Sultançiftliği Hurdacı

Sultançiftliği, metal hurda açısından yalnızca konutlardan çıkan küçük miktarlı malzemelerle açıklanabilecek bir bölge değildir. Sultangazi’nin yoğun yerleşim dokusu içinde bulunmasına rağmen Cebeci, Uğur Mumcu ve Esentepe yönündeki sanayi ve ticaret alanlarıyla doğrudan ilişki kurabilen konumu, burada oldukça farklı kaynaklardan metal hurda ortaya çıkmasına neden olur. Bir tarafta apartmanlar, dükkânlar ve bina yenilemelerinden çıkan kablo, bakır, alüminyum ve demir bulunurken diğer tarafta metal işleme, konstrüksiyon, torna, makine ve benzeri faaliyetlerin bulunduğu yakın sanayi alanlarında daha düzenli ve daha ağır metal hurdalar oluşabilir.

Sultançiftliği’nin bu yapısını belirleyen önemli unsurlardan biri ulaşım aksıdır. Metro İstanbul’un T4 Topkapı–Mescid-i Selam hattında doğrudan Sultançiftliği istasyonu bulunur; hattın komşu durakları Yenimahalle ve Cebeci’dir. T4 hattının başlangıçta özellikle Sultançiftliği ve Gaziosmanpaşa bölgesinin ulaşım ihtiyacını karşılamak amacıyla oluşturulmuş olması da bölgenin şehir içindeki merkezi yerleşim karakterini gösterir. Bu nedenle Sultançiftliği hurdacı hizmetinde küçük sokaklardan ve apartman altı işletmelerden yapılacak alımlarla, Cebeci ve Esentepe yönündeki daha ticari veya sanayi kaynaklı alımların aynı şekilde değerlendirilmesi doğru değildir.

Sultançiftliği için hurda kablo, bölgenin yapısıyla en kolay ilişkilendirilebilen metal hurda gruplarından biridir. Yoğun konut dokusunda elektrik tesisatı yenilemeleri, daire ve işyeri tadilatları, bina ortak alanlarındaki elektrik sistemlerinin değiştirilmesi, pano ve hat yenilemeleri sonucunda farklı özelliklerde kablolar ortaya çıkabilir.

Apartman altındaki dükkânların kiracı veya faaliyet alanı değiştirmesi de kablo hurdasının önemli kaynaklarından biridir. Bir işyerinin yeniden düzenlenmesi sırasında aydınlatma hatları, priz tesisatı, elektrik panoları, klima bağlantıları ve işletmeye özel elektrik hatları sökülebilir. Bu tür çalışmalarda çıkan kabloların tamamı aynı ekonomik değere sahip değildir. Bakır iletkenli enerji kabloları, alüminyum iletkenli kablolar, ince tesisat kabloları ve farklı izolasyon oranlarına sahip malzemeler ayrı değerlendirilmelidir.

Bakır hurdası ise yalnızca elektrik kablosundan ibaret değildir. Tesisat yenilemelerinde bakır borular, elektrik panolarından çıkan bakır parçalar, bazı motor ve elektrik ekipmanlarının sargıları, bara ve bağlantı elemanları da ortaya çıkabilir. Bu nedenle Sultançiftliği hurda kablo alımı yapılırken malzemenin yalnızca toplam ağırlığı değil, iletken türü ve metal oranı da dikkate alınmalıdır.

Sultançiftliği’nin Cebeci tarafına yakınlığı bu noktada ayrıca önemlidir. Güncel işletme dizinlerinde Cebeci ve Sultançiftliği çevresindeki 2. Cebeci Yolu ile Eski Edirne Asfaltı üzerinde metal, galvaniz ve benzeri faaliyet gösteren işletmelerin bulunduğu görülmektedir. Dolayısıyla bölgede kablo ve bakır hurdasının yalnızca konut tadilatlarından değil, küçük ölçekli ticari ve teknik işletmelerden de çıkması mümkündür.

Eski Edirne Asfaltı, Sultançiftliği çevresinin en belirgin ulaşım ve ticaret akslarından biridir. T4 tramvay hattının da Sultançiftliği, Cebeci ve Mescid-i Selam yönünde bu kentsel koridorla güçlü ilişki içinde bulunması, aks üzerindeki yaya ve ticari hareketliliği artırır.

Bu özellik hurdacılık açısından önemlidir; çünkü cadde üzeri ve caddeye bağlanan sokaklardaki ticari işletmeler konutlardan farklı metal hurdalar üretir. Kepenk ve vitrin değişimleri, raf sistemlerinin sökülmesi, tabelaların taşıyıcı konstrüksiyonları, metal tezgâhlar, klima sistemleri, elektrik panoları ve işyeri tadilatlarında çıkan tesisat parçaları bu gruptadır.

Bu nedenle Sultançiftliği'nde metal hurda alımının yalnızca büyük şantiye hurdası üzerinden düşünülmesi bölgeyi yanlış okumak olur. Buradaki karakter daha çok çok sayıda küçük ve orta ölçekli kaynağın farklı zamanlarda hurda oluşturmasıdır. Özellikle dükkân yenilemeleri sırasında aynı noktadan demir, alüminyum, kablo, bakır ve sarı hurdanın birlikte çıkması mümkündür.

Yoğun ticaret koridorunda araçla yükleme açısından da planlama önemlidir. Büyük miktarlı metalin doğrudan yoğun cadde cephesinde uzun süre bekletilmesi yerine, söküm ve yükleme organizasyonunun kısa sürede tamamlanması hem işletme hem çevredeki trafik açısından daha uygun bir yöntemdir.

Sultançiftliği’ni İstanbul’un yalnızca konut ağırlıklı mahallelerinden ayıran en önemli özelliklerden biri, kısa mesafede metal işleme faaliyetlerinin bulunduğu alanlara ulaşılabilmesidir. Esentepe Mahallesi’nde Sultangazi Küçük Sanayi Sitesi faaliyet göstermektedir. Sanayi sitesinin kendi kurumsal bilgileri, alanın küçük ve orta ölçekli işletmelere yönelik bir çalışma bölgesi olduğunu doğrulamaktadır.

Bölgedeki işletme örneklerinde CNC ve talaşlı imalat, metal konstrüksiyon, makine, otomotiv yan faaliyetleri ve farklı metal işleme işleri görülmektedir. Esentepe’deki bir metal işletmesi örneğin CNC torna ve CNC işleme ile otomotiv, makine ve çeşitli sektörlere metal parça üretimi yaptığını belirtmektedir. Bu yapı, Sultançiftliği çevresindeki hurdacılık potansiyelinin neden yalnızca evsel tadilat metallerinden oluşmadığını açıklar.

Metal işleyen atölyelerde sac kesim artıkları, profil parçaları, demir-çelik hurdaları, alüminyum parçalar, pirinç malzemeler ve üretim yöntemine bağlı olarak metal talaşları ortaya çıkabilir. Burada önemli olan hurdaların türlerine göre ayrılmasıdır. Özellikle üretim artığı temiz metal ile sökümden çıkan karışık metalin aynı sınıfta değerlendirilmesi doğru olmaz.

Cebeci Mahallesi’nde Dökümcüler Sanayi Sitesi adıyla kayıtlı bir sanayi alanının bulunması da çevrede metal ve döküm faaliyetlerinin tarihsel ve mekânsal ağırlığına işaret eder. Sultançiftliği’nin bu alanlara yakın olması, ticari metal hurdasının bölgede konut hurdasına göre daha fazla çeşitlenmesine katkı sağlar.

Demir ve çelik hurdası Sultançiftliği'nde miktar bakımından öne çıkabilecek gruplardan biridir. Yoğun yapılaşmış mahallelerde bina tadilatları sırasında demir kapılar, korkuluklar, eski pencere korumaları, depo rafları, çelik konstrüksiyon parçaları ve çeşitli montaj elemanları sökülebilir.

İşyeri cephesinde kullanılan kepenkler de bölgede anlamlı bir metal kaynağıdır. Ticari işletmenin kapanması, cephe yenilenmesi veya otomatik kepenk sistemine geçilmesi sırasında eski demir sistemlerin hurdaya ayrılması mümkündür. Aynı durum market, depo, atölye ve mağazaların metal raf sistemleri için de geçerlidir.

Cebeci ve Esentepe yönündeki metal işleme faaliyetleri söz konusu olduğunda ise profil uçları, sac kesimleri, konstrüksiyon artıkları ve üretim fazlası demir parçalar daha düzenli kaynaklar haline gelir. Sultangazi genelindeki metal işletmesi kayıtlarının Esentepe Küçük Sanayi Sitesi, Cebeci ve Sultançiftliği çevresinde yoğun örnekler göstermesi bu değerlendirmeyi desteklemektedir.

Sultançiftliği’nde alüminyum hurdasının önemli kaynaklarından biri eski doğrama ve işyeri cephe sistemleridir. Pencere ve balkon doğramalarının değiştirilmesi, dükkân vitrinlerinin yenilenmesi, alüminyum profil sistemlerinin sökülmesi ve çeşitli hafif konstrüksiyon uygulamaları sonucunda alüminyum hurda çıkabilir.

Alüminyumun farklı alaşım ve kullanım biçimleri bulunduğundan malzemenin karışık demir hurdası içine atılması değer kaybına neden olabilir. Eski pencere profili, temiz profil, levha, döküm alüminyum veya farklı ekipmanlardan sökülmüş alüminyum parçalar ayrı değerlendirilmelidir.

Özellikle konut ile ticaretin iç içe geçtiği Sultançiftliği gibi yerlerde alüminyum hurdası çoğu zaman tek başına büyük bir parti oluşturmaz. Daha sık görülen durum, tadilat sırasında alüminyumun demir, kablo ve bakırla birlikte çıkmasıdır.

Sarı hurda olarak anılan pirinç malzemeler, Sultançiftliği’nde ağırlıklı olarak tesisat ve mekanik ekipman yenilemeleriyle ilişkilidir. Musluk ve batarya parçaları, vana ve bağlantı elemanları, bazı sayaç veya tesisat parçaları ile çeşitli metal aksesuarlar bu gruba girebilir.

Apartmanlarda su ve ısıtma sistemlerinin yenilenmesi sırasında çıkan sarı malzemenin demir bağlantı parçalarından ayrılması önemlidir. Aynı şekilde işyerlerinin sıhhi tesisat veya mekanik sistemlerinde yapılan değişikliklerde de pirinç parçalar ortaya çıkabilir.

Sultangazi Küçük Sanayi Sitesi’nde bronz aksesuar üretimi ve metal işleme faaliyetleri gösteren işletmelerin bulunması, yakın sanayi çevresinde bakır alaşımlı metallerle çalışan üretim faaliyetlerinin de mevcut olduğunu gösterir. Bu durum Sultançiftliği çevresinde sarı ve benzeri alaşım hurdalarının yalnızca tesisat sökümünden ibaret olmayabileceğini düşündürür.

Krom olarak adlandırılan paslanmaz çelik hurdaları Sultançiftliği’nde demir veya kablo kadar yaygın olmayabilir; ancak ticari işletmeler açısından dikkate değer bir gruptur. Lokanta, fırın, kasap, pastane ve yemek üretimi yapılan işletmelerde paslanmaz tezgâh, evye, raf, davlumbaz ve çeşitli mutfak ekipmanları kullanılır.

İşyeri yenilemelerinde veya mutfak ekipmanlarının değiştirilmesinde bu malzemeler hurdaya çıkabilir. Ayrıca bina girişleri, korkuluklar ve dekoratif uygulamalarda kullanılan paslanmaz profiller de söküm sırasında krom hurdası oluşturabilir.

Burada en önemli ayrım paslanmaz çeliğin sıradan demirle karıştırılmamasıdır. Paslanmaz malzemenin kalite ve alaşım özellikleri fiyatlandırmayı etkileyebildiği için ayrı toplanması daha doğru sonuç verir.

Sultançiftliği çevresinde metal hurda potansiyelini değerlendirirken yapı yenilenmesi de göz ardı edilmemelidir. İBB’nin Uğur Mumcu Mahallesi’nde 5,37 hektarlık bir alan için yürüttüğü kentsel dönüşüm ve gelişim çalışması, Sultançiftliği’nin hemen yakınında dönüşüm gündeminin somut bir örneğidir. Çalışma alanı T4 Sultançiftliği durağına yürüme mesafesindedir.

Bu bilgi, Sultançiftliği’nin tamamında sürekli ve eş zamanlı yıkım olduğu anlamına gelmez. Ancak yakın çevrede bina yenileme ve dönüşüm süreçlerinin bulunduğunu gösterir. Böyle çalışmaların gerçekleştiği parsellerde elektrik kabloları, demir doğramalar, alüminyum profiller, tesisat metalleri, metal kapılar ve çeşitli yapı elemanları ortaya çıkabilir.

Şantiye veya bina sökümünden çıkan malzemelerde kaynağın ve tasarruf yetkisinin açık olması özellikle önemlidir. Ortak alan, kamu altyapısı veya üçüncü kişiye ait olduğu belirlenen metal malzemeler ancak yetkili kişi veya yüklenici tarafından teslim edilebilir.

Bölgenin hurda yapısının önemli bir özelliği, aynı tadilat veya işletme yenilemesinden birçok metal türünün bir arada çıkabilmesidir. Bir dükkân sökümünde demir kepenk, alüminyum vitrin, bakır kablo ve paslanmaz ekipmanın aynı anda ortaya çıkması olağandır. Bunların tek bir “karışık metal” partisi haline getirilmesi, değerli metallerin doğru sınıflandırılmasını zorlaştırır.

Hurda kablonun demirden, bakırın alüminyumdan, sarı malzemenin tesisat demirlerinden ve paslanmaz çeliğin sıradan çelikten ayrılması daha sağlıklı bir değerlendirme sağlar. Özellikle sanayi kaynaklı metal talaşları ve üretim artıkları da mümkün olduğunca alaşım türüne göre ayrı tutulmalıdır.

Sultançiftliği hurdacı hizmeti açısından bölgenin belirleyici özelliği, birkaç farklı metal hurda kaynağının küçük bir coğrafyada kesişmesidir. Mahalle içindeki apartman ve işyeri yoğunluğu kablo, bakır, demir ve alüminyum gibi tadilat hurdalarını öne çıkarırken; Eski Edirne Asfaltı çevresindeki ticari hareket, işyeri ekipmanı ve cephe metalleri oluşturur. Cebeci ve Esentepe yönündeki sanayi alanları ise sac, profil, üretim artığı, metal talaşı ve çeşitli alaşımlardan oluşabilecek daha profesyonel hurda akışını bölgeye ekler.

Bu nedenle Sultançiftliği’nde hurda alımını değerlendirirken yalnızca “kaç kilogram metal var?” sorusu yeterli değildir. Malzemenin konut tadilatından mı, işyeri sökümünden mi yoksa üretim faaliyetinden mi çıktığı; kablonun bakır veya alüminyum iletkenli olup olmadığı; demirin paslanmaz malzemeden ayrılıp ayrılmadığı ve üretim hurdalarının ne ölçüde temiz olduğu sonuç üzerinde doğrudan etkilidir.

Sultançiftliği’nin yoğun yerleşim karakteri ile Cebeci–Esentepe sanayi hattına yakınlığı birlikte düşünüldüğünde, bölge için en anlamlı metal hurda grupları hurda kablo, bakır, demir-çelik, alüminyum, sarı/pirinç ve paslanmaz çelik olarak öne çıkar. Bölgenin gerçek hurdacılık karakteri de tam olarak bu iki yapının; yani yoğun şehir içi yerleşimin ve yakın metal sanayisinin kesişmesinden doğar.