Uğurmumcu Hurdacı

Kartal’ın kuzey kesimindeki Uğurmumcu, hurdacılık bakımından ağır sanayi bölgelerinden farklı değerlendirilmesi gereken bir mahalledir. Burada metal hurda oluşumunu belirleyen ana unsur fabrika üretimi değil; yoğun apartman ve site dokusu, bina yenilemeleri, elektrik ve mekanik tesisat çalışmaları, işyeri tadilatları ve giderek önem kazanan kentsel dönüşüm sürecidir. Mahallenin 2025 yılı ADNKS verilerinden derlenen nüfusu 39.210 kişidir. Bu büyüklük, Uğurmumcu’nun küçük ölçekli bir yerleşimden ziyade yoğun konut kullanımı bulunan önemli bir mahalle olduğunu gösterir.

Bu nedenle Uğurmumcu hurdacı aramalarında ihtiyaç duyulan hizmet yapısı da sanayi tesislerinden düzenli üretim hurdası toplamaktan çok farklıdır. Eski bir sitenin dönüşüme girmesi, apartmanın elektrik kolonlarının yenilenmesi, dükkânın yeniden düzenlenmesi veya site ortak alanındaki metal ekipmanların sökülmesi aynı mahalle içinde birbirinden oldukça farklı hurda grupları ortaya çıkarabilir.

Uğurmumcu’da özellikle hurda kablo, bakır, demir, alüminyum, sarı ve paslanmaz metal açısından dikkat edilmesi gereken temel kaynak bina ve site ölçeğindeki yenileme hareketidir.

Mahallenin bugün hurdacılık açısından en önemli özelliği yapı stokunun dönüşüm gündemidir. Uğur Mumcu Mahallesi uzun yıllar 21 Mart 1984 tarihli Soğanlık 2 No’lu Gecekondu Önleme Bölgesi Uygulama İmar Planı kapsamında kalan yapılaşma koşullarıyla gelişti. Kartal Belediyesi, sabit ünite sayısı ve kat koşullarının dönüşümü güçleştirdiğini belirterek Uğur Mumcu’ya ilişkin imar plan notlarında değişikliğe gitti. Belediye Meclisi’nde kabul edilen düzenlemenin temel amaçlarından biri riskli yapıların dönüşümünün önünü açmaktı.

Daha sonraki süreçte belediye tarafından Uğur Mumcu’daki site yöneticileriyle toplantılar yapılması ve sitelerle ayrı ayrı görüşmeler planlanması da mahallenin dönüşümünün tek bina ölçeğinden çok site ölçeğinde değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.

Bu durum metal hurda açısından önemlidir. Birkaç dairelik apartmanın yenilenmesiyle çok bloklu bir sitenin yenilenmesi aynı miktarda veya aynı türde hurda oluşturmaz. Uğurmumcu’da site ölçeğindeki çalışmaların artması halinde söküm sırasında yüksek miktarda demir yanında elektrik ve mekanik sistemlerden değerli demir dışı metaller de ortaya çıkabilir.

Eski yapıların sökümünde beton içindeki inşaat demirleri, çelik profiller, merdiven ve balkon korkulukları, bina giriş kapıları, tesisat boruları ve çeşitli taşıyıcı metal elemanlar demir hurdasının temel kaynağını oluşturur. Bunun yanında elektrik kolonları, daire besleme kabloları, ortak alan tesisatları ve bina teknik sistemleri bakır ve hurda kablo açısından çok daha yüksek birim değer taşıyan malzemeler meydana getirebilir.

Bu nedenle Uğurmumcu’daki dönüşüm hurdasını yalnızca “yıkımdan çıkan demir” olarak değerlendirmek doğru değildir.

Uğurmumcu’nun çok bloklu site ve apartman ağırlıklı yapılaşması, hurda kablo açısından mahallenin en belirgin özelliklerinden biridir. Özellikle bina elektrik altyapısının tamamen veya kısmen yenilendiği çalışmalar sırasında önemli miktarda kablo sökülebilir.

Ana kolon hatları, sayaç panolarına ulaşan kablolar, daire içi eski elektrik tesisatı, ortak alan aydınlatmaları, asansör tesisatı, hidrofor ve pompa bağlantıları, kapı otomasyonları ile site içindeki çeşitli elektrik sistemleri farklı kesit ve içerikte kablo hurdası oluşturabilir.

Buradaki kritik nokta bütün kabloların aynı değerde olmamasıdır. İçindeki bakır oranı yüksek enerji kablolarıyla ince haberleşme kablolarının kilogram değeri aynı değildir. Bu nedenle Uğurmumcu hurda kablo alımında kablonun yalnızca toplam ağırlığına değil; iletken türüne, damar kalınlığına, izolasyon oranına ve bakır verimine göre ayrılması gerekir.

Bina dönüşümleri dışında bağımsız elektrik tadilatları da önemli bir kaynaktır. Mahallede konutların yoğun olması nedeniyle elektrik panolarının yenilenmesi, eski hatların değiştirilmesi veya dairelerin kapsamlı tadilata alınması tek seferde büyük miktarlar oluşturmasa bile sürekli bir kablo ve bakır hurda hareketi meydana getirebilir.

Bakırın bir diğer kaynağı klima ve benzeri mekanik sistemlerden sökülen bakır borular ile çeşitli elektrik ekipmanlarının bağlantı parçalarıdır. Ancak her tesisatta bakır bulunduğu varsayılmamalı; sökülen malzeme türüne göre değerlendirme yapılmalıdır.

Uğurmumcu’nun apartman ve site ağırlıklı yapısı alüminyum hurdasını da önemli hale getirir. Özellikle eski doğramaların değiştirilmesi, balkonların yenilenmesi, bina girişlerinin düzenlenmesi ve ortak alan tadilatları sırasında alüminyum profiller ortaya çıkabilir.

Pencere ve kapı doğramaları, balkon sistemleri, çeşitli çerçeveler, cephe elemanları ve dükkânlarda kullanılan alüminyum profiller bu grubun başlıca örnekleridir.

Alüminyum hurdasında profilin üzerinde kalan cam, plastik conta, demir vida ve diğer yabancı parçalar malzemenin sınıflandırılmasını etkiler. Bu nedenle dönüşüm veya tadilat şantiyesinde demir, alüminyum ve diğer metalleri birbirine karıştırmadan ayırmak daha sağlıklı bir değerleme yapılmasını sağlar.

Uğurmumcu gibi yoğun konut alanlarında alüminyum çoğu zaman sanayi üretim artığı biçiminde değil, mevcut yapı elemanlarının yenilenmesi sonucunda ortaya çıkar. Bu özellik mahallenin hurda profilini Kartal’ın üretim ve atölye ağırlıklı kesimlerinden ayırır.

Uğurmumcu’da yüksek miktarlı demir hurdasının en olası kaynağı bina yıkımı ve kapsamlı inşaat çalışmalarındır.

Kolon ve döşemelerden çıkan inşaat demirleri, çelik konstrüksiyon parçaları, eski bina kapıları, bahçe ve balkon korkulukları, merdiven elemanları, site çevre güvenlik sistemlerindeki metal parçalar, depo rafları ve çeşitli profiller hurda demir grubunda değerlendirilebilir.

Yeni inşaatlarda ise kesim sonrası kalan nervürlü demir parçaları, profil artıkları ve montajdan kalan metal parçalar ortaya çıkabilir.

Bu yönüyle Uğurmumcu demir hurdası, organize sanayi bölgelerinde görülen pres, talaş veya düzenli imalat artığından farklıdır. Mahallede demirin kaynağı ağırlıklı olarak yapının kendisi ve yapı üzerinde gerçekleştirilen yenilemedir.

Bu ayrım lojistik açısından da önemlidir. Bir fabrikanın üretim hurdası çoğunlukla belirli bir alanda düzenli biçimde birikirken, Uğurmumcu’daki metal hurda farklı sitelerin bodrumlarında, şantiye alanlarında, apartman ortak alanlarında veya tadilat yapılan bağımsız bölümlerde oluşabilir.

Uğurmumcu’da sarı olarak bilinen pirinç hurdası, miktar bakımından demir veya alüminyum kadar büyük olmayabilir; ancak birim değeri nedeniyle ayrı değerlendirilmesi gereken gruplardan biridir.

Bina tesisatlarında sökülen vana, musluk gövdeleri, bağlantı parçaları ve bazı armatürler pirinç içerebilir. Özellikle kapsamlı sıhhi tesisat yenilemelerinde farklı metal parçalarının tek torbada veya tek yığında toplanması yerine pirincin ayrıca ayrılması ekonomik açıdan önem taşır.

Paslanmaz çelik veya piyasada sıklıkla “krom hurda” olarak ifade edilen malzemeler ise konutlarda korkuluk, mutfak ekipmanı, çeşitli dekoratif elemanlar ve işyeri donanımlarından çıkabilir. Paslanmaz malzemenin normal demirle karıştırılmaması gerekir; alaşım özellikleri nedeniyle hurda sınıfı ve değeri farklıdır.

Mahallede restoran, kafe veya benzeri işletmelerin tadilatlarında sökülen paslanmaz tezgâh, evye ve metal mutfak ekipmanları da bu gruba girebilir.

Uğurmumcu’da hurdacılık hareketini yalnızca hangi metalin çıktığı değil, bu metalin bulunduğu noktadan nasıl alınabildiği de belirler.

Şeyh Şamil Caddesi mahallenin temel hareket akslarından biridir. Uğur Mumcu Mahallesi Muhtarlığı da Şeyh Şamil Caddesi üzerindedir; belediyenin afet toplanma alanları listesinde Uğur Mumcu Peron Alanı yine bu cadde üzerinde bir transfer alanı olarak gösterilir.

Samandıra Caddesi ve Uğur Mumcu–Yakacık hattı ise mahallenin Kartal’ın diğer kesimleriyle bağlantısını sağlar. İETT’nin Uğur Mumcu–Yakacık–Kartal güzergâhı Uğur Mumcu’dan Yunus Emre Caddesi üzerinden Yakacık ve Soğanlık’a, ardından D-100 çevresine ve Kartal yönüne devam eder.

UKOME güzergâhlarında da Uğur Mumcu’daki Akşemsettin Caddesi ile Yakacık-Samandıra Yolu kesişimi önemli bir bağlantı noktası olarak görülür. Buradan Yakacık, Soğanlık, D-100 ve Cevizli/Kartal yönüne bağlantı sağlanmaktadır.

Hurda alımı açısından bunun pratik karşılığı, Uğurmumcu’nun kapalı bir konut bölgesi olmamasıdır. Ana arterlere yakın sitelerden gerçekleştirilecek yüklemelerle iç sokaklardaki apartmanlardan yapılacak alımlar aynı şekilde planlanamaz. Çok bloklu sitelerde araç giriş noktası, açık veya kapalı otopark düzeni, yükleme alanının konumu ve hurdanın hangi bloktan çıkarılacağı özellikle yüksek miktarlı alımlarda önem kazanır.

Uğurmumcu yalnızca konutlardan oluşan bir mahalle değildir. Şeyh Şamil Caddesi ve çevresinde perakende, yiyecek-içecek ve çeşitli hizmet işletmeleri bulunurken yerel işletme rehberlerinde tadilat-yapı-inşaat, bilişim, sağlık, market ve farklı hizmet kategorilerinde işletmelerin yer aldığı görülmektedir.

Bu ticari yapı büyük sanayi hurdası oluşturmaz; buna karşılık işyeri devirleri ve dükkân tadilatlarında alüminyum doğrama, metal raf, paslanmaz ekipman, elektrik kablosu, eski pano parçaları, demir profil ve çeşitli metal tesisat elemanları ortaya çıkabilir.

Özellikle cadde üzerindeki işletmelerin cephe yenilemelerinde alüminyum; elektrik ve aydınlatma tadilatlarında kablo ve bakır; mutfak kullanılan işletmelerde ise paslanmaz metal daha anlamlı hale gelir.

Dolayısıyla Uğurmumcu hurdacılık potansiyelini sadece apartmanlardan çıkan küçük hurdalar şeklinde değerlendirmek de eksik kalır. Mahallenin ticari aksları, konut stokuna göre daha düşük hacimde fakat daha çeşitli metal hurdalar oluşturabilir.

Uğurmumcu’nun Aydos çevresine yaslanan konumu ve yerleşim karakteri, mahallenin metal hurda profilini belirleyen önemli bir başka özelliktir. Bölgede geniş ölçekli üretim tesislerinden ziyade apartmanlar, siteler, parklar, eğitim tesisleri ve mahalle ölçekli ticaret öne çıkar.

Bu nedenle yüzlerce kilogramlık bakır imalat artığı, metal talaşı veya sürekli fabrika çıkışlı profil hurdası Uğurmumcu için karakteristik kaynaklar değildir. Böyle malzemeler ortaya çıkabilir; ancak mahallenin genel ekonomik ve fiziksel yapısından hareketle bunları temel hurda kaynağı olarak göstermek doğru olmaz.

Uğurmumcu hurdacı hizmetinde daha gerçekçi kaynaklar; site yenilemesi, bina yıkımı, apartman tadilatı, elektrik tesisatı değişimi, pencere-doğrama sökümü, işyeri dekorasyon değişikliği ve yeni inşaat uygulamalarıdır.

Uğurmumcu’daki eski bir site veya apartmanın dönüşümünde aynı anda birçok metal türünün sökülmesi mümkündür. Ancak bütün hurdaların tek grup olarak değerlendirilmesi, özellikle değerli demir dışı metallerin gerçek değerinin görülmesini zorlaştırır.

Örneğin betonarme sökümünden çıkan demir ile elektrik tesisatından çıkan bakır kablonun; alüminyum doğramayla pirinç vananın aynı hurda sınıfına girmesi mümkün değildir. Paslanmaz çelik de normal demirden ayrıca ayrılmalıdır.

Özellikle geniş kapsamlı Uğurmumcu kentsel dönüşüm çalışmalarında söküm öncesi metal gruplarının belirlenmesi önem kazanır. Elektrik tesisatı, doğramalar, mekanik ekipmanlar, korkuluklar ve diğer metal elemanlar ayrı toplandığında hem yükleme hem tartım hem de hurdanın sınıflandırılması daha düzenli gerçekleştirilebilir.

Mahallenin yapısı dikkate alındığında metal hurda hareketinin en belirgin olduğu dönemler, sıradan evsel hareketlilikten çok yapı ve tesisat üzerinde çalışma yapılan dönemlerdir.

Bir sitenin kentsel dönüşüm için boşaltılması demir, kablo, bakır, alüminyum ve farklı tesisat metallerini aynı projede ortaya çıkarabilir. Bir apartmanın yalnız elektrik tesisatının yenilenmesi ise ağırlığı kablo ve bakıra kaydırır. Pencere ve balkon sistemlerinin değiştirilmesi alüminyum hurdasını; işyeri veya mutfak yenilenmesi ise paslanmaz metal ve pirinç parçalarını daha önemli hale getirir.

Bu nedenle Uğurmumcu’da hurda miktarını yalnız bina sayısına bakarak tahmin etmek mümkün değildir. Aynı büyüklükteki iki siteden çıkacak metal miktarı; bina yaşı, kullanılan tesisatlar, blok sayısı, daha önce yapılan yenilemeler ve gerçekleştirilen sökümün kapsamına göre ciddi biçimde değişebilir.

Uğurmumcu için metal hurda alımı denildiğinde mahalleyi bir sanayi sitesi gibi ele almak yerine yerinde oluşan hurdanın niteliğini doğru anlamak gerekir. Bölgede hurda demir önemli olmakla birlikte, yapı dönüşümleri ve tesisat yenilemeleri nedeniyle hurda kablo ve bakır ekonomik açıdan özellikle dikkat çeker. Alüminyum doğramalar, pirinç tesisat parçaları ve paslanmaz ekipmanlar da ayrı gruplar halinde değerlendirilmesi gereken metallerdir.

Şeyh Şamil Caddesi, Samandıra bağlantısı, Yakacık yönü ve Soğanlık üzerinden D-100’a ulaşan ulaşım sistemi mahallenin Kartal’ın diğer kesimleriyle bağlantısını güçlendirirken; yoğun site yapısı alımların bina ve site ölçeğinde planlanmasını gerekli kılar.

Uğurmumcu’yu hurdacılık açısından diğer bölgelerden ayıran temel unsur da burada ortaya çıkar: Mahallenin metal hurda potansiyeli ağır sanayi üretiminden değil, yoğun konut dokusunun zaman içinde yenilenmesinden kaynaklanmaktadır. Kentsel dönüşüm ilerledikçe bina sökümleri, elektrik tesisatı değişimleri, doğrama yenilemeleri ve yeni yapı çalışmaları Uğurmumcu’daki metal hurda hareketinin başlıca belirleyicileri olmaya devam edecektir.