinde de belirleyicidir. Kültür ve Turizm Bakanlığının Kız Kulesi bilgilerine göre Salacak İskele, Harem Sahil Yolu Caddesi üzerinde bulunmaktadır ve Kız Kulesi ulaşımı Salacak-Harem kıyısından gerçekleştirilmektedir.

Sahil yolu ana araç hareketini kolaylaştıran bir aks oluştururken, kıyı gerisindeki yerleşim dokusu aynı ölçüde düz değildir. İBB’nin Üsküdar kıyıları üzerine hazırladığı çalışmada Salacak Balıkçı Barınağı ile Harem arasındaki sahil yolunun gerisinde yüksek eğimli yamaçların başladığı belirtilmektedir.

Bu topoğrafya Salacak’taki metal hurda alımında pratik bir farklılık oluşturur. Sahil aksına yakın bir işletmeden metal ekipman yüklemek ile yamaç üzerindeki bir apartmandan sökülen demir, kablo veya radyatörleri almak aynı lojistik koşullara sahip değildir. Yük miktarının önceden bilinmesi, malzemenin bina içinde veya yol seviyesinde bulunması ve uygun araç seçimi özellikle ağır demir hurdalarında önem kazanır.

Salacak gibi yoğun yerleşimli bir mahallede küçük miktardaki metallerin uzun süre ortak alanlarda tutulması da uygun değildir. Bu nedenle bina tadilatlarında metal malzemelerin söküm aşamasında türlerine göre ayrılması, ardından yüklemeye uygun bir noktada toplanması süreci belirgin şekilde kolaylaştırır.

Salacak demir hurdasının başlıca kaynağı üretim tesisi değil, yapılardır. Bina yenilemeleri sırasında çelik kapılar, korkuluklar, konstrüksiyon parçaları, profiller, eski radyatörler, metal depo elemanları ve çeşitli taşıyıcı olmayan demir parçalar ortaya çıkabilir.

Komple yıkım veya kapsamlı tadilatlarda miktar belirgin şekilde artabilir. Buna karşılık küçük daire yenilemelerinde demir hurdası birkaç radyatör, kapı veya profil grubuyla sınırlı kalabilir. Bu nedenle Salacak’ta “demir hurdası” tek tip bir kaynak olarak düşünülmemelidir.

Yakın geçmişte gerçekleştirilen Salacak Sahili çevre düzenlemesi bölgenin kıyı altyapısının metal kullanımına da iyi bir örnektir. İBB, Salacak sahil güçlendirmesinde denize çakılan çelik kazıkların kullanıldığını açıklamıştır. Bu bilgi sahil altyapısındaki metal yoğunluğunu gösterse de belediye altyapısındaki bu metaller serbest piyasa hurdası değildir; gelecekteki bakım veya söküm malzemeleri ancak ilgili kurumların yetkilendirilmiş süreçleri kapsamında değerlendirilebilir.

Salacak’ta bakır ve kablonun yanında alüminyum da konut yenilemeleri açısından önemli metal gruplarından biridir. Pencere ve balkon sistemlerinin değiştirilmesi, eski alüminyum doğramaların sökülmesi, cephe veya dükkân düzenlemeleri alüminyum profil hurdası oluşturabilir. Klima ve mekanik sistem yenilemelerinde de alüminyum içeren parçalar ortaya çıkabilir.

Sarı hurda, yani pirinç esaslı malzemeler ise çoğunlukla tesisat kaynaklıdır. Musluk gövdeleri, vanalar, rakorlar ve çeşitli sıhhi tesisat bağlantıları bina yenilemeleri sırasında ayrılabilir. Pirinç parçaların demir veya karışık tesisat hurdası içinde bırakılması yerine ayrı sınıflandırılması daha doğru değerlendirme yapılmasını sağlar.

Krom olarak bilinen paslanmaz çelik hurdası ise Salacak’ın sahil ve yeme-içme işletmeleri bakımından ayrıca anlamlıdır. Ticari mutfakların yanında apartman girişleri, korkuluk sistemleri ve çeşitli mimari uygulamalarda da paslanmaz metal parçalar bulunabilir.

Salacak’ı birçok yeni yerleşim bölgesinden ayıran önemli özelliklerden biri tarihî yapılarla iç içe olmasıdır. Üsküdar Kaymakamlığı kaynaklarında Salacak Fatih Camii ilçenin tarihî camileri arasında sayılmaktadır. Salacak Mahallesi’ndeki İmrahor Camisi’nin restorasyonu da Üsküdar Belediyesi, İstanbul Valiliği ve Vakıflar Genel Müdürlüğü iş birliğiyle gerçekleştirilerek 2025 yılında tamamlanmıştır.

Bu özellik hurdacılık bakımından önemli bir sınır koyar. Tarihî yapılardaki metal kapılar, parmaklıklar, alem, süsleme elemanları, eski bağlantı parçaları veya mimari bileşenler sıradan hurda gibi düşünülmemelidir. Koruma altındaki yapılarda gerçekleştirilen restorasyonlardan çıkan malzemeler proje, mülkiyet ve ilgili kurumların kararları doğrultusunda işlem görür.

Dolayısıyla Salacak’ta metal hurda alımında malzemenin yalnızca metal türünün değil, mülkiyetinin ve söküm kaynağının da açık olması özellikle önem taşır.

Bölgede hurdanın çoğu tadilat ve söküm işlerinden geldiği için aynı noktada birçok farklı metal bulunabilir. Bir apartman yenilemesinde demir radyatörler, bakır kablolar, pirinç vanalar, alüminyum profiller ve paslanmaz parçalar aynı anda sökülebilir.

Bu malzemelerin tek bir karışık yığın haline getirilmesi özellikle bakır, sarı ve alüminyum gibi demirden farklı değerlendirilen metalleri ayırmayı zorlaştırır. Hurda kabloların da kablo türüne göre ayrı tutulması gerekir. Bakır iletkenli enerji kablosu, ince tesisat kablosu ve alüminyum iletkenli kablo aynı özelliklere sahip değildir.

Salacak’ta küçük apartman tadilatlarından ticari işletme yenilemelerine kadar farklı miktarlar görülebildiği için malzemenin cinsi kadar yaklaşık miktarı, bulunduğu kat, yükleme imkânı ve araç yaklaşma koşulları da metal hurda alımının planlanmasında önemlidir.

Salacak hurdacılık açısından değerlendirildiğinde bölgeyi tanımlayan temel özellik yüksek tonajlı sanayi hurdası değil; değerli metal oranı yüksek olabilen, fakat mahalle içine dağılmış tadilat ve tesisat hurdalarıdır.

Hurda kablo ve bakır, elektrik ve mekanik tesisat yenilemelerinden; demir, bina sökümleri ve metal yapı elemanlarından; sarı hurda, sıhhi tesisattan; alüminyum, doğrama ve cephe sistemlerinden; krom/paslanmaz hurdası ise özellikle işletme ekipmanları ve mimari uygulamalardan ortaya çıkabilir.

Harem Sahil Yolu ve Salacak İskele çevresindeki kıyı hareketliliği, sahil işletmeleri, yamaçlara doğru yükselen yerleşim yapısı ve mahallenin tarihî niteliği bir arada düşünüldüğünde Üsküdar Salacak hurdacı hizmetlerinin klasik bir sanayi bölgesi hurdacılığından farklı organizasyon gerektirdiği görülür.

Salacak hurda kablo alımı, Salacak bakır hurdası, demir hurdası, alüminyum, sarı ve krom hurdası açısından temel kaynak; üretim bantları değil, mevcut yapıların yaşam döngüsüdür. Bu nedenle bölgede doğru metal ayrıştırması, söküm kaynağının bilinmesi ve yükleme koşullarına uygun planlama, hurdanın miktarından en az metal türü kadar önem taşır.