Sultangazi Hurdacı

Sultangazi’de metal hurda hareketliliğini İstanbul’un yalnızca konut ağırlıklı ilçelerinden biri gibi değerlendirmek eksik kalır. İlçenin hurdacılık açısından asıl ayırt edici yönü, yoğun yerleşim alanlarıyla Cebeci ve Eski Habipler çevresindeki metal işleme ve imalat faaliyetlerinin aynı ilçe sınırları içinde bulunmasıdır. Bu nedenle Sultangazi hurdacı aramalarının arkasında apartman tadilatından çıkan birkaç kalem metal ile üretim işletmesinde biriken düzenli demir, çelik veya metal fireleri aynı anda bulunabilir.

Cebeci’de Dökümcüler Sanayi Sitesi’nin bulunması; aynı çevrede demir-çelik, profil, metal işleme, döküm ve demir dışı metal ticareti yapan işletmelerin faaliyet göstermesi, ilçenin metal hurda karakterinin en somut göstergelerindendir. Eski Habipler’de ise tel ve metal ürünleri imalatıyla ilişkili işletmelerin bulunması bu sanayi eksenini kuzeye doğru devam ettirir.

Bu yapı nedeniyle Sultangazi’de hurda demir, çelik, döküm, bakır, hurda kablo, alüminyum, sarı ve paslanmaz krom birbirinden farklı kaynaklardan ortaya çıkar. Hurdacılık açısından önemli olan yalnızca hangi metalin bulunduğu değil, o metalin ilçenin hangi bölümünde ve hangi faaliyet sonucunda oluştuğudur.

Sultangazi’nin genelinden söz ederken Cebeci’yi ayrı değerlendirmek gerekir. Bölgede Dökümcüler Sanayi Sitesi’nin yanı sıra metal işleme, demir-çelik ve profil ticaretiyle ilişkili işletmeler bulunmaktadır. Örneğin Cebeci’de faaliyet gösteren işletme kayıtlarında metal işleme ve kaplama, demir-çelik ürünleri, sac ve çelik profil gibi faaliyetlerin bulunduğu görülmektedir.

Bu işletme yapısı, Cebeci’de konut bölgelerinden farklı bir hurda bileşimi ortaya çıkarır. Metal üretimi veya işlenmesi sırasında kesim artıkları, kullanılmayan profil parçaları, demir ve çelik fireleri, eski makine aksamları, metal levha parçaları ve çeşitli imalat hurdaları oluşabilir.

Döküm faaliyetinin bulunduğu bir çevrede döküm hurdası da ayrıca önem taşır. Pik veya dökme demir parçaları, üretim sırasında ayrılan metal parçalar ve kullanım dışına çıkan ağır makine bileşenleri, sıradan apartman tadilatlarında karşılaşılmayan hurda gruplarıdır. Cebeci’de döküm sektörüne yönelik pik, ferro alaşım ve benzeri girdiler sunan işletmelerin bulunması, bölgede bu sektörün gerçek bir ekonomik karşılığının bulunduğunu gösterir.

Dolayısıyla Cebeci hurdacı ihtiyacında yalnızca evlerden çıkan metal hurdaları değil, imalathane ve sanayi işletmesi kaynaklı metal hurdaları da dikkate alınmalıdır.

Cebeci’nin sanayi karakteri Eski Habipler yönünde farklı üretim kollarıyla devam eder. Eski Habipler’de tel ve tel ürünleri, çelik ve metal ürünleriyle bağlantılı işletme kayıtlarının bulunması; buradaki hurda profilinde demir ve çeliğin güçlü olabileceğine işaret eder.

Bölgede çelik tellerin soğuk çekme yöntemiyle imalatını yapan işletme kayıtları bulunurken, başka işletmelerin vida teli, balya teli ve inşaat teli gibi metal ürünlerle faaliyet gösterdiği görülmektedir.

Bu tür üretim ve işleme faaliyetlerinde ortaya çıkabilecek metal hurdalar arasında:

öne çıkabilir.

Eski Habipler’i yalnızca bir konut mahallesi gibi ele almak bu nedenle doğru değildir. Bölgenin Arnavutköy-Habibler yolu ve çevresindeki üretim-ticaret faaliyetleriyle ilişkisi, özellikle işletmelerden çıkan toplu metal hurdalarının değerlendirilmesinde önem kazanır. Bölgede demir-çelik ticareti yapan işletmelerin kamuya açık ticaret kayıtlarında da yer aldığı görülmektedir.

Sultangazi’de hurda kablo ve hurda bakır, ilçenin hem sanayi hem yerleşim karakteri nedeniyle özel önem taşır.

Konut ağırlıklı mahallelerde kablo hurdasının temel kaynağı bina ve bağımsız bölüm yenilemeleridir. Eski elektrik hatlarının değiştirilmesi, dükkânların elektrik tesisatlarının yenilenmesi, bina ortak alanlarındaki elektrik sistemlerinin modernizasyonu ve kapsamlı iç tadilatlar sonucunda bakır iletkenli kablolar ortaya çıkabilir.

Bakırın ikinci kaynağı ise Cebeci ve Eski Habipler gibi üretim alanlarıdır. Elektrik motorlarının, makinelerin, kaynak ekipmanlarının, pano ve güç sistemlerinin yenilenmesi sonucunda farklı niteliklerde bakır içeren metal malzemeler oluşabilir. Bu nedenle sanayi kaynaklı bakır ile apartman tesisatından çıkan bakır aynı biçimde değerlendirilmemelidir.

Hurda kabloda da benzer bir ayrım vardır. Tek damar tesisat kablosu, kalın enerji kabloları, çok damarlı kablolar ve alüminyum iletkenli kabloların metal içeriği birbirinden farklıdır. Sultangazi’de kablo hurdasının değerini yalnızca toplam ağırlığa bakarak belirlemek yerine iletkenin bakır mı alüminyum mu olduğu, kablonun kesiti, izolasyon oranı ve malzemenin karışık olup olmadığı dikkate alınmalıdır.

Özellikle sanayi işletmelerinden çıkan kabloların bina içi ince tesisat kablolarıyla karıştırılmadan ayrılması, hurdanın gerçek metal değerinin daha doğru belirlenmesini sağlar.

Sultangazi’nin nüfusu 2025 ADNKS verilerine dayanan yayımlanmış ilçe verilerine göre 529 binin üzerindedir. Bu ölçekteki yoğun yerleşim, ilçenin metal hurda kaynaklarının yalnızca sanayi işletmeleriyle sınırlı kalmamasının temel nedenlerinden biridir.

Sultançiftliği, 50. Yıl, Cumhuriyet, Gazi, İsmetpaşa, Uğur Mumcu, Yunus Emre ve Esentepe gibi yoğun yapılaşmış alanlarda apartman ve iş yeri yenilemeleri farklı metal gruplarını ortaya çıkarabilir.

Demir hurdası çoğunlukla kapı, korkuluk, çatı konstrüksiyonu, eski demir doğrama, depo rafı, çelik profil ve sökülen çeşitli yapı elemanlarından oluşur.

Alüminyum hurdası pencere ve balkon doğramaları, mağaza cepheleri, alüminyum profiller, kepenk ve benzeri uygulamaların yenilenmesiyle ortaya çıkabilir. İlçedeki yoğun cadde ticareti düşünüldüğünde iş yeri dekorasyonları ve dükkân dönüşümleri de alüminyum profil hurdasının kaynaklarından biridir.

Sarı hurda, özellikle eski sıhhi tesisat ekipmanları, vana, bağlantı elemanları ve pirinç parçaların değiştirilmesinde gündeme gelir. Miktarı demir kadar yüksek olmayabilir; ancak metal türünün farklı olması nedeniyle karışık hurdadan ayrılması önemlidir.

Sultangazi’de bina yenileme ve kentsel dönüşüm yalnızca teorik bir hurda kaynağı değildir. Temmuz 2026’da Esentepe Mahallesi’ndeki 120 konutlu Ürünkent Sitesi’nin dönüşüm kapsamında yıkıldığı, yerine konut ve ticari bağımsız bölümlerin yer aldığı yeni bir projenin yapılacağı duyuruldu.

Bu ölçekteki bina dönüşümlerinde metal hurda, yalnızca eski inşaat demirinden ibaret değildir. Kontrollü söküm sırasında binanın yaşına ve teknik özelliklerine göre:

ayrıştırılabilir.

Yeni yapılaşma da ilerleyen aşamalarda ayrı bir metal hurda kaynağı oluşturur. İnşaat sürecindeki ölçü dışı demir parçaları, profil kesimleri, kablo artıkları ve metal montaj fireleri şantiye kaynaklı metal hurdanın başlıca örnekleridir.

Bu nedenle Esentepe ve benzeri dönüşüm alanlarında hurdacılık açısından yalnızca yıkım günü değil, sökümden yeni yapının tamamlanmasına kadar devam eden metal hareketliliği önem taşır.

Sultangazi’nin merkezi yerleşim akslarından biri Sultançiftliği ile Cebeci arasında uzanan bölgedir. T4 Topkapı–Mescid-i Selam tramvay hattının Sultangazi içindeki 50. Yıl-Baştabya, Sultançiftliği, Cebeci ve Mescid-i Selam gibi duraklardan geçmesi, bu hattın ilçenin yoğun yerleşim omurgalarından biri olduğunu gösterir.

Bu bölümde hurdacılık karakteri Cebeci’nin sanayi içlerine göre farklılaşır. Cadde mağazaları, küçük işletmeler, apartman altı iş yerleri ve yoğun konut kullanımı nedeniyle daha çok küçük ve orta ölçekli fakat çeşitli metal grupları ortaya çıkar.

Bir mağaza yenilemesinden alüminyum doğrama ve demir raf çıkarken hemen yakındaki bir apartman tadilatından bakır kablo, sarı tesisat parçaları ve eski demir korkuluk çıkabilir. Bu nedenle merkezi Sultangazi’de hurdanın homojen büyük üretim partileri yerine farklı metal türlerinden oluşan karışık partiler halinde görülmesi daha olasıdır.

Krom veya paslanmaz çelik hurdası Sultangazi’de demir kadar yaygın bir hurda grubu değildir; buna karşılık belirli ticari ve üretim faaliyetlerinde önem kazanır.

Paslanmaz malzemeler özellikle ticari mutfak ekipmanları, gıda işletmelerinin çalışma tezgâhları, korkuluk ve dekoratif metal uygulamaları, bazı makine parçaları ve metal imalat işlerinde kullanılabilir. Bu ekipmanların yenilenmesi veya imalat sırasında kesilmesi sonucunda paslanmaz hurdalar oluşabilir.

Burada önemli nokta, krom hurdasını sıradan demirle karıştırmamaktır. Paslanmaz çelik farklı alaşım sınıflarına sahip olduğundan 304, 316 veya diğer kalitelerdeki malzemelerin değeri aynı değildir. Üretim işletmelerinden çıkan temiz paslanmaz kesim parçalarının, sökümden gelen karışık demirlerden ayrı tutulması daha sağlıklı sınıflandırma yapılmasını sağlar.

Alüminyum da ilçede iki farklı ekonomik kaynaktan beslenir.

Konut ve ticaret bölgelerinde ağırlık alüminyum doğrama ve profil hurdası üzerindedir. Pencere sistemleri, balkon kapamaları, mağaza cepheleri, tabela taşıyıcıları ve çeşitli mimari uygulamalar yenilendiğinde önemli miktarda alüminyum çıkabilir.

Cebeci çevresinde ise alüminyum metal işleme ve sanayi faaliyetleriyle de ilişkilidir. Aynı bölgede alüminyum döküm ve demir dışı metal ticareti yapan işletmelerin bulunması, alüminyumun Sultangazi’nin sanayi tarafında da gerçek bir ekonomik karşılığı bulunduğunu gösterir.

Bu nedenle temiz alüminyum profil, boyalı profil, döküm alüminyum ve farklı alaşımlardaki üretim parçalarının tek hurda grubu gibi değerlendirilmemesi gerekir.

Sultangazi’de hurda alım organizasyonu ilçenin yoğun yapılaşması ile sanayi alanlarının farklı konumlarda bulunması nedeniyle adres bazında değişir.

Cebeci ve Eski Habipler tarafında işletmelerden çıkan ağır demir, profil, döküm veya üretim hurdalarında araç yanaşma ve yükleme alanı ön plana çıkar. Sultançiftliği, 50. Yıl ve yoğun apartman bölgelerinde ise dar yerleşim dokusu, ticari hareketlilik ve bina önündeki yükleme imkânı daha belirleyici olabilir.

Eski Edirne Asfaltı ilçenin tarihsel ve güncel ana ulaşım eksenlerinden biridir. Kaymakamlık kayıtlarında günümüzde tramvay güzergâhının geçtiği yolun tarihî Edirne şosesi olduğu belirtilirken, Metro İstanbul’un Habibler depo ve atölye yerleşkesi de Malkoçoğlu Mahallesi’nde Eski Edirne Asfaltı üzerinde bulunmaktadır.

Dolayısıyla Sultangazi’de metal hurdanın bulunduğu yer kadar yükleme yapılabilecek saat, araç erişimi, malzemenin bina içinden mi işletme sahasından mı çıkarılacağı ve toplam hacmi de toplama planını etkiler.

İlçenin sanayi ve konut kaynaklarının iç içe olması, metal hurdaların doğru ayrılmasını özellikle önemli hale getirir.

Cebeci’de bir imalathaneden çıkan temiz profil demiri ile apartman tadilatından gelen boyalı ve bağlantı parçaları bulunan demir aynı nitelikte değildir. Benzer biçimde temiz bakır boru ile izolasyonlu kablonun, alüminyum profil ile döküm alüminyumun veya paslanmaz çelik ile sıradan karbon çeliğinin birlikte tartılması doğru bir sınıflandırma sağlamaz.

Sultangazi’de özellikle toplu metal hurda oluşan iş yeri, şantiye ve yapı yenilemelerinde malzemelerin mümkün olduğunca demir-çelik, bakır, kablo, alüminyum, sarı ve paslanmaz olarak ayrı tutulması daha doğru değerlendirme yapılmasını sağlar.

Sultangazi hurdacılık açısından İstanbul’un yalnızca yüksek nüfuslu yerleşim ilçelerinden biri değildir. İlçenin karakterini belirleyen temel fark, Cebeci Dökümcüler çevresindeki metal ve döküm faaliyetleri, Eski Habipler’deki tel ve çelik üretimi, yoğun konut mahalleleri, güçlü cadde ticareti ve devam eden yapı yenilemelerinin aynı coğrafyada birleşmesidir.

Bu nedenle Cebeci’de demir, çelik, döküm ve üretim firesi öne çıkabilirken; Eski Habipler’de tel ve metal işleme kaynaklı hurdalar daha anlamlı hale gelir. Sultançiftliği, 50. Yıl, Gazi, İsmetpaşa, Esentepe ve benzeri yoğun yerleşim alanlarında ise bina tesisatlarından çıkan hurda kablo ve bakır, alüminyum doğrama, demir yapı elemanları ve sarı tesisat parçaları daha belirgin kaynaklar oluşturur.

Sultangazi’de metal hurdayı doğru değerlendirmek bu nedenle yalnızca kilogram hesabından ibaret değildir. Hurdanın hangi mahalleden çıktığı kadar hangi işletmeden veya yapıdan çıktığı, üretim firesi mi söküm hurdası mı olduğu, metal türlerinin birbirinden ayrılıp ayrılmadığı ve yükleme koşulları da önemlidir.