Zeytinburnu Hurdacı

Zeytinburnu’nda metal hurda hareketliliğini yalnızca yoğun nüfuslu bir İstanbul ilçesinin ortaya çıkardığı konut hurdalarıyla açıklamak mümkün değildir. İlçenin kuzeyindeki Seyitnizam–Maltepe–Topkapı hattı, demir-çelik ticareti, metal işleme ve otomotiv faaliyetleri bakımından ayrı bir karakter taşırken; iç mahallelerde eski yapı stokunun yenilenmesi, sahile doğru ise Kazlıçeşme’nin dönüşümü ve liman faaliyetleri farklı metal hurda kaynakları meydana getirir.

Zeytinburnu’nun sanayi geçmişi de bu yapıyı açıklayan önemli bir unsurdur. Kazlıçeşme yüzyıllar boyunca deri üretimiyle özdeşleşmiş, tabakhaneler daha sonra çevresel nedenlerle Tuzla’ya taşınmıştır. Buna rağmen Zeytinburnu günümüzde de deri, kürk ve ilgili ticaret kollarının İstanbul’daki önemli adreslerinden biridir; İstanbul Ticaret Odası kayıtlarında ilçede faaliyet gösteren çok sayıda deri ve tekstil işletmesi görülmektedir.

Bu nedenle Zeytinburnu hurdacı hizmetlerinde öne çıkan malzemeler sadece inşaat demiri değildir. Hurda kablo ve bakır, sac ve profil hurdaları, paslanmaz krom, alüminyum profil ve levhalar, sarı-pirinç parçalar, makine ve otomotiv kaynaklı metal parçalar ilçenin farklı kesimlerinde farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.

Zeytinburnu’nun diğer yoğun konut ilçelerinden ayrıldığı noktaların başında Seyitnizam Mahallesi’ndeki Demirciler Sanayi Sitesi gelir. Günümüzde bölgede demir-çelik, paslanmaz, metal işleme, ısıtma ekipmanları ve farklı sanayi kollarında çalışan işletmelerin bulunduğu doğrulanabilmektedir. Demirciler Sitesi’nde faaliyet gösteren firmaların ürün grupları arasında sac, profil, boru, yapı profilleri ve farklı çelik ürünleri bulunurken, bölgede paslanmaz metal ticareti ve işlemesi yapan işletmeler de yer almaktadır.

Bu yapı, Seyitnizam çevresinde ortaya çıkan hurdaların konut mahallelerinden farklılaşmasına neden olur. Özellikle:

Demir ve çelik kesim artıkları, sac, profil, boru ve konstrüksiyon işlemlerinden çıkabilir.

Krom ve paslanmaz hurdaları, paslanmaz levha, profil ve imalat parçalarının işlenmesi sırasında oluşabilir.

Bakır ve kablo hurdaları, atölyelerin elektrik tesisatları, makineler, motorlar ve ekipman yenilemeleriyle bağlantılı olarak ortaya çıkabilir.

Sarı ve pirinç parçalar, bağlantı elemanları, vanalar, armatürler ve farklı sanayi parçalarından gelebilir.

Alüminyum hurdaları, profil, levha, makine parçası ve çeşitli imalat uygulamalarından çıkabilir.

Metal imalatının bulunduğu bir bölgede hurdanın niteliği de önemlidir. İnşaat sökümünden çıkan karışık demire kıyasla üretim veya kesim sırasında oluşmuş temiz sac, profil ve paslanmaz parçalar daha kolay sınıflandırılabilir. Bu nedenle Demirciler Sitesi ve çevresinde hurda toplama sürecinde malzemelerin demir, paslanmaz, alüminyum, bakır ve sarı olarak kaynağında ayrılması özellikle anlamlıdır.

Seyitnizam’ın hemen yanında bulunan Maltepe Mahallesi, Zeytinburnu’nun bir başka güçlü ticaret ve sanayi alanıdır. Buradaki en önemli mikro noktalardan biri Topkapı Teknik Oto Sanayi Sitesidir. Sitenin kendi bilgilerine göre oto tamir-bakım, yedek parça, kaporta-boya ve oto elektrik işletmelerini kapsayan 11 blok ve 271 işletmelik bir yapı bulunmaktadır.

Otomotiv faaliyetlerinin metal hurda açısından oluşturduğu profil, Demirciler Sitesi’nden farklıdır. Burada sac ve ağır çelik kadar;

kaporta parçaları, demir aksamlar, alüminyum otomotiv parçaları, elektrik kabloları, bakır iletkenler ve çeşitli metal yedek parçalar önem kazanır.

Özellikle oto elektrik işletmelerinin bulunması hurda kablo açısından dikkat çekicidir. Araç tesisatlarından ve elektrik sistemlerinden çıkan kablolar genellikle bina tesisatından sökülen kalın enerji kablolarıyla aynı nitelikte değildir; daha ince kesitli ve çok damarlı kablo gruplarıyla karşılaşılabilir. Dolayısıyla Zeytinburnu’nda “hurda kablo” tek bir malzeme türü olarak değerlendirilmemelidir.

Maltepe’de ayrıca CNC lazer kesim, sac kesim ve büküm hizmeti veren metal işletmelerinin bulunması, bölgede imalat kaynaklı temiz metal parçalarının oluşabileceğini gösterir. Örneğin Maltepe’de faaliyet gösteren bir metal işletmesi CNC makas kesim, lazer kesim ve abkant büküm hizmetlerini açıkça belirtmektedir.

Bu nedenle Maltepe çevresinde özellikle sac hurdası, DKP veya galvanizli parçalar, profil hurdaları, demir-çelik kesimleri ve paslanmaz parçalar Zeytinburnu’nun daha konut ağırlıklı mahallelerine kıyasla anlamlı bir potansiyele sahiptir.

Hurda kablo ve bakırın Zeytinburnu açısından güçlü olmasının tek nedeni nüfus yoğunluğu değildir. İlçede birbirinden farklı üç kaynak aynı anda bulunmaktadır: sanayi işletmeleri, yoğun ticari yapılaşma ve devam eden bina yenilemeleri.

Demirciler Sitesi ve Topkapı çevresindeki atölyelerde elektrikle çalışan üretim makineleri, pano sistemleri, motorlar ve tesisatlar bulunur. Oto sanayisinde ise araç elektrik sistemleri ve kablo tesisatları farklı bir kaynak oluşturur.

Konut ve işyeri dönüşümlerinde kaynak daha farklıdır. Eski yapıların sökülmesi veya elektrik altyapısının tamamen yenilenmesi sırasında NYA/NYM türü tesisat kabloları, enerji hatları, pano bağlantıları ve çeşitli bakır iletkenler ortaya çıkabilir. Klima, mekanik tesisat ve bazı eski tesisat uygulamalarında ise boru tipi bakır hurdalarla karşılaşılması mümkündür.

Ticari yapılarda mağaza veya işyeri değişiklikleri de önemlidir. Aydınlatma, tabela, güç dağıtımı, klima ve mağaza içi elektrik tesisatlarının yenilenmesi sonucunda farklı kesitlerde kablo hurdaları oluşabilir.

Dolayısıyla Zeytinburnu hurda kablo alımında malzemenin bakır veya alüminyum iletkenli olması, damar kalınlığı, izolasyon oranı ve kablonun tesisat mı yoksa sanayi kaynaklı mı olduğu ayrım açısından önem taşır.

Zeytinburnu, İstanbul’da kentsel dönüşüm çalışmalarının erken başladığı ilçelerden biridir. Günümüzde de dönüşüm yalnız tek bir mahallede ilerlememektedir. Zeytinburnu Belediyesi’nin güncel proje listesinde Çırpıcı–Veliefendi Kentsel Dönüşüm Projesi, Merkezefendi Kentsel Dönüşüm Projesi ve İETT Blokları dönüşümü devam eden çalışmalar arasında yer almaktadır. Belediyenin önceki dönem açıklamalarında Beştelsiz, Telsiz, Seyitnizam, Sümer, Çırpıcı ve Veliefendi gibi farklı mahallelerde dönüşüm çalışmaları bulunduğu da görülmektedir.

Bu süreç hurdacılık açısından önemlidir çünkü bina yıkımı ve kapsamlı tadilatlarda ortaya çıkan metal çeşitliliği oldukça yüksektir.

Betonarme yapıların sökümünde inşaat demiri ve diğer çelik parçalar ağırlık kazanırken; binanın tesisat ve ince yapı bölümlerine geçildiğinde elektrik kabloları, bakır borular, demir tesisat boruları, alüminyum doğramalar, radyatörler, korkuluklar, kapılar ve çeşitli metal konstrüksiyonlar ortaya çıkabilir.

Özellikle Zeytinburnu gibi zemin katlarında dükkân bulunan karma kullanımlı yapıların yaygın olduğu mahallelerde, dönüşüm yalnız konut hurdası anlamına gelmez. Eski dükkânların cephe sistemleri, tabelaları, paslanmaz uygulamaları, kepenkleri, elektrik tesisatları ve alüminyum profilleri de söküme dahil olabilir.

Bu nedenle Sümer veya Beştelsiz gibi dönüşüm geçmişi güçlü mahallelerle Seyitnizam’daki sanayi hurdalarını aynı şekilde değerlendirmek doğru olmaz. Birinde bina sökümünden gelen karışık metal yükü, diğerinde ise üretim ve işletme kaynaklı daha sınıflandırılmış malzemeler öne çıkar.

Kazlıçeşme, Zeytinburnu’nun sanayi tarihinin başladığı yerlerden biridir. İstanbul İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün aktardığı bilgiye göre bölgedeki tabakhaneler çevresel nedenlerle Tuzla’ya taşınmıştır. Böylece Kazlıçeşme’nin eski ağır deri üretim karakteri zaman içinde değişmiştir.

Bugünkü Kazlıçeşme’de hurdacılık açısından daha anlamlı kaynaklar büyük yapıların bakım ve yenilemeleri, ticari alanlar, yeni projeler ve sahil altyapısıdır.

Bölgenin önemli noktalarından biri Zeyport Zeytinburnu Limanıdır. Zeyport; Ro-Ro, genel kargo, gemi tedariki, gemi yedek parçalarının depolanması, yat ve kruvaziyer hizmetleri gibi faaliyetler yürütmektedir. Limanın beş rıhtımı ve Ro-Ro rampaları bulunmaktadır.

Limanın kendisini doğrudan bir “hurda kaynağı” olarak tanımlamak doğru olmaz. Ancak gemi tedariki, mekanik ekipman, araç hareketi, bakım ve lojistik faaliyetlerinin bulunduğu böyle bir çevrede çelik ekipman parçaları, paslanmaz parçalar, kablolar, alüminyum ve çeşitli makine metalleri işletme veya bakım yenilemelerine bağlı olarak ortaya çıkabilir.

Sahil Kennedy Caddesi çevresindeki büyük tesisler ve yeni yapılaşmalar da Kazlıçeşme’deki metal hurda profilini eski tabakhane döneminden oldukça farklı hale getirmiştir.

Zeytinburnu’nda tabakhaneler artık eski yoğunluğuyla faaliyet göstermese de deri ve konfeksiyon ticareti ilçede yaşamaya devam etmektedir. İstanbul Ticaret Odasının güncel üye listelerinde Zeytinburnu adresli çok sayıda aktif deri, kürk ve tekstil işletmesinin bulunması bunu doğrulamaktadır.

Bu sektörün hurdacılık bağlantısı derinin kendisi değil, işletmelerin kullandığı metal altyapıdır. Hizmet kapsamı açısından yalnız metal parçalar önem taşır.

Deri ve tekstil işletmelerinde zaman içinde;

gibi metal hurdalar ortaya çıkabilir.

Özellikle sarı hurdanın Zeytinburnu açısından yalnız su tesisatıyla ilişkilendirilmemesi gerekir. Tekstil, saraciye ve aksesuar sektörlerinde pirinç esaslı metal düğme, toka, bağlantı ve dekoratif parçalar da kullanılabilmektedir. İlçede metal tekstil aksesuarı alanında işletmelerin bulunması bu bağlantıyı desteklemektedir.

Zeytinburnu’nun ticari dokusunun önemli örneklerinden biri Olivium Outlet Center ve çevresidir. Olivium’un güncel mağaza yapısında giyim, ayakkabı, deri, teknoloji ve farklı perakende kategorilerinin bulunduğu görülmektedir.

Bu tür ticari alanlarda metal hurda çoğunlukla sanayi üretiminden değil; mağaza yenilemesi ve teknik tesis değişikliklerinden oluşur. Alüminyum vitrin profilleri, metal raflar, paslanmaz dekorasyon, kablo tesisatları, klima bağlantıları, kepenk ve mağaza konstrüksiyonları buna örnek olabilir.

Bu özellik, Zeytinburnu’nun hurdacılık yapısındaki önemli ayrımlardan biridir: birkaç kilometrelik alan içinde sanayi kesim hurdası, otomotiv hurdası, bina söküm hurdası ve ticari tadilat hurdası birbirinden farklı yoğunluklarda bulunabilir.

İlçenin bilinen faaliyet yapısına bakıldığında tek bir hurda türünü bütün Zeytinburnu için baskın kabul etmek yerine kaynak bölgesine göre değerlendirme yapmak daha sağlıklıdır.

Demir ve Çelik: Demirciler Sitesi, Topkapı çevresindeki metal işletmeleri, oto sanayi, konstrüksiyon işleri ve kentsel dönüşüm nedeniyle en geniş kaynak grubuna sahiptir.

Hurda Kablo ve Bakır: Sanayi makineleri ve elektrik tesisatları, oto elektrik işletmeleri, eski binaların elektrik altyapıları, işyeri tadilatları ve mekanik tesisat yenilemeleri açısından özellikle önemlidir.

Krom ve Paslanmaz: Demirciler Sitesi’ndeki paslanmaz ve metal işleme faaliyetlerinin yanında restoran, mağaza ve ticari mekân dekorasyonu ile makine parçalarından çıkabilir.

Alüminyum: Mağaza cepheleri, doğramalar, profiller, tabelalar, otomotiv parçaları ve bina yenilemeleri Zeytinburnu’ndaki temel kaynaklardır.

Sarı ve Pirinç: Tesisat vanaları ve bağlantıları yanında tekstil-aksesuar, dekorasyon ve makine parçaları nedeniyle ilçede anlamlı bir hurda grubudur.

Sac ve Profil Hurdaları: Özellikle Seyitnizam–Maltepe sanayi kuşağında metal işleme ve demir-çelik ticaretiyle doğrudan bağlantılıdır.

Zeytinburnu küçük yüzölçümüne rağmen ulaşım ve yapılaşma bakımından homojen değildir. Topkapı, Cevizlibağ ve Zeytinburnu çevresi İstanbul’un güçlü raylı sistem ve metrobüs bağlantılarının kesiştiği noktalardır. T1 tramvayı Topkapı, Cevizlibağ ve Zeytinburnu üzerinden geçerken Zeytinburnu istasyonunda M1A metrosu ve metrobüs bağlantıları bulunmaktadır. Kazlıçeşme ise Marmaray ve Sirkeci–Kazlıçeşme raylı sistem bağlantısına sahiptir.

Bu yoğun ulaşım yapısı özellikle büyük araçlarla hurda alımında güzergâh ve yükleme planlamasını önemli hale getirir.

Demirciler Sitesi veya Topkapı Teknik Oto Sanayi Sitesi gibi alanlarda işletme önü veya sanayi içi yükleme imkânı bulunabilirken; Telsiz, Beştelsiz, Nuripaşa, Gökalp ve benzeri yoğun yerleşim mahallelerinde daha dar sokaklar, park yoğunluğu ve konut-ticaret karışımı nedeniyle toplama organizasyonu farklılaşabilir.

Büyük miktarlı demir, makine ve konstrüksiyon hurdalarında araç yaklaşımı ile yükleme alanı önceden değerlendirilirken; kablo, bakır, sarı veya paslanmaz gibi daha yoğun değer taşıyan metal gruplarında daha küçük miktarlar dahi ayrı şekilde sınıflandırılabilir.

Zeytinburnu’nun metal hurda açısından asıl özelliği çeşitliliğidir. Seyitnizam’daki Demirciler Sanayi Sitesi, demir-çelik ve metal işlemenin; Maltepe ve Topkapı Teknik Oto Sanayi Sitesi, otomotiv ve atölye hurdalarının; Sümer, Beştelsiz, Telsiz, Çırpıcı, Veliefendi ve Merkezefendi, dönüşüm ve bina yenilemelerinin; Kazlıçeşme ve sahil hattı ise büyük tesis, ticaret, liman ve yeni yapılaşmanın etkisini taşır.

Bunun sonucunda Zeytinburnu’nda hurda demir ile hurda bakırın aynı kaynaktan çıkması beklenmez. Temiz sac kesimleri ve paslanmaz parçalar sanayi işletmelerinde yoğunlaşabilirken, eski elektrik kabloları ve bakır tesisatlar dönüşümdeki binalardan; alüminyum profiller ve paslanmaz dekorasyon parçaları ise mağaza ve işyeri yenilemelerinden gelebilir.

Bu yerel ayrım, Zeytinburnu hurda kablo alımı, Zeytinburnu bakır hurdası, Zeytinburnu demir hurdası, Zeytinburnu krom hurdası, Zeytinburnu alüminyum hurdası ve Zeytinburnu sarı hurda alımı gibi aramaların tamamının aynı hurdacılık senaryosunu ifade etmediğini gösterir.

Zeytinburnu’nda etkili metal hurda değerlendirmesinin temelinde, malzemenin yalnız ağırlığını değil hangi mahalleden, hangi işletme türünden ve hangi faaliyet sonucunda çıktığını doğru anlamak vardır. İlçenin sanayi geçmişi, günümüzde devam eden metal ve otomotiv işletmeleri, deri-tekstil ticareti, kentsel dönüşümü ve Kazlıçeşme sahilindeki yeni ekonomik yapı birlikte değerlendirildiğinde Zeytinburnu, İstanbul içinde oldukça kendine özgü bir metal hurda profiline sahiptir.