Zekeriyaköy Hurdacı

Zekeriyaköy, klasik anlamda atölyelerin, fabrikaların veya büyük sanayi tesislerinin yoğunlaştığı bir hurda bölgesi değildir. Sarıyer’in kuzeyindeki yerleşimin metal hurda potansiyeli esas olarak müstakil konutlardan, villa sitelerinden, yeni veya yenilenen yapılardan, site ortak alanlarından ve bunların elektrik-mekanik altyapısından doğar. Bu nedenle Zekeriyaköy hurdacı hizmetlerinde öne çıkan malzemelerin ve hurdanın ortaya çıkış biçiminin de bölgenin konut ağırlıklı karakterine göre değerlendirilmesi gerekir.

Sarıyer Belediyesi’nin Zekeriyaköy’e ilişkin tarihçesinde, bölgenin geçmişte bağ ve bahçeleriyle tanınan düşük yoğunluklu bir köy olduğu; 1980’lerden itibaren köy dışındaki villa ve sitelerle büyümeye başladığı, özellikle 1990’ların başından sonra villa ve site inşaatlarının hızlandığı belirtilmektedir. Bugünkü yerleşim dokusunun şekillenmesinde bu dönüşüm belirleyicidir.

Nüfus verileri de yerleşimin büyümesini gösteriyor. TÜİK ADNKS verilerinden derlenen rakamlara göre Zekeriyaköy’ün nüfusu 2013’te 16.524 iken 2025’te 24.291’e yükselmiştir. Bu artış tek başına hurda miktarı hakkında bir tonaj tahmini yapmaya izin vermez; ancak büyüyen konut stoku, devam eden yapı faaliyetleri ve giderek yaşlanan mevcut villa-site altyapısı birlikte değerlendirildiğinde düzenli bir metal hurda kaynağı bulunduğunu göstermektedir.

Zekeriyaköy’de hurda hareketini anlamak için bir sanayi mahallesindeki üretim firesi mantığından uzaklaşmak gerekir. Burada daha karakteristik olan, farklı zamanlarda yapılmış villa ve site stokunun bakım, tadilat, yenileme ve teknik modernizasyon süreçleridir.

Bir villanın kapsamlı tadilatında yalnızca taşıyıcı veya dekoratif unsurlar değişmez. Elektrik tesisatı, panolar, bahçe aydınlatması, mekanik tesisatlar, pompalar, iklimlendirme sistemleri, mutfak ve banyo donanımları, kapı ve korkuluklar gibi çok sayıda metal içeren bileşen sökülebilir. Büyük sitelerde aynı işlem birden fazla bağımsız bölümde veya ortak altyapıda gerçekleştirildiğinde hurda miktarı tek bir konuta göre önemli ölçüde artabilir.

Bu yapı Zekeriyaköy’de özellikle şu metal gruplarını anlamlı hale getirir:

Hurda Kablo: Elektrik tesisatı yenilemeleri, bahçe ve çevre aydınlatmaları, güvenlik sistemleri, pano değişiklikleri ve çeşitli teknik altyapı çalışmalarından çıkabilir.

Bakır: Elektrik kablolarının yanı sıra uygun tesisat ve mekanik sistem yenilemelerinden elde edilebilir.

Demir ve Çelik: Tadilat, söküm, bahçe konstrüksiyonları, kapılar, korkuluklar ve yapı işlerinden çıkabilir.

Alüminyum: Doğrama, kapı-pencere sistemleri, cephe elemanları ve çeşitli mimari uygulamalarda karşılaşılır.

Krom ve Paslanmaz Metal: Korkuluk, mutfak ekipmanı, dış mekân uygulamaları ve dekoratif yapı elemanlarının yenilenmesi sırasında oluşabilir.

Sarı Hurda: Pirinç içerikli vana, musluk, bağlantı parçaları ve bazı tesisat elemanlarının değiştirilmesiyle ortaya çıkabilir.

Bu nedenle Zekeriyaköy’de hurda değerlendirmesi yapılırken yalnızca metalin toplam ağırlığına değil, malzemenin cinsine ve ayrıştırılabilir niteliğine bakmak önemlidir.

Hurda kablo, Zekeriyaköy’ün yerleşim biçimiyle en doğrudan ilişkilendirilebilecek metalik hurda türlerinden biridir. Bunun nedeni bölgede yoğun ağır sanayi bulunması değil; konutların ve sitelerin elektrik altyapısının kapsamıdır.

Müstakil ve bahçeli yapılarda elektrik hattı yalnızca bina içerisinden ibaret olmayabilir. Bahçe aydınlatmaları, dış mekân elektrik noktaları, otomatik giriş sistemleri, güvenlik altyapısı, pompalar ve çeşitli yardımcı sistemler daha geniş bir kablolama ağı oluşturabilir. Bir villanın yenilenmesi veya kapsamlı elektrik tadilatına girmesi durumunda farklı kesitlerde ve farklı metal oranlarında kablolar ortaya çıkabilir.

Site ölçeğinde ise ortak alan aydınlatmaları, giriş ve güvenlik noktaları, teknik hacimler ve diğer elektrik altyapılarında yapılan değişiklikler daha toplu hurda kablo çıkışlarına neden olabilir.

Burada kabloların tamamını aynı sınıfta değerlendirmek doğru değildir. Bakır iletkenli enerji kablosu, zayıf akım kabloları, alüminyum iletkenli kablolar ve tesisattan sökülen farklı kablo çeşitleri arasında metal içeriği bakımından önemli farklar vardır. Zekeriyaköy hurda kablo alımlarında kablonun türünün ayrılması, gerçek metal değerinin belirlenmesi açısından özellikle önem taşır.

Zekeriyaköy’de bakır hurdası denildiğinde ilk akla gelen kaynak doğal olarak kablodur. Ancak villa ve site tadilatlarında bakırın karşılaşılabileceği alanlar bununla sınırlı değildir.

Eski elektrik tesisatlarının sökülmesi, pano ve bağlantı sistemlerinin yenilenmesi, bazı mekanik ve sıhhi tesisat uygulamalarının değiştirilmesi bakır içeren parçaların açığa çıkmasına yol açabilir. Büyük bir müstakil konutta yapılan kapsamlı yenilemenin ortaya çıkardığı bakır miktarı ile küçük bir apartman dairesindeki tadilatın hurda profili bu nedenle aynı olmayabilir.

Bakır hurdasının kablodan ayrılmış olması veya başka metallere ve tesisat parçalarına karışmış halde bulunması da değerlendirmeyi değiştirir. Soyma bakır, tesisattan sökülmüş bakır parçaları ve kablo içerisindeki bakır aynı malzeme grubu içinde olmakla birlikte fiziksel durumlarına göre ayrı incelenebilir.

Zekeriyaköy’ün yaklaşık kırk yıla yayılan modern villa-site gelişimi, bölgede yalnızca yeni yapıların değil farklı yaşlardaki konutların bir arada bulunması anlamına gelir. 1990’larda veya sonraki dönemlerde yapılan yapılarda zaman içerisinde mimari ve teknik yenilemeler gündeme gelebilir. Sarıyer Belediyesi’nin bölgedeki villa ve site yapılaşmasının özellikle 1990’ların başından itibaren hızlandığını belirtmesi bu açıdan önemlidir.

Kapsamlı renovasyonlarda demir kapılar, bahçe çevre elemanları, çelik konstrüksiyon parçaları, merdiven veya korkuluk elemanları sökülebilir. Pencere ve kapı sistemlerinin değiştirilmesi ise alüminyum profil hurdası oluşturabilir.

Paslanmaz çelik, bölgede daha çok bina içi ve dışı mimari uygulamalar üzerinden önem kazanır. Krom olarak adlandırılan paslanmaz hurda; korkuluklar, dekoratif parçalar, mutfak ekipmanları veya dış mekânda kullanılan metal bileşenlerden çıkabilir. Demirle karıştırılması yerine ayrı değerlendirilmesi metalin niteliğinin korunmasını sağlar.

Pirinç esaslı ve piyasada yaygın biçimde “sarı” olarak adlandırılan hurdalar Zekeriyaköy’de özellikle tesisat yenilemeleriyle ilişkilidir. Vana, bağlantı parçası, musluk veya benzeri ekipmanların sökülmesi sırasında sarı metal çıkabilir.

Villa ve büyük konutlarda banyo, mutfak ve mekanik tesisat hacimlerinin kapsamı nedeniyle komple yenilemelerde tek tek küçük görünen parçalar toplu halde anlamlı miktarlara ulaşabilir. Buna karşılık Zekeriyaköy için sürekli ve büyük hacimli bir sarı hurda akışı varmış gibi değerlendirme yapmak doğru olmaz; bu malzeme daha çok tadilat ve tesisat değişikliklerine bağlı dönemsel bir hurda türüdür.

Zekeriyaköy yalnızca tamamlanmış villa sitelerinden oluşan durağan bir yerleşim değildir. Bölgede imar ve planlama süreçleri günümüzde de devam etmektedir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kaynaklarında Zekeriyaköy’de çeşitli parseller için koruma amaçlı nazım ve uygulama imar planı kararları ile plan değişikliklerinin 2023 ve 2026 yıllarında da gündemde olduğu görülmektedir. Bu kayıtlar belirli bir inşaat veya hurda tonajını kanıtlamaz; ancak bölgenin planlama ve yapılaşma bakımından tamamen kapanmış bir alan olmadığını ortaya koyar.

Şantiye ve renovasyon işlerinde ortaya çıkabilecek metal hurdalar arasında kesilmiş demir ve çelik parçaları, kablo artıkları, alüminyum profil ve doğrama parçaları, sökülen tesisat elemanları ve çeşitli metal yapı bileşenleri bulunabilir.

Zekeriyaköy’ün çeşitli kesimlerinin koruma amaçlı planlama rejimleri içinde bulunması da yapılaşmayı klasik yoğun kent alanlarından farklılaştırmaktadır. Bu durum bölgede büyük sanayi veya çok yoğun apartman dönüşümünden ziyade parsel, villa, site ve düşük katlı yapı odaklı bir hurda profili beklenmesini daha makul kılar.

Zekeriyaköy’ü birçok İstanbul mahallesinden ayıran en önemli unsurlardan biri site ölçeğindeki yerleşimlerin güçlü olmasıdır. Bu nedenle metal hurda yalnızca bağımsız konut içindeki tadilat sonrasında ortaya çıkmaz.

Ortak kullanım alanlarında yapılan elektrik, aydınlatma, kapı, güvenlik, mekanik sistem ve çevre düzenlemesi çalışmaları da metal çıkışına neden olabilir. Bir site içerisinde aynı tip ekipmanın topluca değiştirilmesi, tek bir evdeki sökümden farklı olarak aynı özellikte çok sayıda metal parçanın bir araya gelmesini sağlayabilir.

Böyle durumlarda bakır kablo, demir, alüminyum, paslanmaz ve sarı hurdaların birbirine karıştırılmadan toplanması önemlidir. Özellikle söküm veya teknik bakım firmalarının metalleri türüne göre ayırması, daha sonra yapılacak sınıflandırmayı kolaylaştırır.

Zekeriyaköy’de metal hurda hareketliliğini değerlendirirken ulaşım yapısını da dikkate almak gerekir. Bölge, Uskumruköy ve Demirciköy gibi Sarıyer’in kuzey yerleşimleriyle bağlantılıdır; Sarıyer Belediyesi ayrıca Rumelifeneri, Bahçeköy, Kocataş, Maden ve Rumelikavağı gibi mahalleleri Zekeriyaköy’ün komşuları arasında saymaktadır.

Kilyos Caddesi ve Zekeriyaköy-Uskumruköy yönündeki bağlantılar bölgenin araç hareketi açısından anlamlı aksları arasındadır. Bölgedeki hurda toplama operasyonları açısından bunun önemi, sanayi bölgelerindeki gibi sabit üretim noktalarından sürekli yükleme yapılmasından ziyade birbirinden ayrı villa, site veya şantiye noktalarına ulaşılmasıdır.

Zekeriyaköy’ün geniş alana yayılan ve site girişleri bulunan yerleşim biçiminde hurdanın bulunduğu noktadan alınabilmesi özellikle ağır demir parçaları, toplu kablo, doğrama ve söküm malzemelerinde önem kazanır. Site yönetimlerinin giriş prosedürleri, yükleme yapılabilecek alan ve araç erişimi gibi pratik konular da operasyon planlamasında dikkate alınmalıdır.

Zekeriyaköy için en önemli ayrımlardan biri budur. Bölgeyi Dudullu, İkitelli veya benzeri üretim ve sanayi merkezleriyle aynı hurda profiline sahipmiş gibi değerlendirmek yanıltıcı olur.

Burada düzenli fabrika üretim firesi, talaş veya büyük ölçekli endüstriyel metal çıkışı bölgenin temel karakterini oluşturmaz. Daha anlamlı kaynaklar şunlardır:

Villa Tadilatları: Elektrik kablosu, bakır, demir, alüminyum ve tesisat metalleri.

Site Ortak Alan Çalışmaları: Kablo, demir-çelik, alüminyum ve paslanmaz parçalar.

Yeni Yapı ve Şantiyeler: Demir, kablo, profil ve çeşitli uygulama artıkları.

Doğrama Yenilemeleri: Özellikle alüminyum profiller ve metal aksesuarlar.

Elektrik Altyapısı Çalışmaları: Bakır ve alüminyum iletkenli kablolar.

Mekanik ve Sıhhi Tesisat Yenilemeleri: Bakır ve sarı metal parçalar.

Bahçe ve Dış Mekân Uygulamaları: Demir, çelik, alüminyum veya paslanmaz elemanlar.

Bu dağılım Zekeriyaköy hurdacı aramasının neden yalnızca “evden hurda alma” şeklinde düşünülmemesi gerektiğini de gösterir. Bölgede müteahhitler, tadilat ekipleri, elektrikçiler, mekanik tesisat firmaları, site yönetimleri ve mülk sahiplerinin oluşturduğu farklı ölçeklerde metal hurda çıkışları söz konusu olabilir.

Konut renovasyonlarında en sık karşılaşılan sorunlardan biri sökülen bütün metallerin tek yığında biriktirilmesidir. Oysa demir, alüminyum, bakır, sarı, paslanmaz ve kablonun metal değerleri birbirinden farklıdır.

Örneğin eski bir villa yenilenirken sökülen alüminyum doğrama ile demir korkuluğun, bakır kablo ile pirinç vananın aynı grup altında değerlendirilmesi doğru değildir. Hurdanın mümkün olduğunca kaynağında ayrılması özellikle yüksek metal değerine sahip bakır ve kablo gruplarında önem taşır.

Kabloda ayrıca dış kaplama miktarı, iletken metalin bakır veya alüminyum olması ve kablonun yapısı değerlendirmeyi etkiler. Bu nedenle büyük tadilatlarda kablonun diğer demir ve inşaat metalleri arasında kaybolmaması gerekir.

Zekeriyaköy’ün hurdacılık açısından değeri büyük fabrikalarından değil, geniş ve teknik altyapısı güçlü konut stokundan gelir. Eski köy dokusundan villa ve site ağırlıklı bir yerleşime dönüşmesi, nüfusunun büyümeye devam etmesi ve farklı dönemlerde yapılmış yapıların aynı bölgede bulunması metal hurda kaynaklarını çeşitlendirmiştir.

Bu nedenle Zekeriyaköy hurdacı hizmetlerinde özellikle hurda kablo ve bakır; elektrik ve teknik tesisat yenilemeleri nedeniyle dikkat çekerken, demir ve çelik yapı-tadilat çalışmalarında, alüminyum doğrama ve mimari uygulamalarda, krom-paslanmaz ile sarı hurda ise daha çok tesisat ve özel yapı elemanlarının sökümünde öne çıkar.

Bölgenin gerçek hurda profili ağır sanayi üretiminden ziyade villa renovasyonu, site bakımı, elektrik-mekanik modernizasyon, yeni yapı ve mimari yenileme işlerinin birleşiminden oluşmaktadır. Zekeriyaköy’ü metal hurda açısından İstanbul’un sanayi mahallelerinden ayıran temel özellik de budur.