Yukarı Dudullu Hurdacı

Yukarı Dudullu, Ümraniye’nin metal hurda alımı açısından yalnızca yoğun yapılaşmış mahallelerinden biri değildir. Bölgenin asıl ayırt edici özelliği, İstanbul Anadolu Yakası’nın köklü üretim kümelerinden Dudullu sanayi alanıyla iç içe gelişmiş olmasıdır. İMES Sanayi Sitesi, Dudullu Organize Sanayi Bölgesi ve bunlara bağlı üretim, tedarik, bakım ve ticaret hareketliliği; Yukarı Dudullu’da ortaya çıkabilecek hurdanın hem miktarını hem de çeşidini konut ağırlıklı birçok bölgeden farklılaştırır.

Dudullu OSB’nin Yukarı Dudullu mevkiinde geliştiği; İMES, DES ve KADOSAN gibi sanayi yapılanmalarını kapsadığı resmi ve sektörel kaynaklarda belirtilmektedir. İMES’in kendi verilerine göre sanayi sitesi 650.000 metrekarelik bir alanda yaklaşık 1.100 iş yerine ve 16.000’in üzerinde çalışana sahiptir. İMES’in özellikle makine üretimi, otomotiv yan sanayi, metal döküm ve beyaz eşya yan sanayisiyle ilişkilendirilmesi, bölgedeki metal hurda profilini anlamak bakımından önemlidir.

Bu nedenle Yukarı Dudullu hurdacı ihtiyacında öne çıkan malzemeler sadece ev veya bina tadilatından çıkan birkaç parça demir değildir. Sac ve profil parçalarından talaşlı imalat artıklarına, elektrik kablolarından bakır bara ve panolara, alüminyum profillerden paslanmaz metal ekipmanlara kadar oldukça farklı metal gruplarıyla karşılaşılabilir.

İMES’in tarihsel olarak madeni eşya üreticileri tarafından kurulması ve bugün de makine ile metal işleme ağırlığını koruması, Yukarı Dudullu çevresindeki hurdacılık hareketinin temel nedenlerinden biridir. CNC torna ve freze, döküm, pres, kaynak, kalıp, otomotiv parçası ve benzeri üretim faaliyetlerinin bölgede günümüzde de devam ettiğini İMES’in güncel işletme ve istihdam kayıtlarında görmek mümkündür. Dudullu OSB firma kayıtlarında da makine sanayi, metal sanayi, elektrik-elektronik, otomotiv ve yedek parça üretimi gibi sektörler açık biçimde yer almaktadır.

Bu üretim karakteri hurdacılık açısından iki farklı akış oluşturur.

Birincisi, üretim sırasında düzenli biçimde ortaya çıkabilen metal artıklarının oluşturduğu sanayi hurdasıdır. Kesim, delme, bükme, torna, freze ve kalıp operasyonları sonucunda sac parçaları, profil uçları, metal kırpıntıları, talaşlar ve kullanım dışı parçalar ortaya çıkabilir.

İkincisi ise tesislerin bakım ve yenilenmesine bağlı dönemsel hurdalardır. Üretim makinelerinin değiştirilmesi, elektrik panolarının yenilenmesi, motor ve pompaların sökülmesi, kablo hatlarının değişmesi veya iş yerlerinin yeniden düzenlenmesi daha seyrek gerçekleşse de tek seferde daha çeşitli metal hurdaların ortaya çıkmasına neden olabilir.

Dudullu OSB’nin resmi verilerinde bölgede 2.480 aktif elektrik abonesi bulunduğu ve aylık elektrik tüketiminin ortalama 30 milyon kWh seviyesinde olduğu belirtilmektedir. Bu rakamlar doğrudan hurda miktarı anlamına gelmez; ancak çevredeki üretim ve elektrik altyapısının ölçeğini göstermesi bakımından dikkat çekicidir.

Yukarı Dudullu hurda kablo alımını bölgenin elektrik ve üretim altyapısından bağımsız değerlendirmek doğru olmaz. Sanayi işletmelerinde kablo yalnızca bina içi elektrik tesisatında kullanılmaz. Makine beslemeleri, otomasyon sistemleri, elektrik motorları, dağıtım panoları, kontrol sistemleri ve işletme içerisindeki enerji hatları da önemli bir kablo altyapısı meydana getirir.

Dudullu OSB kayıtlarında elektrik-elektronik alanında çalışan çok sayıda işletme bulunması; elektrik panosu, enerji dağıtım sistemleri, elektronik cihazlar ve elektrik motoru üretimi yapan firmaların bölgede faaliyet göstermesi bu yapının somut göstergeleridir.

Bu nedenle Yukarı Dudullu’da karşılaşılabilecek kablo hurdaları farklı niteliklerde olabilir. Enerji kabloları, makine kabloları, elektrik tesisatından sökülen iletkenler ve bakım sırasında değiştirilen kablo hatları bunlar arasındadır. Kablonun değeri değerlendirilirken iletkenin bakır veya alüminyum olması, kablonun kesiti, metal oranı, izolasyon yapısı ve malzemenin karışık olup olmadığı önem taşır.

Bakır hurdası açısından da yalnızca soyulmuş bakır kablo düşünülmemelidir. Elektrik motorlarının sökümünden çıkan bakır sargılar, pano ve elektrik sistemlerindeki bakır bağlantılar, bara parçaları, tesisat elemanları ve üretimden kalan bakır parçaları da Yukarı Dudullu’nun sanayi karakteriyle ilişkilendirilebilecek malzemelerdir.

Özellikle işletme veya atölye boşaltmalarında farklı bakır sınıflarının aynı yük içerisinde karışması mümkündür. Bu nedenle bakırın demir, sarı, alüminyum ve kablodan ayrılması, malzemenin gerçek metal niteliğinin belirlenmesini kolaylaştırır.

Yukarı Dudullu’da demir hurdasının güçlü olmasının temel nedeni yalnızca yoğun yapılaşma değildir. İMES ve Dudullu sanayi aksındaki metal işleme faaliyetleri demir ve çelik kökenli hurdaları bölgenin önemli hurda gruplarından biri haline getirir.

İMES, kendi tanıtımında özel makine üreticileri, otomotiv yan sanayi işletmeleri, metal döküm firmaları ve beyaz eşya yan sanayisini öne çıkarmaktadır. Dudullu OSB firma kayıtlarında da talaşlı imalat, makine ve otomotiv yedek parça üretimi ile sac makinesi üretimi gibi faaliyetler görülmektedir.

Bu işletme yapısı içinde;

Sac Kesim Artıkları üretim ve imalat çalışmalarından,

Demir Profil ve Borular imalat, konstrüksiyon veya tesis değişikliklerinden,

Makine Parçaları bakım, revizyon ve makine değişimlerinden,

Çelik Parçalar ve Kırpıntılar kesme, delme ve şekillendirme işlemlerinden,

Metal Raf ve Tezgâhlar işletme taşınması veya iş yeri düzenlemelerinden

kaynaklanabilir.

Burada önemli ayrım, sanayi hurdasının tek bir kategori olarak değerlendirilmemesidir. Demir veya karbon çeliği ile paslanmaz çeliğin; alüminyumla demirin veya bakırlı parçalarla sıradan çelik aksamın ayrılması özellikle karışık işletme hurdalarında önem kazanır.

Alüminyum, Yukarı Dudullu’da hem sanayi hem de yapı kaynaklı hurda olarak önem taşır. İMES içerisinde alüminyum profil ve bağlantı sistemleri alanında çalışan işletmeler bulunduğu gibi Dudullu OSB kayıtlarında da alüminyum üretimi yapan firmalara rastlanmaktadır.

Sanayi tarafında kesimden kalan profil parçaları, çeşitli makine veya üretim elemanları ve alüminyum imalat artıkları ortaya çıkabilir. Konut ve ticari yapı tarafında ise eski doğramalar, alüminyum cephe elemanları, profiller ve tadilat sırasında sökülen metal parçalar daha anlamlıdır.

Alüminyum hurdasında profil, levha, döküm veya karışık alüminyum gibi farklı sınıfların birbirine karıştırılmaması değerlendirmeyi kolaylaştırır. Demir bağlantı elemanlarının yoğun olduğu sökülmüş alüminyum sistemler de saf üretim artığından farklı ele alınır.

“Krom hurdası” olarak aranan malzemelerin önemli kısmı pratikte çeşitli paslanmaz çelik gruplarıdır. Yukarı Dudullu gibi makine, metal ekipman ve endüstriyel ürün üretiminin bulunduğu bir bölgede paslanmaz sac, boru, profil ve ekipman parçalarıyla karşılaşmak mümkündür.

Dudullu OSB’nin metal sanayi kayıtlarında paslanmaz ve endüstriyel metal ürünlerle çalışan işletmeler de bulunmaktadır.

Paslanmaz hurda özellikle makine ekipmanlarının yenilenmesi, üretim hattı değişiklikleri, metal tezgâh ve konstrüksiyon sökümleri veya işletme tadilatlarında ortaya çıkabilir. Paslanmaz malzemenin sıradan demirle aynı gruba alınmaması önemlidir; çünkü farklı alaşım yapıları nedeniyle hurda sınıflandırması da farklıdır.

Sarı veya pirinç hurdası Yukarı Dudullu’da demir kadar yüksek hacimli olmayabilir; buna karşılık belirli makine, tesisat ve teknik ekipmanların sökülmesinde değerli bir metal grubu olarak ortaya çıkabilir.

Vana, bağlantı parçası, rakor, burç, bazı makine elemanları ve çeşitli tesisat parçaları pirinç içerebilir. Sanayi işletmelerinin bakım çalışmaları veya eski tesisatların yenilenmesi sırasında bu parçaların demir ve diğer metallerden ayrılması daha sağlıklı bir sınıflandırma sağlar.

Yukarı Dudullu’nun üretim yapısı nedeniyle sarı hurdasının kaynağı çoğu zaman yalnızca konut tesisatı değildir; mekanik sistemler ve sanayi ekipmanları da potansiyel kaynaklar arasındadır.

Sanayi bölgelerinde hurda yalnızca üretim firesi şeklinde oluşmaz. İşletmelerin aynı bina içerisinde makine yerleşimini değiştirmesi, faaliyet alanını yenilemesi, başka bir tesise taşınması veya kullanılan ekipmanı değiştirmesi de yoğun metal çıkışına yol açabilir.

Yukarı Dudullu ve Dudullu OSB çevresinde böyle bir boşaltmada aynı noktadan demir raflar, çelik tezgâhlar, elektrik kabloları, panolar, motorlar, alüminyum parçalar, paslanmaz ekipman ve sarı bağlantılar çıkabilir. Bu nedenle işletme hurdalarında malzemenin tek kalem olarak değil, metal türlerine ayrılarak değerlendirilmesi daha anlamlıdır.

Özellikle makine sökümlerinde ekipmanın dış gövdesi ile içerisindeki metal bileşenlerin aynı tür olmadığı unutulmamalıdır. Elektrik motoru, kablo, bakır sargı ve çelik gövde gibi parçalar farklı metal sınıflarına ayrılabilir.

Yukarı Dudullu tamamen sanayi parsellerinden oluşan bir bölge değildir. Mahallenin yerleşim alanları, dükkânları ve günlük ticari yapısı da ayrı bir metal hurda kaynağı meydana getirir. Ümraniye Belediyesi kayıtlarında Yukarıdudullu ayrı bir mahalle olarak yer almakta; mahallenin ana yerleşim aksları sanayi alanlarıyla yakın mesafede bulunmaktadır.

Konut ve dükkân tadilatlarında sanayideki üretim artıklarından farklı hurdalar görülür. Eski demir doğramalar, korkuluklar, tesisat parçaları, elektrik kabloları, alüminyum doğramalar, metal kapılar ve çeşitli metal yapı elemanları bu gruba girer.

Bu ayrım Yukarı Dudullu için önemlidir: Mahallenin bir tarafında üretim firesi ve makine hurdası ağırlığı görülürken diğer tarafında bina yenilemelerinden çıkan daha heterojen metal hurdalarla karşılaşılabilir.

Yukarı Dudullu’nun şehir içindeki konumu zaman içerisinde yalnızca sanayiye bağlı bir yapı olmaktan çıkarak güçlü bir ulaşım ve ticaret merkezine dönüşmüştür. M8 Bostancı-Parseller Metro Hattı üzerinde İMES, MODOKO-KEYAP ve Dudullu istasyonlarının art arda bulunması; Dudullu istasyonunda da M5 hattıyla aktarma yapılabilmesi, bölgenin Anadolu Yakası’nın diğer iş ve yerleşim merkezleriyle entegrasyonunu artırmaktadır.

Metro hatları hurda taşımacılığı açısından kullanılmasa da bu altyapı, Yukarı Dudullu’nun artık çevresinden kopuk bir sanayi alanı olmadığını göstermektedir. Sanayi tesisleri, iş merkezleri, ticari yapılar ve yoğun yerleşim aynı bölgede birbirine yaklaşmıştır.

Hurda alım organizasyonu açısından ise asıl belirleyici olan araçla erişimdir. Alemdağ Caddesi, Baraj Yolu ve Dudullu sanayi bölgesinin iç ulaşım ağı çevresindeki işletme yoğunluğu nedeniyle toplama planlamasında konumun doğru belirlenmesi önem taşır. Özellikle sanayi sitesi içerisinde bulunan iş yerlerinde yükleme noktası, malzemenin bulunduğu kat, araç yaklaşma imkânı ve hurdanın tek parça mı yoksa ayrılmış mı olduğu işin planlanmasını doğrudan etkileyebilir.

Yukarı Dudullu’da tek bir işletmeden birbirinden farklı metal türleri çıkması olağandır. Bir makine atölyesinde demir talaşı ile alüminyum parçası; elektrik bakımında bakır kablo ile pano sacı; tesis sökümünde paslanmaz parça ile sarı vana aynı anda bulunabilir.

Bu nedenle özellikle İMES ve Dudullu OSB çevresindeki hurda alımlarında malzemenin önceden türlerine ayrılması önem kazanır. Hurda kablonun demirle, bakırın sarıyla, alüminyumun metal bağlantılarla veya paslanmazın normal çelikle karıştırılması malzemenin doğru değerlendirilmesini güçleştirir.

Yüksek miktarlı işletme hurdalarında ise yalnızca toplam ağırlığa bakmak yerine malzemenin bileşiminin belirlenmesi gerekir. Üretim artığı, makine sökümü, depo boşaltması ve bina tadilatından çıkan metal yüklerinin yapısı birbirinden farklı olabilir.

Yukarı Dudullu’yu İstanbul’daki sıradan bir mahalle hurdacılığı sayfasından ayıran temel unsur, İMES ve Dudullu sanayi ekosistemiyle olan bağıdır. İMES’in makine, otomotiv yan sanayi, döküm ve metal üretimi ağırlığı; Dudullu OSB’deki metal, makine, elektrik-elektronik ve yedek parça işletmeleri; mahallenin konut ve ticaret dokusuyla birleştiğinde çok katmanlı bir metal hurda yapısı ortaya çıkarır.

Bu nedenle Yukarı Dudullu hurdacı aramalarında öne çıkan hurda gruplarının kaynağı da bölgenin kendi ekonomik düzeni içinde açıklanabilir: demir ve sac hurdaları üretim ve konstrüksiyondan, hurda kablo ve bakır elektrik altyapısı ile makine sistemlerinden, alüminyum üretim ve yapı uygulamalarından, krom/paslanmaz endüstriyel ekipmanlardan, sarı hurdası ise tesisat ve mekanik parçalardan gelebilir.

Yukarı Dudullu’nun hurdacılık açısından güçlü yönü tek bir metal türünün yoğunluğundan ziyade, sanayi üretimi, bakım-onarım, işletme yenilemeleri, ticari faaliyetler ve yoğun kent dokusunun aynı alanda bulunmasıdır. Özellikle İMES ve Dudullu OSB çevresinde metal hurdaların türüne göre ayrılması ve yükün kaynağına göre değerlendirilmesi, bölgedeki hurda hareketliliğinin gerçek yapısına uygun yaklaşımı oluşturur.