Şekerpınar Hurdacı

Şekerpınar’da hurdacılık faaliyetlerini belirleyen temel unsur konut yoğunluğundan çok sanayi üretimi ve sanayiye bağlı ticari hareketliliktir. Çayırova’nın kuzey kesiminde bulunan Şekerpınar, İstanbul-Kocaeli sanayi aksının önemli noktalarından biridir. Bölgenin özellikle TOSB Otomotiv Tedarik Sanayi İhtisas Organize Sanayi Bölgesi’ne ev sahipliği yapması, ortaya çıkan metal hurdaların türünü ve miktar yapısını doğrudan etkiler.

TOSB’un resmi adresi Şekerpınar-Çayırova’dadır. Bölgenin güncel tanıtım verilerinde 85 faal fabrika ve yaklaşık 25 bin kişilik istihdamdan söz edilmektedir. TOSB üye yapısında demir-çelik, metalürji, otomotiv parçaları, alüminyum döküm, pres, kalıp, makine, elektromekanik ve bağlantı elemanları gibi metal yoğun sektörlerin bulunması, Şekerpınar’ı sıradan bir mahalle ölçeğindeki hurda piyasasından ayırır.

Bu nedenle Şekerpınar hurdacı aramalarının önemli bir bölümü yalnızca evlerden çıkan birkaç parça metalin alınmasıyla ilişkili değildir. Fabrikalardan, üretim tesislerinden, depolardan, bakım çalışmalarından, makine yenilemelerinden ve sanayi tesislerinin elektrik altyapılarından çıkan metal hurdaların sınıflandırılması ve sahadan alınması bölgedeki hurdacılık faaliyetlerinin önemli bölümünü oluşturur.

TOSB, otomotiv tedarik sanayisine odaklanmış ihtisas organize sanayi bölgesidir. Üye listesinde çelik üretimi ve işleme, metalürji, alüminyum döküm, otomotiv parçaları, pres-döküm, kalıp, elektromekanik sistemler, makine ve çeşitli metal komponentlerle ilgili işletmeler bulunur.

Bu üretim yapısı hurdacılık açısından oldukça farklı metal akışlarının aynı bölgede ortaya çıkabilmesi anlamına gelir. Bir tesiste sac kesiminden demir-çelik fireleri oluşabilirken başka bir işletmede alüminyum döküm veya talaş, başka bir tesiste ise elektrik motorları, kablo parçaları, pano ekipmanları ve bakır içeren elektromekanik malzemeler öne çıkabilir.

Dolayısıyla Şekerpınar’da sanayi hurdasını yalnızca “metal hurda” şeklinde tek grupta değerlendirmek doğru değildir. Özellikle üretim işletmelerinde hurdaların metal türüne, alaşımına, fiziksel durumuna ve üretim kaynağına göre ayrılması önem kazanır.

Şekerpınar’ın sanayi profili düşünüldüğünde hacim açısından en dikkat çekici gruplardan biri demir ve çelik hurdalarıdır. Otomotiv tedarik üretimi; sac şekillendirme, presleme, kesme, talaşlı imalat, kalıp üretimi, makine imalatı ve metal parça işleme gibi süreçleri içerdiğinden farklı nitelikte demir-çelik hurdaları oluşabilir.

Bölgede karşılaşılması muhtemel demir ve çelik hurdaları arasında şunlar bulunabilir:

Sac Kesim Fireleri: Presleme ve metal şekillendirme işlemlerinden kalan sac parçaları ve iskeletler.

Üretim Hatalı Metal Parçalar: Kalite kontrolünden geçmeyen veya proses sırasında hasar gören metal komponentler.

Demir Talaşı: CNC, torna, freze ve benzeri metal işleme operasyonlarından kalan talaşlar.

Makine ve Ekipman Hurdaları: Ekonomik ömrünü tamamlayan üretim makinelerinin metal gövdeleri ve sökülen parçaları.

Raf ve Depolama Sistemleri: Fabrika ve depolarda yapılan düzenlemelerde sökülen çelik konstrüksiyon, raf ve taşıyıcı elemanlar.

Konstrüksiyon Hurdaları: Fabrika genişletme, bakım veya tadilatlarından çıkan profil, boru, lama ve çeşitli çelik elemanlar.

TOSB’daki mevcut firma çeşitliliği içerisinde demir-çelik, pres, kalıp ve metal işleme faaliyetlerinin bulunması bu hurda grubunun Şekerpınar açısından özellikle anlamlı olduğunu gösterir.

Buradaki önemli nokta, temiz sac firesi ile karışık demirin; paslanmaz malzeme ile karbon çeliğinin veya üretim talaşı ile ağır konstrüksiyon hurdasının aynı nitelikte değerlendirilmemesidir.

Şekerpınar’ın en önemli metal hurda gruplarından biri hurda kablo ve bakırdır. Bunun nedeni yalnızca bölgedeki fabrika sayısı değil, bu fabrikaların yüksek kapasiteli elektrik, otomasyon ve makine altyapılarıdır.

TOSB’un kendi elektrik altyapısı bunun ölçeğini göstermesi açısından dikkat çekicidir. Organize sanayi bölgesinin resmi verilerine göre orta gerilim dağıtım sisteminde yaklaşık 52 kilometre orta gerilim kablosu, dağıtım merkezleri, trafo merkezleri ve çok sayıda elektrik hücresi bulunmaktadır. Bu mevcut kabloların hurda olduğu anlamına gelmez; ancak Şekerpınar’daki sanayinin ne kadar yoğun bir elektrik altyapısıyla çalıştığını göstermesi bakımından önemlidir.

Fabrikalarda üretim hattının değiştirilmesi, yeni makine kurulması, pano yenilenmesi, kapasite artırımı veya elektrik tesisatının revize edilmesi sırasında farklı kablo hurdaları oluşabilir.

Şekerpınar’da tek bir “hurda kablo” sınıfından söz etmek mümkün değildir. Sahada;

gibi farklı gruplar ortaya çıkabilir.

Kablonun ekonomik değerinde yalnızca toplam ağırlık değil; iletkenin bakır veya alüminyum olması, metal oranı, kablo çapı, izolasyon miktarı ve malzemenin karışık olup olmaması önem taşır. Bu nedenle Şekerpınar’da özellikle fabrikalardan çıkan yüksek miktarlı kabloların türlerine göre ayrılması daha sağlıklı bir değerlendirme sağlar.

Şekerpınar’daki bakır hurda potansiyeli kabloyla sınırlı değildir. Sanayi makineleri ve elektromekanik ekipmanlar bakır içeren farklı parçalar barındırabilir.

Üretim hattı bakımlarında veya ekipman değişimlerinde elektrik motorları, bobinler, bara sistemleri, kontaktör ve pano bağlantıları, çeşitli elektrik ekipmanları ve bakır bağlantı parçaları ortaya çıkabilir. Malzemenin sökülme biçimine göre bunlar temiz bakır, bakır içeren ekipman veya karışık elektromekanik hurda olarak farklı şekilde değerlendirilir.

Bu nedenle Şekerpınar bakır hurdası söz konusu olduğunda malzemenin üretim tesisinden hangi formda çıktığını bilmek önemlidir. Temiz bakır lama ile motor içerisindeki bakır sargının veya izolasyonlu kablo içindeki bakır ile karışık metal parçanın değerlendirme yöntemi aynı değildir.

Şekerpınar’da alüminyum hurdasına ayrıca yer açmak gerekir. TOSB’un mevcut üye yapısında alüminyum enjeksiyon ve alüminyum döküm dahil çeşitli metal üretim faaliyetlerinin bulunması bunun somut göstergelerindendir.

Alüminyum parça üretimi ve işlenmesinde;

Döküm yollukları, üretim fireleri, hatalı parçalar, alüminyum talaşı, profil parçaları, levha ve çeşitli makine komponentleri ortaya çıkabilir.

Özellikle talaş veya üretim firesinde malzemenin başka metallerle karışmaması önemlidir. Alaşım yapıları farklı olan alüminyumların aynı şekilde değerlendirilmemesi gerektiğinden, fabrikalarda kaynağında ayrıştırılmış metal hurdalar karışık malzemelere göre daha kolay sınıflandırılabilir.

Şekerpınar’daki alüminyum hurdasının bir diğer kaynağı fabrika ve ticari yapıların kendisidir. Cephe sistemlerinin yenilenmesi, kapı-pencere uygulamaları, üretim bölmelerinin değiştirilmesi ve çeşitli tesis tadilatlarında profil ve levha türü alüminyum hurdaları çıkabilir.

Şekerpınar’da miktar bakımından demir-çelik kadar baskın olmasa da sarı hurda ve paslanmaz/krom hurda da sanayi tesislerinde önemli olabilir.

Sarı olarak bilinen pirinç esaslı malzemeler; vana, rekor, bağlantı elemanı, tesisat parçası, makine ekipmanı ve bazı hidrolik-pnömatik sistemlerde görülebilir. Fabrikaların bakım departmanlarında ekipman yenilemeleri sırasında bu tür hurdalar oluşabilir.

Paslanmaz çelik ise üretim makineleri, endüstriyel tezgâhlar, boru sistemleri, tanklar, özel bağlantılar ve korozyon dayanımı gereken çeşitli ekipmanlarda kullanılabilir. Paslanmaz malzemenin sıradan demir hurdasının içine karıştırılması, metalin gerçek niteliğinin gözden kaçmasına neden olabilir.

Şekerpınar gibi metal işleme faaliyetlerinin yoğun olduğu bir bölgede hurdanın yalnızca ağırlığına bakmak yerine metal ve alaşım türünü belirlemek daha önemlidir.

Şekerpınar’ın hurdacılık açısından diğer önemli avantajı, İstanbul-Kocaeli sanayi koridorundaki ulaşım konumudur. Çayırova ilçesi D-100 Karayolu ile TEM Otoyolu arasında gelişmiş bir sanayi bölgesidir. Resmi plan belgelerinde Şekerpınar-Çayırova bağlantı yolunun D-100 ile Anadolu Otoyolu arasında bağlantı sağladığı açıkça belirtilmektedir.

Bölgede Şekerpınar TEM Gişeleri, TEM yan yolları ve sanayi tesislerine ulaşan bağlantı yolları ağır ticari araç hareketliliğinin önemli parçalarıdır. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi de Şekerpınar TEM Gişeleri ile Gebze TEM Gişeleri arasındaki yan yol ve kavşak sistemlerini bölgesel ulaşım projeleri içinde ele almaktadır.

Hurdacılık açısından bunun iki sonucu vardır.

Birincisi, sanayi tesislerinden çıkan yüksek hacimli metal hurdaların araçla alınması için bölgesel erişilebilirlik yüksektir. İkincisi ise Şekerpınar’da yoğun fabrika, servis ve ağır vasıta trafiği bulunduğundan hurda yüklemesinin plansız yapılması uygun değildir. Fabrika sahasına araç girişi, yükleme noktası, forklift veya diğer yükleme ekipmanlarının kullanımı ve üretimi aksatmayacak zamanlama özellikle büyük sanayi hurdalarında önem kazanır.

Şekerpınar’da metal hurda toplama yapısını diğer pek çok mahalleden ayıran noktalardan biri budur. Bir konut tadilatından çıkan birkaç parça profil ile düzenli üretim yapan bir fabrikadan çıkan pres firesinin lojistiği aynı değildir.

Sanayi işletmelerinde hurda;

şeklinde farklı dönemlerde oluşabilir.

Özellikle sürekli üretim firesi çıkan işletmelerde metalin daha oluştuğu aşamada türüne göre ayrı tutulması önemlidir. Demir talaşının alüminyum talaşıyla, bakırın sarıyla veya paslanmaz malzemenin sıradan demirle karışması hurdanın sınıflandırılmasını zorlaştırır.

Şekerpınar’ın metal hurda potansiyelini yalnızca TOSB sınırına indirgemek de doğru değildir. Belediyenin yürürlükteki Şekerpınar planlarında sanayi kullanımına ayrılmış alanlar bulunması, mahallenin daha geniş bölümünde sanayi karakterinin yer aldığını göstermektedir.

Şekerpınar Mahallesi ve TEM çevresinde bulunan fabrika, depo, lojistik ve ticari tesislerde bakım ve yapı değişiklikleri sonucu farklı metal hurdalar oluşabilir. Depolarda çelik raf ve taşıyıcılar; ticari binalarda elektrik kabloları, klima tesisatına ait bakır parçalar, alüminyum doğramalar ve çeşitli demir konstrüksiyonlar öne çıkabilir.

Bölgenin konut kesiminden çıkan hurda tamamen önemsiz değildir; ancak Şekerpınar’ın genel hurda profilinde sanayi ve ticari tesis kaynaklı malzemenin karakteri daha belirleyicidir.

Otomotiv tedarik sektöründe üretim hatları aynı şekilde sürekli kullanılmaz. Model değişiklikleri, kapasite artışları, otomasyon yatırımları veya yeni makine kurulumları sonucunda eski ekipmanların bazı bölümleri kullanım dışı kalabilir.

Böyle durumlarda tek bir makinenin içinde dahi birden fazla metal türü bulunabilir: çelik gövde, alüminyum parçalar, bakır kablolar, elektrik motorları, paslanmaz parçalar ve pirinç bağlantı elemanları birbirinden ayrılabilir.

Bu nedenle Şekerpınar’da makine hurdası yalnızca “demir ağırlığı” üzerinden düşünülmemelidir. Özellikle büyük endüstriyel ekipmanlarda söküm sonrasında ortaya çıkan metalleri doğru gruplara ayırmak önemlidir.

Sanayi hurdalarında aynı metal grubunda görünen iki malzeme arasında dahi önemli farklılıklar olabilir. Şekerpınar’daki metal hurdaların değerlendirilmesinde özellikle şu özellikler önem taşır:

Metal Türü: Bakır, alüminyum, demir, paslanmaz ve pirinç aynı kategori değildir.

Alaşım: Özellikle paslanmaz ve alüminyumda alaşım farklılıkları önemlidir.

Saflık: Başka metaller veya metal dışı parçalarla karışım arttıkça sınıflandırma zorlaşır.

Kablo İçeriği: Hurda kabloda iletken türü ve metal oranı önemlidir.

Talaşın Durumu: Talaşın metal türü ve yabancı maddelerle karışıp karışmadığı dikkate alınır.

Malzemenin Formu: Sac firesi, talaş, profil, döküm parçası, motor veya karışık makine hurdası farklı değerlendirilir.

Miktar ve Yükleme Koşulları: Özellikle fabrika sahalarında araç ve yükleme planlaması hurdacılık operasyonunun önemli parçasıdır.

Bu ayrım Şekerpınar gibi çok sayıda farklı üretim prosesinin aynı bölgede yer aldığı sanayi alanlarında daha da önem kazanır.

Şekerpınar’da hurdacılık, yalnızca mahalle içerisindeki küçük metal hurdaların toplanmasından ibaret bir faaliyet değildir. TOSB, otomotiv tedarik üretimi, metal işleme işletmeleri, fabrika bakım faaliyetleri, elektrik altyapıları, makine yenilemeleri ve TEM-D-100 bağlantılı lojistik konumu bölgenin hurda yapısını birlikte şekillendirir.

Bu nedenle Şekerpınar’da öne çıkan hurda gruplarının başında üretim kaynaklı demir ve çelik hurdaları, hurda kablo, bakır, alüminyum ve çeşitli alaşımlı metaller gelir. Sarı ve paslanmaz hurdalar ise özellikle makine, tesisat ve bakım ekipmanlarından çıkabilen değerli yan gruplardır.

Özellikle Şekerpınar hurda kablo alımı ve Şekerpınar bakır hurdası açısından bölgenin büyük ölçekli elektrik ve otomasyon altyapısı dikkate değerdir. Aynı şekilde otomotiv tedarik sanayisinin pres, döküm, talaşlı imalat, kalıp ve metal şekillendirme süreçleri demir-çelik ve alüminyum hurdasını Şekerpınar için önemli hale getirir.

Şekerpınar’ın hurdacılık açısından asıl ayırt edici özelliği böylece ortaya çıkar: Bölge, metal hurdanın büyük ölçüde üretim, bakım, teknik altyapı ve sanayi yatırımları sonucunda oluştuğu, metal türünün doğru ayrılmasının ve saha lojistiğinin özellikle önem kazandığı bir sanayi yerleşimidir.