Tuzla Hurdacı

Tuzla’da hurdacılığı İstanbul’un birçok ilçesinden ayıran temel unsur, ilçenin yalnızca yoğun bir yerleşim alanı değil aynı zamanda çok katmanlı bir üretim ve denizcilik merkezi olmasıdır. Tuzla Tersaneler Bölgesi, İstanbul Tuzla Organize Sanayi Bölgesi, İstanbul Deri Organize Sanayi Bölgesi, İstanbul Anadolu Yakası OSB, Tuzla Kimya Sanayicileri OSB ve İstanbul Endüstri ve Ticaret Serbest Bölgesi gibi büyük çalışma alanları ilçedeki metal hurda hareketinin karakterini doğrudan etkiler. İBB’nin OSB çalışmasında da Tuzla OSB, Deri OSB ve Tuzla Kimya OSB ayrı sanayi kümeleri olarak yer almaktadır.

Bu yapı nedeniyle Tuzla hurdacı aramalarının arkasında tek tip bir ihtiyaç bulunmaz. Bir tersanede ortaya çıkan kalın demir ve çelik parçalarıyla Aydınlı-Orhanlı hattındaki bir üretim tesisinin makine hurdası, elektrik tesisatı yenilenen bir fabrikanın hurda kablosu veya merkezde tadilat yapılan bir binadan çıkan bakır boru aynı operasyonun parçaları olsa da ekonomik değerleri ve ayrıştırılma biçimleri farklıdır.

Tuzla’nın iç kesimlerindeki Aydınlı, Orhanlı ve Tepeören çevresi, ilçenin sanayi karakterinin en belirgin olduğu alanlardan biridir. Burada birbirine yakın farklı organize sanayi bölgeleri ve üretim tesisleri bulunmaktadır. İstanbul Tuzla OSB’nin kendi firma listesinde makine, elektrik, metalürji, metal, tesisat ekipmanı, döküm ve kaynak teknolojileri gibi farklı üretim kollarından işletmeler görülmektedir.

Bu çeşitlilik, Tuzla’daki sanayi hurdasının yalnızca demirden oluşmadığını gösterir. Üretim ve bakım faaliyetlerinin niteliğine göre;

Demir Ve Çelik Hurdası: Makine imalatı, konstrüksiyon işleri, üretim hatları, raf sistemleri, metal şaseler, bakım sırasında değiştirilen parçalar ve üretim kesimlerinden ortaya çıkabilir.

Bakır Hurdası: Elektrik motorları, tesisat parçaları, enerji dağıtım ekipmanları, bakır bara ve farklı elektrik uygulamalarında görülebilir.

Hurda Kablo: Fabrika elektrik altyapısı, otomasyon sistemleri, pano bağlantıları, makine hatları, güç kabloları ve tesis yenilemelerinden çıkabilir.

Alüminyum Hurdası: Profil, levha, makine parçası, doğrama, elektrik ekipmanı ve bazı endüstriyel imalatlarda ortaya çıkabilir.

Krom Ve Paslanmaz Hurda: Üretim makineleri, tanklar, boru sistemleri, endüstriyel mutfak ekipmanları ve korozyona dayanıklı sistemlerde görülebilir.

Sarı Hurda: Vana, bağlantı elemanı, pirinç fittings, armatür ve bazı makine parçalarından çıkabilir.

Tuzla açısından önemli nokta, bu metallerin aynı işletmede dahi karışık biçimde ortaya çıkabilmesidir. Özellikle fabrika sökümü, makine hattı değişimi veya kapsamlı bakım çalışmalarında demir konstrüksiyonla birlikte bakır kablo, alüminyum parça, paslanmaz ekipman ve sarı bağlantı elemanları bulunabilir.

Tuzla denildiğinde metal hurdacılığı açısından ayrı değerlendirilmesi gereken alanların başında tersaneler gelir. Tuzla Gemi İnşa Sanayi Bölgesi 1970’lerden itibaren gelişmiş; Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı kaynaklarında Tuzla, Türkiye gemi inşa sanayisinin tarihsel olarak en önemli merkezlerinden biri olarak yer almıştır. Tuzla Bölge Liman Başkanlığı da Evliya Çelebi Mahallesi, Tersaneler Caddesi üzerinde bulunmaktadır.

Gemi inşa, bakım, tadilat ve onarım işleri metal yoğun faaliyetlerdir. Bu nedenle Tuzla Tersaneler Bölgesi hurdacı ihtiyacının klasik bir mahalle hurdacılığı operasyonundan farklı değerlendirilmesi gerekir.

Tersane ve denizcilik yan sanayisinde işin niteliğine bağlı olarak çelik levha ve profil parçaları, borular, paslanmaz parçalar, alüminyum ekipmanlar, vana ve bağlantı elemanları, elektrik kabloları, bakır iletkenler ve sökülen makine parçaları gibi çok farklı metal grupları ortaya çıkabilir.

Özellikle gemi elektrik sistemleri nedeniyle hurda kablo konusu burada ayrı önem taşır. Gemi ve deniz araçlarında güç dağıtımı, kontrol sistemleri, motor bağlantıları, aydınlatma, haberleşme ve yardımcı ekipmanlar geniş bir elektrik altyapısı gerektirir. Yenileme veya tadilat sırasında kullanım dışı kalan kabloların içindeki iletkenin türü, kesiti ve kablonun yapısı hurdanın değerini doğrudan etkiler.

Tersanelerde ayrıca paslanmaz çelik ile pirinç ve bakır alaşımlı parçaların demirden ayrı değerlendirilmesi önemlidir. Metalin yalnızca ağırlığı değil, alaşımının doğru belirlenmesi de hurdanın ticari karşılığını değiştirebilir.

Tuzla’daki hurda kablo alımı yalnızca şantiyeler veya binalarda yapılan elektrik tadilatları üzerinden değerlendirilmemelidir. İlçenin üretim altyapısı çok daha geniş bir kaynak oluşturur.

İstanbul Tuzla OSB’nin yayımladığı firma listesinde elektrik sistemleri, makine imalatı, kaynak teknolojileri, metalürji ve benzeri alanlarda çalışan firmaların bulunması, bölgedeki elektrik ve makine altyapısının çeşitliliğini gösterir.

Sanayi işletmelerinde hurda kablo;

ortaya çıkabilir.

Kablonun tamamını tek sınıfta değerlendirmek doğru değildir. Bakır iletkenli enerji kablosu, ince tesisat kablosu, zayıf akım kablosu ve alüminyum iletkenli kabloların ekonomik karşılığı birbirinden farklıdır. Büyük miktarlarda ise farklı kablo gruplarının ayrılması daha da önemli hale gelir.

Adında “deri” bulunmasına rağmen İstanbul Deri Organize Sanayi Bölgesi bugün Tuzla’daki önemli sanayi kümelerinden biridir. Bölgenin resmi sitesi 376 sanayi parseli ve çok sayıda sanayicinin bulunduğu büyük ölçekli bir üretim alanı olduğunu belirtmektedir. Bölge Aydınlı-Orhanlı mevkiinde yer alır.

Metal hurda açısından burada asıl önemli olan işletmelerin üretim, depolama ve tesis altyapısıdır. Fabrika binalarındaki elektrik sistemleri, havalandırma tesisatları, makineler, raflar, üretim hatları, borulamalar ve teknik ekipmanların bakım veya değişimi farklı metal sınıflarının ortaya çıkmasına neden olabilir.

Bu ölçekteki sanayi alanlarında hurda alımı yapılırken karışık bir metal yığınının tamamını yalnızca “demir hurdası” olarak görmek ciddi sınıflandırma kaybına yol açabilir. Paslanmaz parçaların, bakırın, kablonun, alüminyumun ve pirincin ayrı tutulması özellikle önem taşır.

Aydınlı-Orhanlı bölgesindeki bir diğer önemli ekonomik merkez İstanbul Endüstri ve Ticaret Serbest Bölgesi’dir. Ticaret Bakanlığı, bölgenin 1990’lardan beri Tuzla’da faaliyet gösterdiğini belirtmektedir. DESBAŞ’ın güncel bilgilerinde bölge yaklaşık 467 bin metrekarelik alanı ve 290’dan fazla ruhsatlı şirketi kapsayan bir üretim ve ticaret merkezi olarak tanımlanmaktadır.

Serbest bölgedeki üretim, depo, teknik servis ve ticari faaliyetlerin çeşitliliği; bakım, tesis değişikliği, makine yenileme ve işletme dönüşümleri sırasında farklı metal hurdaların oluşabileceği anlamına gelir. Buradaki profil konut kaynaklı hurdadan ziyade tesis ekipmanı, metal konstrüksiyon, makine parçası ve elektrik altyapısı kaynaklı metaller yönünde düşünülmelidir.

Tuzla’nın sanayi yoğunluğu, kullanım dışı makineleri ve üretim ekipmanlarını ilçedeki hurdacılık açısından ayrıca önemli hale getirir.

Eski bir makinenin toplam ağırlığının büyük bölümü demir veya çelik olabilir; fakat makinenin içerisinde elektrik motoru, bakır sargı, enerji kablosu, alüminyum parça, pirinç bağlantı elemanları veya paslanmaz bileşenler bulunabilir. Aynı durum pano, kompresör, pompa, üretim ünitesi ve çeşitli yardımcı tesis ekipmanlarında da görülebilir.

Bu nedenle özellikle işletme kapanışı, fabrika taşınması veya üretim hattı yenilemesi gibi çalışmalarda metalin yerinde incelenmesi ve mümkün olduğunca türlerine ayrılması daha sağlıklı bir yaklaşım oluşturur.

Tuzla’nın tamamı sanayi bölgesi değildir. Cami, Postane, İstasyon, Yayla ve çevresindeki daha yoğun konut ve ticaret dokusunda metal hurdanın kaynağı değişir. Tuzla Belediyesi güncel olarak ilçeyi 17 mahalleden oluşan bir yerleşim olarak göstermektedir.

Merkez ve konut alanlarında büyük sanayi tesislerine kıyasla bina tadilatı, iş yeri yenilemesi, tesisat değişimi ve küçük çaplı şantiye çalışmalarından metal çıkması daha olasıdır.

Bu alanlarda bakır su ve tesisat boruları, elektrik kabloları, alüminyum doğramalar, demir korkuluk ve konstrüksiyonlar, eski radyatörler, metal kapılar, paslanmaz ekipmanlar ve sarı tesisat parçaları öne çıkabilir.

Dolayısıyla Tuzla hurda alımı yapılırken mahallenin ve işin niteliği önemlidir. Aydınlı’daki üretim tesisinden çıkan hurda ile Postane Mahallesi’ndeki bina tadilatından çıkan hurdanın miktarı, metal dağılımı ve yükleme ihtiyacı aynı değildir.

Tuzla’nın konut, ticaret ve sanayi yapılarının birlikte gelişmesi, inşaat ve tesis yenilemelerinden kaynaklanan metalleri de önemli hale getirir.

Elektrik altyapısının tamamen değiştirildiği yapılarda bakır kablo; mekanik tesisat değişimlerinde bakır boru, pirinç vana ve bağlantılar; cephe veya doğrama çalışmalarında alüminyum; çatı, depo ve ek yapı sökümlerinde ise demir profil ve sac ortaya çıkabilir.

Sanayi tesislerindeki yenilemelerde buna makine şaseleri, kablo tavaları, elektrik panoları, motorlar, tanklar, paslanmaz borular ve ağır konstrüksiyon parçaları eklenebilir.

Tuzla gibi çok sektörlü bir sanayi ilçesinde her metal parçayı demir sınıfında değerlendirmek doğru değildir.

Paslanmaz çelik; endüstriyel makine, borulama, tank, mutfak sistemi ve çeşitli üretim ekipmanlarında kullanılabilir. Pirinç yani sarı hurda ise vanalarda, fittingslerde, bağlantı parçalarında ve çeşitli mekanik ekipmanlarda bulunabilir.

Bakırın da kablodan, borudan, baradan veya motor sargısından çıkmasına göre sınıflandırılması gerekir. Özellikle yüksek metal çeşitliliğine sahip fabrika ve tersane sökümlerinde ayrıştırma, hurdanın gerçek niteliğinin ortaya çıkmasını sağlar.

Tuzla’nın sanayi bölgeleri İstanbul ile Kocaeli arasındaki üretim koridorunun devamı niteliğindedir. İstanbul Tuzla OSB, resmi ulaşım bilgilerinde E80 İstanbul-Ankara otoyoluna yaklaşık 3 kilometre mesafede bulunduğunu; Sabiha Gökçen Havalimanı, limanlar ve çevredeki diğer sanayi bölgeleriyle bağlantılı bir konumda olduğunu belirtmektedir.

Hurdacılık açısından bu durum özellikle tonajlı demir, büyük makine parçaları, uzun profiller ve tesis sökümlerinde önem kazanır. Küçük miktardaki bakır veya kablo ile büyük hacimli demir konstrüksiyonun nakliye gereksinimi aynı değildir.

Ayrıca Tersaneler Caddesi çevresindeki kıyı sanayisi ile Aydınlı-Orhanlı-Tepeören hattındaki OSB’ler birbirinden farklı çalışma bölgeleri oluşturur. Tuzla’da hurda toplama planlamasının ilçeyi tek bir merkez gibi ele almak yerine hurdanın bulunduğu sanayi veya yerleşim kuşağına göre yapılması daha gerçekçidir.

Tuzla’daki bir hurdanın değerini yalnızca “bakır”, “demir” veya “kablo” adı belirlemez. Metalin alt sınıfı, saflığı, üzerinde bulunan diğer malzemeler, miktarı, söküm durumu ve yükleme koşulları önemlidir.

Örneğin kalın bakır enerji kablosuyla düşük bakır oranlı karışık kablo aynı şekilde değerlendirilmez. Paslanmaz metalin alaşımı, alüminyumun profil veya karışık olması ve demirin ağır konstrüksiyon ya da ince sac niteliğinde bulunması da ayrım gerektirir.

Tuzla’nın fabrika, tersane ve sanayi sitesi yoğunluğu nedeniyle özellikle toplu hurda alımlarında metalin tür bazında ayrıştırılması daha sağlıklı sonuç verir.

Tuzla’da hurdacılık ihtiyacını kabaca üç ayrı ekonomik coğrafya üzerinden okumak mümkündür.

Aydınlı, Orhanlı ve Tepeören yönünde OSB, üretim, depo ve sanayi kaynaklı demir, makine hurdası, kablo, bakır, alüminyum ve paslanmaz metaller ön plana çıkar.

İçmeler ve Evliya Çelebi çevresindeki Tersaneler Caddesi hattında gemi inşa ve bakım-onarım faaliyetlerinin niteliği nedeniyle çelik, kablo, bakır, paslanmaz, sarı ve çeşitli denizcilik ekipmanlarından çıkan metaller daha anlamlı hale gelir.

Tuzla merkezindeki Cami, Postane, İstasyon ve Yayla gibi yoğun yerleşim alanlarında ise bina yenileme, iş yeri tadilatı, elektrik ve mekanik tesisat değişimleri metal hurda kaynaklarının karakterini belirler.

Bu farklılık, Tuzla hurdacı, Tuzla hurda kablo alımı, Tuzla bakır hurdası, Tuzla demir hurdası, Tuzla OSB hurdacı, Tuzla tersane hurdası ve Tuzla fabrika hurdası gibi aramaların aynı yerel ekonomik yapı içerisinde farklı ihtiyaçları temsil etmesine neden olur.

Tuzla’nın hurdacılık açısından asıl belirleyici özelliği de budur: İlçede metal hurda yalnızca eski eşyalardan veya bina tadilatlarından değil; gemi inşa ve onarımından organize sanayi üretimine, elektrik altyapısından makine yenilemelerine kadar çok farklı endüstriyel süreçlerden ortaya çıkabilir. Bu nedenle Tuzla’daki metal hurdanın doğru değerlendirilmesi, bulunduğu işletmenin ve üretim faaliyetinin ne olduğunun anlaşılmasıyla başlar.